Wyrok WSA w Gliwicach z 25 czerwca 2019 r., I SA/Gl 1237/18

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 25 czerwca 2019 r.

Sprawa

sprawy ze skargi M.H. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Krzysztof Kandut, Bożena Pindel
specjalista Agnieszka Rogowska-Bil protokolant

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] r. znak: [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "KRUS" lub organ), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: "K.p.a.") i art. 59 ust. 3, art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm., dalej: "u.u.s.r." lub ustawa) po ponownym rozpatrzeniu wniosku pani M.H., (dalej: "zobowiązana", "wnioskodawczyni" lub "skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję KRUS z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od 1 sierpnia 2011 r. do 30 września 2017 r. "(2011.3/08 do 2017.3/09)" w kwocie [...] zł oraz odsetek od tych należności w kwocie [...] zł.

Do wydania przedmiotowej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia 28 września 2017 r. zobowiązana złożyła do organu wniosek o umorzenie dotychczasowych należności z tytułu składek na ubezpieczenie, który umotywowała złym stanem zdrowia. Decyzją z dnia [...] r. KRUS odmówił zobowiązanej umorzenia tych należności. W wyniku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy KRUS decyzją z [...] r. utrzymał w mocy decyzję z [...] r. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ ustalił, że zobowiązana:

• od 2005 r. leczy się na nadciśnienie,
• w okresie od 13 do 16 kwietnia 2010 r. przebywała na oddziale szpitalnym na obserwacji w kierunku choroby niedokrwiennej serca i nieżytu żołądkowo-jelitowego, a w dniu 21 marca 2010 r. z powodu dolegliwości bólowych w okolicy pachy lewej,
• ma zmiany dyskopatyczne w zakresie szyjnego odcinka kręgosłupa, co wynika z opisu wyników z rezonansów,
• jest w trakcie leczenia arytmii serca, co wynika z informacji zawartej w protokole z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie rolnym, na co obecnie zobowiązana nie posiada dokumentów medycznych,
• posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizyczne, co stanowi [...] ha przeliczeniowe, na terenie Gminy S.,
• pobrała w 2013 r. dopłaty obszarowe w kwocie: [...] zł, natomiast od 2014 r. dopłaty obszarowe wykazane są na jej syna, który obecnie przebywa poza granicami kraju i brak jest informacji na temat jego dochodu,
• nie ponosi kosztów opłat związanych z prowadzeniem domu oraz gospodarstwa (reguluje jedynie opłaty dotyczące podatku rolnego), ponieważ całość kosztów ponoszona jest przez "osobę trzecią" (nie udzielono informacji kim jest osoba trzecia).

Organ wskazał, że z dokumentów przedstawionych we wcześniejszych wnioskach o umorzenie należności choroba niedokrwienna serca pojawiła się u zobowiązanej już w 2010 r. Natomiast nie dokumentuje ona wystąpienia wcześniejszych zdarzeń losowych, które mogłyby być podstawą do umorzenia zadłużenia sięgającego trzeciego kwartału 2011 r.Ponadto zaakcentował, że jednorazowo w 2008 r. udzielono zobowiązanej ulgi w postaci rozłożenia zadłużenia na dogodne raty, mając na uwadze jej możliwości płatnicze. Raty te nie były regulowane w terminach (dokonano 3 wpłaty w kwocie: [...] zł), co w konsekwencji spowodowało zerwanie wcześniej zawartego układu ratalnego. Poza tym w latach 2005, 2007 i 2008 po rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zadłużenia zostały umorzone w 100% odsetki dając zobowiązanej po raz kolejny możliwość uregulowania składek. Jednakże składki w dalszym ciągu nie były wpłacane w ustalonych ustawowo terminach i zadłużenie stale wzrastało. Wskazał przy tym, że jedynym sposobem zaspokojenia przysługujących mu należności jest obecnie dokonywanie potrąceń z zasiłku chorobowego (w latach: 2010, 2011, 2012, 2015 potrącono kwotę [...] zł).

