Uzasadnienie
Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1680 zł brutto, które w znacznej części podlega zajęciu w związku z należnościami alimentacyjnymi przysługującymi jego córce. Zaznaczył, że żyje z żoną w separacji, a w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska. Według wniosku skarżący nie ma żadnego majątku i nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym.
Pismem doręczonym w dniu 7 listopada 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez m.in.: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania (sprecyzowano, że wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.), wykazanie, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny, poprzez nadesłanie w szczególności kopii stosownego wyroku, a także pokwitowań wpłaty alimentów, wezwań do ich zapłaty itp., przedłożenie kopii orzeczenia w sprawie separacji (zastrzeżono, że w braku takiego orzeczenia małżonkę skarżącego należy uznać za osobę pozostającą z nim w gospodarstwie domowym w rozumieniu niniejszego wezwania, niezależnie od ustroju rozdzielności majątkowej obowiązującego w jego małżeństwie) oraz przedstawienie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie.
Wnioskodawca nadesłał: zaświadczenie swojego pracodawcy (według niego wynagrodzenie wynosi 1242,20 zł netto, jednak z kwoty tej potrąca się 745 zł tytułem zajęcia) oraz kopie: zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia 8 lutego 2011 r. (wynika z niego, że alimenty na rzecz córki skarżącego reprezentowanej przez jego małżonkę wynoszą 550 zł miesięcznie, lecz zadłużenie z tego tytułu sięgnęło kwoty 58.850 zł, powiększonej o odsetki za zwłokę w wysokości 16.072 zł; w świetle pisma podstawą wypłaty tych kwot jest ugoda zawarta przed sądem dnia 20 marca 2001 r., a córka i żona skarżącego zamieszkują wraz z nim pod jednym adresem), informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w ubiegłym roku – PIT-11, umowy z dnia 22 lutego 2006 r. o wyłączeniu ustroju wspólności majątkowej w małżeństwie skarżącego, powiadomienia z dnia 27 lutego 2012 r. o zmianie stawki opłat z tytułu odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu wskazanego jako miejsce zamieszkania skarżącego (sumę opłat za mieszkanie wraz ze wspomnianym odszkodowaniem wyliczono tam na 902,85 zł) i faktury dotyczącej opłat za energię elektryczną dostarczaną do tego lokalu w okresie od 19 maja do 19 października bieżącego roku z odręcznymi adnotacjami określającymi terminy zapłaty tych należności (np. 13 października 2014 r. zapłacono kwotę 265,34 zł).
Wnioskodawca wyjaśnił nadto, że nie posiada rachunku bankowego i że zamieszkuje pod innym adresem niż ten podany jako adres zamieszkania – w wynajmowanym lokalu.
Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł.
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To strona musi wykazać, a więc udowodnić, że taka okoliczność zachodzi, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Dotyczy to zwłaszcza niniejszej sprawy, w której wysokość kosztów jest niewielka, najmniejsza spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej. Takich kosztów nie może wszak ponieść wyłącznie osoba znajdująca się w skrajnym ubóstwie, co trzeba ustalić w sposób pewny.
Tymczasem sposób, w jaki skarżący wykonał skierowane do niego wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, nie tylko nie wyjaśnia wątpliwości, jakie może budzić jego sytuacja materialna i rodzinna, ale jeszcze je wzmacnia.
Odnoszą się one już do tak istotnej kwestii jak miejsce zamieszkania skarżącego, który odpowiadając na wezwanie, oświadczył, że "korzysta z lokalu komunalnego" położonego adresem niż ten wskazany jako miejsce zamieszkania na potrzeby postępowania, nie informując jednak o zmianie tego adresu, szczególnie celem doręczania korespondencji procesowej. Co więcej, nie nadesłał żadnego dokumentu, który by to oświadczenie choćby pośrednio potwierdzał. Przeciwnie, na wszystkich przedłożonych dokumentach, np. na PIT-11 i na zaświadczeniu pracodawcy, widnieje ten wcześniej podany adres zamieszkania, zaś z aktu notarialnego i zajęcia komorniczego wynika nawet, że skarżący mieszka tam wraz z żoną.
