Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 25 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1204/20

Uzasadnienie

1.Przedmiotem skargi J. G. (dalej: skarżący) jest wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: Zakład, ZUS) uchylająca decyzję z [...] r. w sprawie: [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek za zwłokę przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych i w tym zakresie:

1. 1) umarzająca odsetki za zwłokę przypadające od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 4.118,00 zł na:
2. a) ubezpieczenia społeczne za okres: 3/2009 - 6/2009 w kwocie - 2.476,00 zł,
3. b) ubezpieczenie zdrowotne za okres: 3/2009 - 6/2009 w kwocie -1.642,00 zł.
4. 2) odmawiająca umorzenia odsetek od należności spłaconych w ramach zawartego układu ratalnego po wpływie wniosku o umorzenie w łącznej wysokości 335,65 zł na:
5. a) ubezpieczenia społeczne w kwocie 179,40 zł,
6. b) ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 156,25 zł.
7. 2. Przebieg postępowania przed organami administracji.
8. 2.1. W dniu [...] r. do Zakładu wpłynęło postanowienie Sądu Okręgowego w B. z [...] r. sygn. akt [...], w którym wyłączono do oddzielnego rozpoznania należności, które nie podlegają umorzeniu na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551).

Decyzją z [...] r. w sprawie [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

1. 2.2. Dnia 8 maja 2017 r. do Zakładu wpłynął wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym powołał się on na przedawnienie należności z tytułu składek oraz trudną sytuacją majątkową zdrowotną.

Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek z [...] r. znak sprawy: [...], która wyrokiem WSA w Gliwicach z 17 października 2018 r. I SA/GI 449/18 została uchylona.

2.3. Dnia [...] r. decyzją [...] ZUS uchylił w całości decyzję z [...] r. w sprawie [...] oraz umorzył należności z tytułu składek na Fundusz Pracy. Natomiast, w punkcie drugim decyzji ZUS odmówił umorzenia odsetek za zwłokę przypadających do zapłaty od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Dnia 23 stycznia 2020 r., WSA w Gliwicach wyrokiem o sygn. akt I SA/GI 940/19 uchylił zaskarżoną decyzję z [...] r. nr [...] w punkcie drugim dotyczącym odmowy umorzenia odsetek za zwłokę w części finansowanej przez ubezpieczonych.

2.4. Rozpoznając sprawę ponownie Zakład ustalił, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 5 marca 2020 r., wynika że skarżący jest rozwiedziony; nie pracuje zarobkowo; od 1 marca 2018 r. do 31 marca 2023 r. ma przyznane prawo do świadczenia rentowego w wysokości 1,625,97 zł brutto, tj. 772,63 zł netto; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłku lub świadczenia z Urzędu Pracy; pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 215,84 zł; nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.588,47 zł, w tym: opłaty eksploatacyjne w kwocie 386,47 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 302,00 zł, inne w kwocie 600,00 zł, wyżywienie w kwocie 300,00 zł; gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie; posiada następujące zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków za rok 2009 w kwocie 6.879,54 zł, które spłaca w układzie ratalnym w miesięcznej wysokości 71,00 zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie ok 300.000,00 zł, które nie są spłacane, w bankach w kwocie ok. 18.000,00 zł, w stosunku do których prowadzona jest egzekucja przez Komornika Sądowego, bieżące alimenty w miesięcznej kwocie 600,00 zł; posiada mieszkanie we współwłasności małżeńskiej o powierzchni 28 m2 przy ul. [...] w B..

W prognozie poprawy sytuacji materialnej skarżący zaznaczył, że została ustalona przez ZUS i Urząd Skarbowy oraz WSA całkowita nieściągalność; w sytuacji zdrowotnej wskazał, że cierpi na choroby [...] i [...], ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności oraz jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Na potwierdzenie swoich argumentów przedłożył stosowną dokumentację.