Organ rozpatrując ww. wniosek o umorzenie należności zacytował treść art. 41a ust. 1 pkt 1, art. 7, art. 16, art. 4 i art. 40 u.u.s.r. Podniósł przy tym, że przedmiotowe zadłużenie powstało wskutek niewywiązywania się przez zobowiązaną z ustawowego obowiązku regulowania składek na ubezpieczenie, wynikającego z u.u.s.r., w myśl przepisów której zadaniem KRUS jest nie tylko obsługa osób ubezpieczonych, ale również gromadzenie środków finansowych przeznaczonych na wypłatę świadczeń z ubezpieczenia, które pochodzą ze składek opłacanych na ubezpieczenie rolnicze. Organ zaznaczył, że przy rozpatrywaniu wniosków o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek jest on zobowiązany do przestrzegania art. 7 k.p.a., z którego wynika, że powinien mieć na względzie nie tylko interes zainteresowanej strony, ale także interes społeczny. W przypadku ubezpieczenia społecznego rolników rozumie się interes społeczny rolników, którzy pomimo ciężkiej sytuacji materialnej terminowo regulują ustawowe zobowiązania wobec KRUS. Biorąc zaś pod uwagę przedstawiony aspekt społeczny umarzanie przez KRUS zaległych należności składkowych jest sprzeczne z interesem rolników, którzy wywiązują się z ustawowych zobowiązań. Organ podkreślił, że realizując powierzone zadania w zakresie ubezpieczenia społecznego rolników ma obowiązek nie tylko dbać o interes pojedynczych rolników, ale o wszystkich ubezpieczonych, a dbałość o ten ogólny interes wyraża się przede wszystkim w gromadzeniu środków finansowych, a także, w razie potrzeby, w przymusowym dochodzeniu należności w celu zapewnienia płynności wypłat świadczeń należnych ubezpieczonym. Wskazał, że umorzenie zaległych należności może nastąpić tylko w wyjątkowych, jednostkowych przypadkach, gdy trudna sytuacja materialno-bytowa powstała w wyniku wystąpienia zdarzeń losowych lub innych sytuacji, które były niezależne od sposobu postępowania dłużnika i uniemożliwia regulowanie zadłużenia w formie dogodnego układu ratalnego bez zagrożenia egzystencji własnej i rodziny, a przesłanki przemawiające za umorzeniem nieopłaconych należności powinny być udokumentowane.

Analizując zgromadzoną dokumentację organ uznał, że w gospodarstwie zobowiązanej nie wystąpiły nieprzewidziane okoliczności i zdarzenia losowe mające wpływ na sytuację materialną i stan rozliczeń składkowych z KRUS. Stwierdził, że z trudnościami finansowymi boryka się obecnie wiele rodzin, jednak umorzenie należności ma charakter indywidualny i może być stosowane w wyjątkowych sytuacjach. Sytuacje te muszą być jasno opisane przez wnioskującego i poparte odpowiednimi dowodami. Powołując się na orzecznictwo sądowe organ wskazał, że o istnieniu ważnego interesu zainteresowanego, o którym mowa w art. 41a ust. 1 u.u.s.r. nie decyduje subiektywne przeświadczenie, należy go ocenić opierając się na zobiektywizowanych kryteriach, zgodnie z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają m.in. życie i zdrowie ludzkie, a także możliwości zarobkowania w celu zdobycia środków na utrzymanie.

Biorąc powyższe pod uwagę, a zwłaszcza interes społeczny rolników, którzy mimo trudności finansowych terminowo wywiązują się z ustawowych zobowiązań, organ stwierdził, że:

• zadłużenie zobowiązanej jest wynikiem nieterminowego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników,
• sytuacja materialno-bytowa zobowiązanej nie uległa pogorszeniu, ponieważ nie udokumentowała zwiększonych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i domowego bezpośrednio związanego z tym gospodarstwem,
• zobowiązana nie ponosi kosztów leczenia, ponieważ całość kosztów pokrywa "osoba trzecia",
• nie korzysta ona z pomocy rzeczowej ani finansowej świadczonej przez opiekę społeczną będąc w trudnej sytuacji dochodowej,
• brak jest udokumentowanych zdarzeń losowych (np. pożar, powódź, itp.) obniżających dochodowość gospodarstwa, które mogłyby być podstawą do zmiany decyzji pierwszoinstancyjnej.

