Uzasadnienie
W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 7 stycznia 2009 r. M. Z. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że jest rencistą, osobą schorowaną, która podobnie jak jego małżonka wydaje znaczne sumy na leczenie. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze wspomnianą małżonką oraz dwójką pełnoletnich dzieci i otrzymuje rentę w wysokości [...] zł (jego małżonka ma otrzymywać emeryturę w kwocie [...] zł, zaś dzieci nieokreślone dochody w kwotach [...] zł i [...] zł). We wniosku wymieniono tylko jeden składnik majątkowy – prawo do mieszkania o powierzchni [...] m2.
Pismem z dnia 9 lutego 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, nadesłanie dokumentów dotyczących stosunku pracy, w jakim skarżący pozostawał w 2007 r., przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę (lub ich wspólnego zeznania) oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeśli zeznania te nie były jeszcze złożone – za rok 2007 (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić poświadczające tę okoliczność zaświadczenie właściwego organu podatkowego), wyjaśnienie przyczyn, dla których we wniosku nie wspomniano o nieruchomości położonej w S. (podkreślono, że wyjaśnienia te należy wesprzeć stosowną dokumentacją, także taką, która mogłaby potwierdzić ewentualną utratę tytułu prawnego do tej nieruchomości, w szczególności odpisem księgi wieczystej), nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego i jego małżonki oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie za pomocą odpisów faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego.
W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący zwrócił się o "zawieszenie" postępowania w przedmiocie prawa pomocy, powołując się na swoją nagłą chorobę, pobyt w szpitalu i przeprowadzoną operację chirurgiczną.
Traktując ww. pismo jako wniosek o przedłużenie terminu do wykonania wezwania, zarządzeniem z dnia 23 lutego 2009 r., doręczonym w dniu 4 marca 2009 r., referendarz sądowy przedłużył ów termin o 10 dni.
W dalszej kolejności wnioskodawca nadesłał: oświadczenie, że jego wydatki na leki wynoszą około [...] zł, zaświadczenie jego pracodawcy, według którego jego średnie wynagrodzenie netto za pracę wyniosło [...] zł oraz kserokopie "odcinków" świadczeń otrzymywanych przez niego i jego małżonkę, generalnie potwierdzających wartości podane we wniosku.
Postanowieniem z dnia 25 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że M. Z. nie ustosunkował się w znacznej części do wezwania o uzupełnienie wniosku. Odpis tego orzeczenia doręczono skarżącemu w dniu 10 kwietnia 2009 r.
W piśmie z dnia 16 kwietnia 2009 r. (data złożenia w biurze podawczym Sądu), zatytułowanym "odwołanie", skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa się pogorszyła. Wskazał dalej, że w lutym br. przeszedł zabieg operacyjny. Oświadczył nadto, że córka wraz z synem opuścili wspólnie dotychczas zajmowane mieszkanie. M. Z. ponownie w tej sprawie podkreślił, że każdego miesiąca musi ponosić stałe wydatki, w tym te, które są związane z kosztami leczenia. Skarżący zeznał dalej, że na skutek właśnie tych wydatków posiada zadłużenie w banku.
Mocą zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA w Gliwicach z dnia 21 kwietnia 2009 r. przyjęto, że wyżej wskazane pismo procesowe skarżącego stanowi sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa [wniosek o przyznanie prawa pomocy – spr.] będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a.
Intencją M. Z. jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 P.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Badanie, czy w danym przypadku spełniona została ta przesłanka następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.).
Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
W tych ramach należy podkreślić, że skarżący pomimo przedłużonego w tej sprawie terminu do nadesłania dokumentów źródłowych, przesłał do Sądu jedynie dokumentację pozwalającą ustalić wysokość świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz kwotę jego wynagrodzenia za pracę. Wytknąć trzeba w tym miejscu, że ta ostatnia kwota nie została przez skarżącego zdeklarowana w druku PPF. Wskazana okoliczność rzutuje na złożone w tej prawie oświadczenia skarżącego i wzmacnia wątpliwości, jakie można powziąć odnośnie puli dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego. Do dnia dzisiejszego nie udokumentowano wysokości dochodów dzieci skarżącego, a informacja wskazana w sprzeciwie, że jakoby nie wchodzą one już w skład tego gospodarstwa nie znalazła poparcia w żadnym dokumencie.
W ślad za postanowieniem referendarza sądowego należy podkreślić, że skarżący zignorował wezwanie do nadesłania zeznań podatkowych, które zostało skonstruowane w sposób rozbudowany, przewidujący różne warianty faktyczne w tej materii, uniemożliwiając tym samym poczynienie koniecznych ustaleń. Wymaganych zeznań nie nadesłano także przy piśmie procesowym skarżącego z dnia 16 kwietnia 2009 r. Podobnie nie nadesłano jakichkolwiek dokumentów odnoszących się do należących do skarżącego nieruchomości, jak i tych, które pozwoliłyby na określenie wysokości wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym M. Z., w szczególności związanych z kosztami leczenia.
Ujawniona wyżej bierna postawa skarżącego musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05).
W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.