Dalej Zakład wskazał, iż według danych zawartych w Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych skarżący jest właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,1427 ha położonej w B., dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...], zaznaczyć jednak należy, że na nieruchomości ustanowione zostały 4 zabezpieczenia hipoteczne, w tym:

1. - hipoteka umowna kaucyjna ustanowiona przez A w B. w wysokości 40.000,00 zł,
2. - hipoteka przymusowa zwykła ustanowiona przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. w kwocie 16.075,30 zł,
3. - hipoteka przymusowa zwykła ustanowiona przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. w wysokości 11.433,20 zł,
4. - hipoteka przymusowa ustanowiona przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. w wysokości 261,75 zł.

Skarżący jest również współwłaścicielem następujących nieruchomości: 1) gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste i budynku stanowiącego odrębną nieruchomość we współwłasności majątkowej małżeńskiej w 2/90 części (boksy garażowe), dla którego Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...], 2) nieruchomości gruntowej we współwłasności w 1/16 części o powierzchni 0,1076 ha, dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...], 3) nieruchomości gruntowej we współwłasności majątkowej małżeńskiej o powierzchni 0,0629 ha przy ul. [...], B., dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Na nieruchomości ustanowiona została hipoteka przymusowa przez Gminę B. w wysokości 2.868,50 zł. Zaznaczyć należy, że nieruchomość stanowi miejsce zamieszkania byłej żony oraz córki, 4) nieruchomości gruntowej we współwłasności majątkowej małżeńskiej o powierzchni 0,0455 ha, położonej w B [...], dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...], 5) gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste i budynku stanowiącego odrębną nieruchomość (tj. boks garażowy) o powierzchni 0,0025 ha, gdzie właścicielem jest Gmina B., natomiast użytkownikiem wieczystym jest skarżący i jego była żona we wspólności majątkowej małżeńskiej, dla którego Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Według ustaleń Zakładu skarżący pobiera świadczenie rentowe z tytułu całkowitej niezdolności do pracy przyznane do 31 marca 2023 r. w kwocie 1.625,97 zł brutto. Ze świadczenia potrącana jest kwota 600,00 zł miesięcznie na rzecz alimentów na córkę. Zatem kwota do wypłaty wynosi 772,63 zł. Skarżący przedłożył zaświadczenie o odbywaniu studiów przez córkę w okresie od 1 października 2019 r. do września 2022 r. Córka posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane do 30 listopada 2023 r. Zaznaczyć należy, że przesłanką obowiązku alimentacyjnego na rzecz dziecka, jest niemożność samodzielnego utrzymania się. Taki obowiązek istnieje nawet, jeśli dziecko ukończyło 18 lat, ale uczy się nadal i nie ma żadnych własnych źródeł dochodu.

Zgodnie z art. 28 ust, 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

W związku z wystąpieniem w przedmiotowej sprawie wskazanych wyżej przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. mogących skutkować umorzeniem należności. Zakład postanowił umorzyć odsetki od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Jednak odsetki od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych zgodnie z przepisami prawa nie mogą podlegać umorzeniu w oparciu o art. 28 ust. 3a i wydanym na jego podstawie Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365).

Wobec skarżącego zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności zadłużenia z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. W ocenie ZUS obciążenie alimentacyjne skarżącego na rzecz córki, posiadane nieruchomości, z których prowadzenie egzekucji jest niezasadne oraz świadczenie rentowe nie pozwalające na prowadzenie skutecznej egzekucji pozwala stwierdzić, że w stosunku do skarżącego w najbliższym czasie nie będzie możliwości wdrożenia postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem ZUS w zakresie należności uregulowanych (zapłaconych lub wyegzekwowanych) po dniu złożenia wniosku o umorzenie należności przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia nie może być zastosowana.

W niniejszej sprawie ZUS zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a.