W piśmie z dnia 30 listopada 2017 r. strona zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc jednocześnie o przyznanie jej profesjonalnego pełnomocnika.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, jednocześnie wskazując na brak możliwości odniesienia się do skargi, z uwagi na niewskazanie w niej jakichkolwiek zarzutów. Dodatkowo podniósł, że przed Sądem [...] w K. (sygn. akt [...]) toczy się postępowanie, którego przedmiotem jest decyzja określająca wysokość zaległych należności skarżącej wobec KRUS z tytułu nieopłaconych składek za okres od sierpnia 2011 r. do czerwca 2015 r. oraz odsetek od tych należności, a więc decyzja obejmująca część należności objętych zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją.

W piśmie procesowym z dnia 24 maja 2018 r. ustanowiony dla strony skarżącej pełnomocnik, będący radcą prawnym, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej na wstępie wskazał, że przedmiotem skargi jest decyzja wydana na podstawie art. 127 § 3 K.p.a., a zatem w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy, wobec czego organ drugiej instancji powinien mieć na względzie treść art. 140 K.p.a. Organ rozpoznając sprawę w drugiej instancji w trybie ponownego jej rozpatrzenia miał obowiązek rozpoznać ją na nowo co do istoty. Zdaniem pełnomocnika skarżącej nie sposób uznać, by w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z powyższymi wymogami. Podniósł, że organ w decyzji podsumował dotychczasowe postępowanie w sprawie zaległości skarżącej z tytułu składek i w dwóch zdaniach sytuację życiowa i zdrowotną skarżącej, co więcej, wspomniał jedynie o załączonych do wniosku wynikach z rezonansu magnetycznego.

Podkreślił, że to właśnie sytuacja życiowa, a zwłaszcza zdrowotna winna być w sposób szczegółowy badana, gdyż ma bezpośrednie przełożenie na możliwości zarobkowe skarżącej. Załączone przez skarżącą wyniki 3 badań kręgosłupa rezonansem magnetycznym, pominięte przez organ, winny być szczegółowo przeanalizowane bowiem, po pierwsze są badaniami najnowszymi (jedno z [...] r., a dwa z [...] r.), a zatem już tylko z tego tytułu wskazują na zmiany w zdrowiu skarżącej, a po drugie ich treść wskazuje na schorzenia kręgosłupa, a więc na nową chorobę, nakładającą się na dotychczas stwierdzone, co do których organ nie ma wątpliwości. To zaś, w ocenie pełnomocnika skarżącej, nic innego jak znaczne pogorszenie stanu zdrowia skarżącej. Zaznaczył, że co więcej, u skarżącej stwierdzono w zakresie kręgosłupa lędźwiowego - wielopoziomową dyskopatię z częściowa stenozą zachyłka bocznego i otworu między kręgowego L 3k po stronie prawej, w zakresie kręgosłupa szyjnego - wielopoziomową dyskopatię z cechami ucisku po stronie lewej, w zakresie kręgosłupa piersiowego - spondylozę piersiową z trzypoziomową dyskopatią z nieustępującym zespołem bólowym, tj. postępującą chorobę zwyrodnieniowa kręgosłupa, która powoduje zniekształcenie, ograniczenie ruchomości oraz uszkodzenie kręgów, więzadeł i stawów, czemu towarzyszy silny ból.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej tych okoliczności organ w ogóle nie wziął pod uwagę, choć mógł do nich dotrzeć choćby po przeprowadzeniu wywiadu ze skarżącą, czego jednak zaniechał. Dodatkowo autor skargi wskazał na toczącą się przed Sądem [...] w G. (sygn. akt [...]) sprawę o uzyskanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W dalszej części pisma pełnomocnik podniósł, że przedstawione przez organ w końcowej części zaskarżonej decyzji wyliczenie skonstruowano w taki sposób, który zdaje się sugerować dobrą sytuację majątkową skarżącej, co jest nieuprawnione i daleko odbiega od rzeczywistości. Wskazał, że skarżąca mieszka sama, zajmuje lokal mieszkalny, który należy do jej syna, który pokrywa wszelkie związane z nim opłaty, wypełniając tym samym obowiązek alimentacyjny względem matki. Roczny dochód skarżącej kształtuje się na poziomie [...] zł z tytułu dopłat obszarowych. Skarżąca z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Nie posiada żadnego majątku, z wyjątkiem gruntów rolnych, tj. łąki. Zaznaczył, że tę okoliczność stwierdził organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia [...] r. o umorzenia postępowania wobec bezskuteczności egzekucji, a została ona pominięta przez organ, mimo iż mogłaby stanowić podstawę do podjęcia z urzędu przez organ decyzji o umorzeniu należności na podstawie przepisu art. 41a ust. 2 u.u.s.r.