W konsekwencji nie wiadomo także, z kim wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, o czym niżej. Dalej zaznaczyć trzeba, że wszystkie dokumenty obrazujące koszty utrzymania odnoszą się do wspomnianego poprzedniego adresu; nie wykazano natomiast żadnych kosztów utrzymania lokalu, jaki skarżący ma obecnie zajmować, nie przedłożono zwłaszcza umowy najmu. Wreszcie przypomnienia wymaga, że "dotychczasowy" adres we wszystkich pismach strony, tak w postępowaniu sądowym, jak i w administracyjnym, określany jest jako adres zamieszkania, a w odpowiedniej rubryce urzędowego formularza dodatkowo jako adres do korespondencji. Uzasadnia to pytanie o to, dlaczego wnioskujący dokonał takiego oznaczenia, skoro w rzeczywistości ma zamieszkiwać gdzieindziej.
Trudno też uznać, że skarżący wykonał wezwanie do udokumentowania dochodów swojego gospodarstwa domowego, przedstawiając zaświadczenie pracodawcy i kopię wystawionego przez niego formularza PIT-11. Formularz taki otrzymuje wszak pracownik, który samodzielnie musi później złożyć zeznanie podatkowe, uwzględniając wynikające z niego dane dotyczące przychodów ze stosunku pracy, zazwyczaj łącznie z pozostałymi przychodami podlegającymi opodatkowaniu. Tym samym nie można wykluczyć, iż skarżący – poza udokumentowanym wynagrodzeniem – osiągnął przychody z innego źródła lub z innego stosunku pracy. W miejsce wymaganego wezwaniem zeznania podatkowego przedstawił przecież tylko jeden z dokumentów, które wykorzystywane są podczas opracowywania takiego zeznania.
Ocenę w rozpatrywanej materii uniemożliwia też niewykonanie wezwania do wykazania kosztów utrzymania. Otóż skarżący nadesłał dokumenty dotyczące lokalu innego niż ten, w którym według ostatniego oświadczenia ma obecnie zamieszkiwać, czyli – jeżeli uznać to oświadczenie za wiarygodne – nie udzielił jakiejkolwiek informacji na temat wydatków ponoszonych na własne utrzymanie, w tym na zajmowanie mieszkanie, szczególnie na opłacenie czynszu najmu. Nie można więc tych wydatków zestawić z dochodami skarżącego i wyciągnąć na tej podstawie wniosku co do jego możliwości finansowych i ziszczenia się przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym kontekście niepodobna jednak tracić z pola widzenia, że wydatki odzwierciedlone w dostarczonych dokumentach, szczególnie opłata za mieszkanie w wysokości 902,85 zł, znaczenie przewyższają niewielki dochód deklarowany przez wnioskodawcę, tj. jego wynagrodzenie wynoszące po odliczeniu zajęć zaledwie 497,20 zł. W rezultacie skoro skarżący nie podniósł jakichkolwiek zaległości w tych należnościach, to zataił albo jakieś dodatkowe źródło dochodu, z którego te wydatki pokrywa, albo to, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z osobami, które go w tym wspierają lub wyręczają.
W związku z tym podkreślić należy, że wezwanie obejmowało również informacje odnoszące się do wspomnianych osób, w tym zwłaszcza małżonki skarżącego. Wypada również mieć na względzie, że stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to niezależnie od stosunków majątkowych w małżeństwie, tj. także od panującej w nim rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). Nie ustosunkowano się zaś w ogóle do wezwania o przedłożenia orzeczenia w sprawie separacji.
Dotychczasowe uwagi nie oznaczają, że sytuacja skarżącego i jego rodziny została oceniona jako korzystna, lecz że materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu jest niewystarczający dla dokonania takiej oceny w stopniu pozwalającym na przyznanie prawa pomocy. Dlatego uznano, że dowody sprawy wymagają uzupełniania tak, by osiągnąć cel wezwania referendarza sądowego sprowadzający się do usunięcia wszystkich wciąż występujących w sprawie wątpliwości. Skarżący może to uczynić także dołączając brakujące dokumenty do sprzeciwu od tego postanowienia, w którym może rozwinąć swoje stanowisko, składając dodatkowe oświadczenia, wsparte niezbędną dokumentacją (np. zaświadczeniem w sprawie zameldowania, kopią umowy najmu obecnie zajmowanego lokalu).
Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.