Uzasadnienie
Wnosząc skargę kasacyjną od wyroku z dnia 15 lutego 2011 r., pełnomocnik skarżącej, będący radcą prawnym, przedstawił jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, strona podkreśliła, że obecnie nie pracuje i ma na utrzymaniu dziecko. Zaznaczyła, że utrzymuje się tylko dzięki alimentom otrzymywanym od ojca dziecka w kwocie 1500 zł oraz doraźnej pomocy od niego w kwotach 500-600 zł i wsparciu rodziny. Według wniosku skarżąca nie posiada żadnego majątku, poza starym samochodem osobowym.
Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego (sprecyzowano, że należy wskazać, kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu tych wydatków), przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez wnioskującą i jej córkę świadczeń alimentacyjnych w okresie ostatnich trzech miesięcy), nadesłanie kserokopii deklaracji podatkowych w podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2009-2010 (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwego banku potwierdzającego: wysokość aktualnie spłacanych przez skarżącą rat za samochód, wysokość dotychczas uiszczonych wpłat oraz wysokość kredytu pozostałego do spłaty (wskazano, że w przypadku całkowitej spłaty zadłużenia okoliczność tę należy udokumentować stosownym zaświadczeniem), złożenie wyjaśnień na temat jednej z działek posiadanych przez skarżącą, wykazanie aktualnych wydatków związanych z leczeniem córki skarżącej, w szczególności z zakupem leków oraz nadesłanie zaświadczenia wskazującego osoby zameldowane w miejscu zamieszkania skarżącej.
Ustosunkowując się do wezwania, wnioskodawczyni nadesłała oświadczenie ojca jej dziecka na temat płaconych przez niego alimentów oraz świadczonej przez niego pomocy finansowej, a także kserokopię umowy sprzedaży wspomnianej wyżej działki. Nadto oświadczyła, że mieszka z rodzicami, którzy ponoszą koszty utrzymania lokalu, lecz nie jest nigdzie zameldowana. Poinformowała zarazem, że nie posiada żadnych rachunków bankowych i nie składała deklaracji podatkowych od likwidacji działalności gospodarczej w 2003 r., ale nie jest w stanie w krótkim terminie przedstawić stosownego zaświadczenia potwierdzającego tę okoliczność. Stwierdziła wreszcie, iż kredyt na samochód spłaciła przed kilku laty, a jej dziecko obecnie nie choruje.
Skarżąca wnosiła już o przyznanie prawa pomocy na wcześniejszych etapach postępowania. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2005 r. zwolniono ją od każdorazowej opłaty sądowej w kwocie przekraczającej 100 zł, z kolei postanowieniem z dnia 29 października 2008 r. oddalono jej kolejny wniosek, uznając, iż nie zachodzą podstawy do zmiany tego wcześniejszego rozstrzygnięcia.
Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową. Niewątpliwie przy tym zwiększonej staranności procesowej można wymagać od strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, którego aktywność i inicjatywa w gromadzeniu materiału dowodowego powinna polegać co najmniej na próbie dostarczenia tych dokumentów, o które wyraźnie wzywano.
Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu, w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które do chwili obecnej zachowało swą prawną moc. W myśl wszak z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Warto przy tym podkreślić, że w przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy ciężar udowodnienia wspomnianej zmiany spoczywa – zgodnie z opisanymi wyżej regułami, jakimi rządzi się postępowanie w tym zakresie – na osobie wnioskującej.
Tymczasem strona skarżąca nie wykazała, iż powyższe przesłanki zostały spełnione, nie nadsyłając większość dokumentów, o które wzywano, i poprzestając głównie na oświadczeniach własnych i – w miejsce np. odpisu wyroku zasądzającego alimenty – na oświadczeniu ojca dziecka. Nie nadesłała zatem dokumentów źródłowych, uniemożliwiając tym samym weryfikację tych oświadczeń, a co za tym idzie poczynienie ustaleń faktycznych. Bezsprzecznie przecież podstawą takich ustaleń muszą być konkretne dowody, których dostarczyć winna strona. Powinna ona przy tym uwzględnić treść wezwania, nie przedkładając w szczególności zamiast żądanego dokumentu urzędowego dokumentu prywatnego, zawierającego jedynie jej oświadczenie. W tych ramach wytknąć stronie wypada zwłaszcza sposób, w jaki ustosunkowała się do wezwania w części odnoszącej się do zeznań podatkowych. Referendarz sądowy wyraźnie zastrzegł wszak, że brak tych zeznań powinien być wykazany zaświadczeniem organu podatkowego.
Nie usprawiedliwia przy tym skarżącej argument podnoszący, iż termin wyznaczony na wykonanie wezwania był niewystarczający dla pozyskania tego zaświadczenia, zwłaszcza jeśli zważyć, iż jest ona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zachodziła bowiem możliwość złożenia wniosku o przedłużenie wspomnianego terminu, zresztą niniejsze rozstrzygnięcie podejmowane jest nieomal dwa tygodnie po jego upływie, co realnie zwiększało szanse pozyskania wszystkich dokumentów, gdyby strona skarżąca podjęła jakiekolwiek starania w tym zakresie.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.