Jednocześnie wskazał, że skarżąca po usilnych namowach, korzysta z pomocy osób trzecich (znajomych, dalszej rodziny), którzy wspierają ją rzeczowo i finansowo, tj. opłacają leki, czy koszty podróży do lekarzy, dostarczają żywność oraz środki higieny czy czystości, a więc minimum egzystencjalne, by zapewnić jej w miarę godne życie.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej organ uzasadniając zaskarżoną decyzję w istocie powtórzył dotychczasową argumentację, poprzestając na lakonicznym wskazaniu dokonanych ustaleń oraz stwierdzeniu, że nie ma dokumentów potwierdzających wyjątkowe, niezawinione przez płatnika okoliczności, a przede wszystkim wnioskodawczyni nie wskazała nowych zdarzeń losowych i innych okoliczności mogących stanowić podstawę umorzenia. Jednak treść art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. wskazuje na obowiązek kierowania się przede wszystkim ważnym interesem zobowiązanego i uwzględniania możliwości płatniczych wnioskodawcy.

O zaistnieniu ważnego interesu zobowiązanego świadczyć może trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego, jak i, ale nie tylko, wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych, które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie.

Powołując się na orzecznictwo sądowe pełnomocnik skarżącej wskazał, że ważny interes zobowiązanego może zachodzić nawet wówczas, gdy wskutek niskich dochodów, sytuujących się na granicy minimum socjalnego, wnioskodawca nie jest w stanie pogodzić obowiązku spłaty należności z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Z tych względów pełnomocnik skarżącej uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 8, art.