1. 3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.
2. 3.1. W skardze osobistej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zaskarżył punkt 2 sentencji ww. decyzji, wnosząc o zwolnienie z kosztów w całości oraz przyznanie pomocy prawnej adwokata z urzędu

Zdaniem skarżącego zaskarżony pkt 2 sentencji decyzji [...] jest wadliwy i krzywdzący, bowiem został wydana w sprzeczności i bez uwzględnienia argumentacji i zaleceń, którymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zobowiązał Zakład w wyrokach z dnia 17 października 2018 r. I SA/GI449/18 oraz z dnia 11 grudzień 2018 r. I SA/GI 773/18 oraz w wyniku przewlekłości i bezczynności w wykonaniu powyższych wyroków Sądu.

1. 3.2. W odpowiedzi na skargę Zakład, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację.
2. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
3. 4.1. Skarga okazała się niezasadna.

1. 4.2. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019r., poz. 2325, p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na decyzje administracyjne.

Art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

4.3. Przedmiotem skargi, co wyraźnie wynika z jej brzmienia, jest decyzja Zakładu odnosząca się do pkt 2) tj. odmawiająca umorzenia odsetek od należności spłaconych w ramach zawartego układu ratalnego po wpływie wniosku o umorzenie w łącznej wysokości 335,65 zł na: a) ubezpieczenia społeczne w kwocie 179,40 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 156,25 zł.

Dokonując kontroli zgodności zaskarżonej decyzji w granicach skargi wskazać należy, że ww. należności nie były objęte wnioskiem skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu składek ZUS, a powstały już po wpływie wniosku o umorzenie. Tym samym Zakład nie był w ogóle uprawniony do merytorycznego rozstrzygnięcia tej kwestii tj. ich morzenia bądź też odmowy ich umorzenia, co też uczynił.

W tym kontekście zarzuty skargi dotyczące wydania w sprzeczności i bez uwzględnienia argumentacji i zaleceń, którymi tut. Sąd zobowiązał Zakład w wyrokach z dnia 17 października 2018 r. I SA/GI449/18 oraz z dnia 11 grudzień 2018r. I SA/GI 773/18 oraz w wyniku przewlekłości i bezczynności w wykonaniu powyższych wyroków Sądu uznać należy za bezzasadne.

Wskazać także przyjdzie, że należność z tytułu odsetek powstałych już po dniu złożenia wniosku o umorzenie należności ZUS może być przedmiotem odrębnego wniosku.

1. 4.6. Wobec powyższego należało wyeliminować z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. zaskarżoną decyzję w zakresie pkt 2).

Sąd umorzył również postępowanie administracyjne w sprawie w oparciu o art. 145 § 3 p.p.s.a., albowiem uznał, że z uwagi na brak prawnej możliwości rozstrzygnięcie w przedmiocie odsetek powstałych po dniu złożenia wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych istnienie podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego przed ZUS jako bezprzedmiotowego. Skład orzekający podziela bowiem pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrażony w wyroku z dnia 11 grudnia 2020 r. I SA/Po 280/20, iż zgodnie bowiem z art. 105 § 1 gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Skoro przepis art. 105 § 1 k.p.a przewiduje umorzenie postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe, to przyjąć należy, że postępowanie może się toczyć jedynie w sytuacji, kiedy ma ono swój przedmiot.

Chodzi tu o przedmiot konkretnie oznaczonego postępowania administracyjnego, który będzie stanowić sprawa administracyjna mająca charakter indywidualny, co oznacza, że dotyczyć ona będzie oznaczonego podmiotu oraz konkretnych jego praw lub obowiązków. Ustalenia te należy odnieść odpowiednio do postępowania egzekucyjnego, w którym wprawdzie nie rozstrzyga się o indywidualnych uprawnieniach lub obowiązkach, a jedynie podejmuje czynności zmierzające do wykonania określonego obowiązku. Istota konstrukcji bezprzedmiotowości jest jednak taka sama, jak w postępowaniu administracyjnym.

Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Sąd nie orzekł o kosztach postępowania, albowiem skarżący nie poniósł żadnych kosztów w związku z wniesieniem rozpoznawanej skargi.