Uzasadnienie
- 1. B. Z. wniósł skargę na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...], którą organ ten utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] nr [...] o umorzeniu E. i B. Z. odsetek od należności z tytułu ubezpieczenia emerytalno-rentowego oraz wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego za okres od 4 kwartału 2004 r. do 4 kwartału 2006 r. w łącznej kwocie [...]zł oraz o odmowie umorzenia składek z tego tytułu za ten sam okres w łącznej kwocie [...]zł.
- 2. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
- 2.1. Zaległość w spłacie należności składkowych skarżącego i jego żony wynika z decyzji Prezesa KRUS z dnia 2 lipca 2014 r., którą stwierdzono obowiązek opłacania składek z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w kwocie [...]zł oraz odsetek w kwocie [...]zł.
Zobowiązani złożyli w dniu 22 lipca 2014 r. wniosek o umorzenie tych należności. Wskazali w nim, że B. Z. jest osobą bezrobotną, niepełnosprawną i bez prawa do zasiłku, a E. Z. otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 1000 zł i przebyła operację onkologiczną, co potwierdzono zaświadczeniem Centrum Onkologii w G.. Oświadczyli, że emerytura wystarcza im jedynie na bieżące wydatki.
2.2. Po przeprowadzeniu postępowania organ ubezpieczeniowy wydał, na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U z 2013 r. poz. 1403, dalej: u.s.r.), decyzję uwzględniającą wniosek zobowiązanych w części. Orzekł bowiem o umorzeniu należnych odsetek w kwocie [...] zł i odmówił umorzenia zaległych składek w kwocie [...]zł.
W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. oraz podkreślił, że decyzja o zastosowaniu ulgi w spłacie zaległości składkowych ma charakter uznaniowy, a organ rozpoznający taki wniosek zobowiązany jest brać pod uwagę nie tylko interes zobowiązanego ale także interes społeczny rozumiany jako uwzględnienie stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, w tym konieczność zaspokojenia potrzeb wszystkich ubezpieczonych rolników. Podkreślił, że umorzenie należności może nastąpić tylko w wyjątkowych sytuacjach, do których w pierwszym rzędzie należą zdarzenia losowe, udokumentowane przez wnioskodawcę.
Następnie organ przedstawił ustalenia co do sytuacji materialnej i życiowej zobowiązanych. Wynika z nich, że jedynym źródłem ich utrzymania jest emerytura żony w wysokości [...] zł netto oraz pomoc finansowa ze strony syna i córki. Zamieszkują w mieszkaniu stanowiącym własność Skarbu Państwa, które mają opuścić w wyniku orzeczonej eksmisji, wstrzymanej z powodu braku lokalu zastępczego. Nie posiadają żadnych nieruchomości, jedynym składnikiem majątkowym jest niesprawny samochód opel astra. Ciążą na nich wysokie zobowiązania z tytułu bezumownego użytkowania gospodarstwa rybackiego od Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G.. Wnioskodawcy przedłożyli także umowę majątkową małżeńską, mocą której ustanowili rozdzielność majątkową.
Uzasadniając sposób załatwienia wniosku zobowiązanych organ podkreślił, że z uwagi na interes społeczny rolników, którzy mimo trudności finansowych terminowo opłacają składki oraz na fakt, że wnioskodawcy mają stałe źródło utrzymania, które umożliwia spłacenie zaległości składkowych w dogodnych ratach, odmówił umorzenia należności głównej. Nadmienił także, że – w ocenie organu – wnioskodawca ma możliwość podjęcia zatrudnienia i uzyskania dodatkowych środków utrzymania.
Jednocześnie uwzględnił obecną trudną sytuację materialno-bytową rodziny, związaną z utratą dotychczasowego źródła dochodu z prowadzonego gospodarstwa rybackiego i umorzył odsetki od należności głównej.
2.3. Skarżący wniósł od powyższej decyzji odwołanie, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podał, że choruje na [...] z powikłaniami, [...],[...],[...] oraz zaburzenia [...]. Żona jest po dwóch operacjach onkologicznych, czeka ją radioterapia lub chemioterapia oraz rehabilitacja. Z uwagi na rozdzielność majątkową żona nie łoży na jego utrzymanie, korzysta więc z pomocy syna i córki. Został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych postanowieniem Sądu Rejonowego w C.. Ma orzeczoną eksmisję z mieszkania zarządzanego przez RZGW, wstrzymaną z uwagi na brak lokalu socjalnego. Z tych powodów oświadczył, że "nie jesteśmy w stanie uiścić zadłużenia w kwocie [...]zł i wnosimy o umorzenie długu".
2.4. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ, na podstawie art. 138 p 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: K.p.a.) i art. 59 ust. 3 u.s.r., utrzymał w mocy powyższą decyzję, a w uzasadnieniu powtórzył swą dotychczasową argumentację oraz podkreślił, że wnioskodawca nie przedstawił i nie udokumentował żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą dotychczasowej oceny i rozstrzygnięcia sprawy.
3. W skardze do Sądu skarżący zarzucił, że decyzja Prezesa KRUS nie uwzględnia, że z emerytury żony w wysokości [...]zł ponoszą stałe opłaty miesięczne na: energię elektryczną ([...]zł), opał (5 ton po [...] zł tj. [...]zł na rok czyli [...] zł miesięcznie), czynsz ([...]zł), butlę gazową ([...] zł), lekarstwa ([...] zł), wywóz szamba (2 razy w roku po [...] zł tj. [...] zł miesięcznie), bilety komunikacji miejskiej z uwagi na odległość 3 km do sklepu ([...]zł), telefon ([...] zł). Same opłaty wynoszą zatem [...] zł, więc na pozostałe wydatki nie starcza pieniędzy.