11. art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 K.p.a. w stopniu, który miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. w stopniu, który miał znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i winna zostać uchylona, a sprawa ponownie rozpoznana.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 lipca 2018 r. uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. powodujące zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2018. 1302 ze zm.) dalej p.p.s.a., przy czym na potrzeby dalszego rozpoznania sprawy wskazał na konieczność bardziej wnikliwego przeanalizowania aktualnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącej w szczególności przez kompleksowe uwzględnienie całej dokumentacji lekarskiej wraz z bieżącymi wynikami badań, o których mowa w piśmie z 24 maja 2018 r. pod kątem ustalenia czy w istocie doszło do znacznego pogorszenia jej stanu zdrowia uniemożliwiającego podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W tym celu organ miał ocenić, czy nie byłoby zasadne uwzględnienie prawomocnego wyroku w sprawie z powództwa skarżącej zawisłej przed Sądem [...] w G. o uzyskanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Zalecił ponowne zbadanie czy zachodzi ważny interes zainteresowanego określony w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Nakazał organowi rozważenie czy nie zachodzi przesłanka z art. 41a ust. 2 pkt 1 u.u.s.r. wobec załączenia do akt administracyjnych postanowienia z [...] r. wydanego przez organ egzekucyjny w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej (dotyczącego składek rolniczych KRUS) z uwagi na bezskuteczność egzekucji, a zarazem jednoznacznej wypowiedzi organu egzekucyjnego co do majątku skarżącej. Sąd zobowiązał organ do precyzyjnego ustalenia okresu jakiego dotyczy wnioskowane umorzenie składek, gdyż w decyzjach wskazano "okres od 2011.3/08 do 2017.3/09", tak, więc mogło chodzić o okres od 3 sierpnia 2011 r. do 3 września 2017 r. lub od 8 marca 2011 r. do 9 marca 2017 r. Wskazując na wady postępowania Sąd stwierdził stosowanie również art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę ponownie organ wydał zaskarżoną obecnie do Sądu decyzję w uzasadnieniu której w istocie powtórzył okoliczności i motywy, którymi kierował się przy wydaniu poprzedniej decyzji. Wskazał, że jedyną ściągalnością spornych należności są obecne potrącenia z zasiłku chorobowego ([...] zł na przestrzeni kilku lat), zaś na czynności te skarżąca złożyła odwołanie do sądu rejonowego (wyrok nie zapadł). Ponadto została wydana decyzja przedhipoteczna na zaległość strony, w której zobowiązano syna strony do odpowiedzialności za te zaległości. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie od tej decyzji, a Sąd Apelacyjny oddalił środek odwoławczy od tego wyroku. Strona złożyła kasację, która nie została jeszcze rozpoznana. Organ, poza wcześniej wskazanymi okolicznościami, wziął pod uwagę fakt, iż strona posiada dochód z gospodarstwa i pobiera dopłaty obszarowe z AR i MR, strona nie ponosi zwykłych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, rolnego ponieważ pokrywa je "osoba trzecia", oraz że zgodnie z opinią lekarza nie stwierdzono u strony całkowitej niezdolności do pracy, co oznacza, że strona może podjąć pracę zarobkową w celu poprawy sytuacji materialno-bytowej. Odnosząc się do wątpliwości Sądu w sprawie okresu zadłużenia podanego w decyzji pierwszoinstancyjnej organ wyjaśnił, że podany został prawidłowy okres zadłużenia, czyli od "2011-08-01 do 2017-09-30 (2011.3/08 do 2017.3/09)".

Na powyższe rozstrzygniecie strona skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o przyznanie jej profesjonalnego pełnomocnika.

Odpowiadając na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, jednocześnie wskazując na brak możliwości odniesienia się do skargi, z uwagi na niewskazanie w niej jakichkolwiek zarzutów.

W piśmie z dnia 15 kwietnia 2019 r. ustanowiony pełnomocnik strony będący radcą prawnym podtrzymał skargę osobistą skarżącej, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

• art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na wydaniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję z dnia 30 października 2017 r. pomimo, że w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do umorzenia spornej należności,
• art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na błędnym uznaniu przez organ, że skarżąca nie udowodniła przesłanek z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy,
• art. 107 § 1 pkt 4 i 6 oraz art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. polegające na jego wskazaniu w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, podczas gdy przepis ten nie znalazł zastosowania przy wydawaniu rozstrzygnięcia w sprawie, ponadto brak jest w tym zakresie również uzasadnienia prawnego wydanej decyzji.

Pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i rozważenie zastosowania art. 145a § 1 p.p.s.a. poprzez zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie.

W piśmie pełnomocnik stwierdził, że skarżąca znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i finansowej co znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Mieszka sama, w mieszkaniu należącym do jej syna, który pokrywa wszystkie opłaty związane z tym lokalem. Otrzymuje jedynie dopłaty obszarowe w wysokości około [...] zł rocznie. Korzysta z pomocy innych osób, znajomych i dalszej rodziny. Nie ma żadnego majątku, z wyjątkiem współwłasności gruntów rolnych – łąk. Skarży się na różne dolegliwości w tym nadciśnienie, arytmię serca czy schorzenie kręgosłupa. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny umorzył wobec niej postępowanie egzekucyjne, wobec jego bezskuteczności. Tymczasem organ w ogóle nie uwzględnił tych okoliczności, a w szczególności, wbrew wskazaniu Sądu w wyroku uchylającym poprzednią decyzję organu, nie wziął pod uwagę możliwości zastosowania art. 41a ust. 2 pkt 1 ustawy wydanego przez organ egzekucyjny postanowienia z dnia [...] r.

Zdaniem pełnomocnika strony organ ponownie rozstrzygający sprawę, nie dość, że ograniczył się jedynie niejako do podsumowania dotychczasowego postępowania w sprawie przedmiotowego wniosku, to ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bardzo jednostronnie, biorąc pod uwagę jedynie stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a nie ważny interes zainteresowanej, który w tej sprawie niewątpliwie wystąpił. Co do naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. pełnomocnik powołał wyroki sądów administracyjnych dotyczących tej kwestii (tj. WSA w Gliwicach z dnia 21 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 1411/17 i NSA z dnia 18 lipca 2017 r. sygn. akt II OSK 2900/15).

Pismo pełnomocnika strony zawiera oświadczenie o jego nadaniu listem poleconym bezpośrednio pełnomocnikowi KRUS. Pełnomocnik organu nie złoży odpowiedzi na to pismo.

W piśmie z dnia 13 maja 2017 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przeprowadzenie dowodów w postaci wyników z rezonansu z dnia [...] r. i zaświadczeń lekarskich z dnia [...] r.

Na rozprawie w dniu 25 czerwca 2019 r. Sąd odmówił przeprowadzenia wskazanych dowodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Badając legalność zaskarżonej decyzji wskazać należy, że została ona wydana w wyniku uchylenia prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 19 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 6/18 wcześniejszej decyzji organu wydanej w tej sprawie. Uchylając to rozstrzygnięcie Sąd dał wskazówki co do dalszego postępowania w sprawie (opisane wyżej).

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane" (tak wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Kr 273/19). "Ocena prawna może dotyczyć zarówno samej wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego" (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 2391/18). "Ocena prawna i wskazania zawarte w orzeczeniu sądu tracą moc w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. Podobny skutek, tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zmiana - po wydaniu orzeczenia sądowego - istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie" (tak wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 1413/17). "Wyrażenie przez sąd w prawomocnym wyroku uchylającym kwestionowane orzeczenie oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania determinuje zakres sądowej kontroli legalności orzeczenia wydanego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez organy administracji publicznej. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika on natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen" (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 984/18).

Jak wynika z akt sprawy i treści zaskarżonej decyzji odpis prawomocnego wyroku tut. Sądu, uchylającego wcześniejszą decyzję organu wpłynął do organu wraz z aktami administracyjnymi w dniu 1 października 2018 r., a zaskarżona decyzja wydana została w dniu [...] r., a więc zaledwie kilka dniu po otrzymaniu tego wyroku. W tym czasie, poza sporządzeniem notatki opisującej stan sprawy i stan postępowania przed Sądem Apelacyjnym (bez daty sporządzenia) nie przeprowadzono żadnych czynności. Notatka ta nie opisuje żadnych zdarzeń faktycznych czy prawnych, które nastąpiłyby po 2017 r. poza kwestią wyroku tutejszego Sądu. Oznacza to, że organ rozpoznał ponownie sprawę w istocie na podstawie stanu sprzed 2018 r. W szczególności organ nie uwzględnił wyników bieżących badań skarżącej, o których mowa w jej piśmie z dnia 24 maja 2018 r., pod kątem ustalenia czy w istocie doszło do znacznego pogorszenia jej stanu zdrowia uniemożliwiającego podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Wskazał przy tym na ocenę zdrowia skarżącej i badania lekarskie przeprowadzone przez lekarza w sprawie odmowy prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników stanowiącej podstawę do decyzji odmownej z dnia [...] r. Należy przy tym przypomnieć, że od decyzji tej skarżąca złożyła odwołanie, które Sąd Okręgowy oddalił, zaś Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia [...] r. uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Do chwili wydania zaskarżonej decyzji sprawa ta nie została zakończona. Organ nie ocenił zasadności uwzględnienia prawomocnego wyroku w sprawie z powództwa skarżącej, zawisłej przed Sądem Okręgowym o uzyskanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, co polecił Sąd uchylający wcześniejsze rozstrzygnięcie tego organu. Z treści decyzji nie wynika, by organ takiej oceny dokonał oraz by na podstawie kompleksowej oceny całej dokumentacji lekarskiej strony ponownie zbadał czy zachodzi ważny interes zainteresowanego określony w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy.