W pozostałej części skargi przedstawił obszernie sytuację związaną z rozliczeniami pomiędzy nim a Regionalnym Zarządem Gospodarki Wodnej w G. z tytułu bezumownego użytkowania gospodarstwa rybackiego i poniesionych na nie nakładów, wyrażając pogląd, że z winy pracowników RZGW oraz działaczy Polskiego Związku Wędkarskiego popadł w kłopoty finansowe, skutkujące obecną niewypłacalnością.
W oparciu o te argumenty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
4. Odpowiadając na skargę pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, jako nieuzasadnionej. Ponownie przedstawił ustalania faktyczne oraz szczególnie podkreślił uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu zaległości składkowych.
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje
- 5. Skarga nie może być uwzględniona, gdyż objęta nią decyzja nie narusza prawa.
- 5.1. Na wstępie należy przypomnieć, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych jest sprawowana co do zasady z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem. Przesądza o tym treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U z 2014 r. poz. 1647), który stanowi, że "kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej’.
Zastrzeżenie powyższe ma szczególne znaczenie w przypadku zaskarżenia do sądu decyzji wydanych w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Do tej kategorii spraw należą też decyzje wydawane w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości podatkowych oraz składkowych.
Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.
5.2. Decyzja wydana w niniejszej sprawie została oparta na przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r.,który stanowi, że "Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części".
Oznacza to, że nawet w sytuacji, gdy przesłanki w postaci ważnego interesu zainteresowanego zostaną spełnione, organ może ale nie musi udzielić mu ulgi w spłacie należności składkowych, a wybór ten należy do uprawnienia organu. Kryteria tego wyboru (jego słuszność i celowość) nie podlegają ocenie Sądu, który bada wydaną decyzję wyłącznie w zakresie przestrzegania procedury, zgromadzenia pełnego materiału dowodowego oraz prawidłowości uzasadnienia decyzji.
5.3. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ administracji prawidłowo przeprowadził postępowanie, dopuścił i wziął pod uwagę wszystkie dowody przedstawione mu przez wnioskodawców, ubiegających się o umorzenie zaległości składkowych, dokonał sprawdzenia sytuacji rodzinnej i materialnej stron w miejscu ich zamieszkania oraz z ich udziałem. Taki sposób postępowania czyni zadość zasadom ogólnym K.p.a., zwłaszcza sformułowanym w art. 7, art. 10 i art. 11 tej ustawy, a także zasadom prowadzenia postępowania dowodowego, zawartym w art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 K.p.a. Strona skarżąca nie wskazała przy tym w swej skardze, jakie dowody zostały pominięte lub odmówiono ich przeprowadzenia. Trzeba także wskazać, że wnioskodawca szeregu okoliczności, na które powoływał się w swych pismach, nie udokumentował (odnosi się do np. do jego stanu zdrowia w kontekście możliwości zarobkowych) Danych o stanie zdrowia organ nie mógł we własnym zakresie uzyskać, zatem to w interesie strony leżało wykazanie niemożności podjęcia zatrudnienia. Pozostałe ustalenia faktyczne, a więc poziom dochodów, wydatków, stan zdrowia żony wnioskodawczyni (obecnie – uczestniczki postępowania sądowego), sytuacja mieszkaniowa, zostały przez organ wzięte pod uwagę przy wydawaniu decyzji, co wynika z treści ich uzasadnień.
W ocenie Sądu uzasadnienia te również odpowiadają wymogom prawa, przedstawiono w nich i wyjaśniono stan prawny, opisano wszystkie ustalenia w zakresie stanu faktycznego oraz wyjaśniono, z jakich powodów umorzono część zaległości (odsetki), a odmówiono umorzenia należności głównej. Wywody w tym ostatnim zakresie są oparte na zebranym materiale dowodowym, poprawnie i logiczne ocenionym. Nie sposób zatem zaskarżonej decyzji zarzucić naruszenia prawa.
Podniesione w skardze okoliczności, w jakich – zdaniem skarżącego – doszło do pogorszenia się sytuacji materialnej jego rodziny, nie mogą być brane pod uwagę w tym postępowaniu. Kwestie te rozstrzygnięte zostały prawomocnymi wyrokami sądów powszechne. Powody powstania zaległości nie są bowiem kryterium oceny zasadności wniosku o umorzenie składek. Istotne znaczenie ma wyłącznie aktualna sytuacja zobowiązanego, w tym możliwość spłaty tych zaległości. Możliwość taką dostrzegł organ w niniejszej sprawie, mając na względzie stałe źródło dochodu wnioskodawczyni (emerytura) oraz potencjalne możliwości zarobkowe wnioskodawcy.
Na marginesie można zauważyć (co wynika z akt), że ustalenie należności składkowych za lata 2004-2006 nastąpiło w 2014 r. decyzją Prezesa KRUS, wydaną w wykonaniu wyroku sądu powszechnego, do którego wniosek o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników okresu od 2001 do 2007 r. złożyli sami zainteresowani, dowodząc, że mimo bezumownego użytkowania gospodarstwa rybackiego, powinni być tym ubezpieczeniem objęci. Jednocześnie jednak w tym czasie nie opłacali składek z tytułu tego ubezpieczenia.
Trzeba także zaznaczyć, że decyzja odmowna, wydana w tej sprawie w odniesieniu do należności głównej, nie zamyka stronie prawa do ponownego wystąpienia o umorzenie zaległości, jeśli zajdą nowe okoliczności, które takie żądanie mogą uzasadnić.
5.4. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).