Organ nie wykonał również kolejnej wskazówki co do dalszego postępowania zawartej w wyroku uchylającym i nie rozważył czy nie zachodzi przesłanka z art. 41a ust. 2 pkt 1 ustawy, wobec załączenia do akt sprawy postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej (dotyczącej składek rolniczych KRUS) z uwagi na bezskuteczność egzekucji i zarazem jednoznacznej wypowiedzi tego organu co do braku majątku skarżącej. Wskazanie, że szacunkowa wartość gruntów w gospodarstwie rolnym skarżącej kształtuje się na wysokości [...] zł i że z tego majątku można prowadzić egzekucję nie stanowi wypełnienia polecenia Sądu.

Podobnie organ nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości jakiego okresu dotyczy wnioskowane umorzenie składek stwierdzając, że podany został prawidłowy okres zadłużenia bez jakiejkolwiek argumentacji w tym zakresie.

W myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji podatkowej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Obowiązkiem organu było w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Należy również zauważyć, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Z akt sprawy wynika, że organ uchybił zasadom tam opisanym.

Powyższe oznacza, że organ naruszył przepis art. 153 p.p.s.a., a nadto przepisy procedury w tym art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., skoro nie zgromadził pełnego materiału dowodowego w tym wskazanego przez Sąd i nie uwzględnił kompleksowo całej dokumentacji lekarskiej skarżącej, w tym znajdującej się w aktach spraw toczących się przed sądami powszechnymi, a nadto nie ocenił dowodów już zgromadzonych w tym postanowienia organu egzekucyjnego. Nie zwrócił się do skarżącej o ewentualne uzupełnienie dokumentacji lekarskiej dotyczącej jej aktualnego stanu zdrowia, sytuacji życiowej lub bytowej. Tym samym nie mógł dokonać ani nie dokonał prawidłowej oceny zaistnienia przesłanek z art. 41a ust. 1 pkt 1 czy ust. 2 pkt 1 ustawy.

Dodatkowo należy wskazać, że organ w podstawie prawnej decyzji powołał przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. dotyczący uchylenia decyzji pierwszoinstancyjej, a w rzeczywistości utrzymał tę decyzję w mocy o czym stanowi przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni wskazówki zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 19 lipca 2018 r., uchylającym jego wcześniejszą decyzję, uzupełni postępowanie dowodowe poprzez zebranie wszelkiej dostępnej dokumentacji medycznej skarżącej, świadczącej o jej stanie zdrowia i zdolności do pracy, w tym złożonej do akt niniejszej sprawy czy w aktach spraw skarżącej toczących się w sądach powszechnych, w których stroną jest KRUS, w tym celu skorzysta z przepisu art. 10 § 1 k.p.a. bądź wezwie zobowiązaną do złożenia stosownych dokumentów.

W tym stanie rzeczy wobec stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. O kosztach udzielonej pomocy prawnej orzeknie w odrębnym postanowieniu. Sąd odmówił przeprowadzenia wskazanych przez stronę skarżącą dowodów z uwagi na ich nieistotność dla rozpoznania sprawy, która dotyczyła okresu wcześniejszego niż złożone dokumenty. Sąd odstąpił od stosowania art. 145a § 1 p.p.s.a. z uwagi na przyczyny, dla których doszło do uchylenia zaskarżonej decyzji.

ec