Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po rozpoznaniu wniosku z dnia [...]. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia [...]. znak: [...]działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U z 2016r. poz. 23 z późn. zm.) i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2016r. poz. 277) utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...].
Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ wskazał, że w dniu [...]. organ rentowy wydał decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty rolniczej J.B. od dnia [...]r. i żądaniu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od [...]. tj. od daty przyznania świadczenia do dnia [...]) r. w kwocie [...]zł. Decyzja ta została zaskarżona do sądu powszechnego. Ostatecznie Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z dnia [...]r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]r. oddalającego i poprzedzającą go decyzję Prezesa KRUS o tyle, że zwolnił ubezpieczonego z obowiązku zwrotu nienależnie pobranej renty rolniczej za okres od [...]. do [...]. W pozostałej części apelacja została oddalona.
Wykonując w/w wyrok organ rentowy wydał decyzję z dnia [...]r., zobowiązując ubezpieczonego do zwrotu kwoty [...]zł za okres od dnia [...]. do [...]. odstępując od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...].
Od decyzji tej ubezpieczony wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego [...] w K., z kolei organ rentowy wniósł skargę kasacyjną od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...]. wnosząc o uchylenie wyroku w części zaskarżonej i jego zmianę poprzez oddalenie apelacji w części dotyczącej zwrotu nienależnie pobranej [...] za okres od [...]. do [...]r.,
Postanowieniem Sądu Okręgowego [...] w K. z dnia [...]. odrzucono odwołanie zobowiązanego od decyzji z dnia [...].
Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia [...]. przyjęto skargę kasacyjną organu rentowego do rozpoznania.
W dniu [...]. ubezpieczony złożył pismo z prośbą o umorzenie bądź o rozłożenie na raty zadłużenia po [...]zł miesięcznie. Organ przychylił się do wniosku ubezpieczonego rozkładając zadłużenie w kwocie [...]zł (w tym: należność główna [...]zł, odsetki [...]zł, koszty upomnienia [...]zł) na raty zgodnie z Umową nr [...]z dnia [...]. po [...] zł miesięcznie. Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2013r. sygnatura akt I UK 598/12 Sąd Najwyższy - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych uchylił wyrok z dnia [...], w punkcie l i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Apelacyjnemu w K. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Wyrokiem z dnia [...]. sygnatura akt [...]Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. oddalił apelację.
Mając powyższe na uwadze organ rentowy w dniu [...]. wydał postanowienie o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezesa KRUS znak: [...]z dnia [...]. w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wydając w dniu [...]. decyzję w sprawie uchylenia ostatecznej decyzji z dnia [...].
Następnie sporządzono aneks do Umowy nr [...]z dnia [...]. o rozłożeniu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń zmieniając § 2 Umowy dotyczący kwoty, jaka podlega rozłożeniu na raty tj. [...]zł.
Ustalona nadpłata realizowana jest poprzez dokonywanie przez zobowiązanego wpłat w wysokości [...]zł miesięcznie, począwszy od miesiąca [...].
W dniu [...]. wpłynął do organu rentowego wniosek zobowiązanego o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty zadłużenia.
W uzasadnieniu wniosku zobowiązany podniósł, że w związku ze swoim stanem zdrowia nie jest zdolny do pracy, nie ma prawa do żadnych świadczeń pieniężnych, jedynym dochodem rodziny jest emerytura małżonki w kwocie [...]zł oraz jej wynagrodzenie z tytułu dodatkowego zatrudnienia w kwocie około [...] zł.
Miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny kształtują się w wysokości około [...]zł (opłata za mieszkanie [...]zł, dodatkowe lekcje oraz [...] około [...]zł miesięcznie) oraz wydatki [...] zł miesięcznie.
Dalej organ wskazał, że w dniu [...]. został przeprowadzony wywiad, podczas którego zobowiązany został zapoznany z całością zgromadzonej dokumentacji. Ponadto, organ rentowy zwrócił się z prośbą o uzupełnienie dokumentacji o wyniki badań lekarskich ewentualnie o zaświadczenie o stanie zdrowia zobowiązanego. Pismem z dnia [...]r. zobowiązany oświadczył, że wycofuje swoje pismo z dnia [...]r.
W dniu [...]. organ rentowy wydał decyzję o umorzeniu postępowania.
W dniu [...]. zobowiązany złożył kolejny wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia.
W uzasadnieniu wniosku zobowiązany podał, iż nie jest zdolny do pracy, nie ma prawa do żadnych świadczeń pieniężnych, jedynym dochodem rodziny jest emerytura małżonki w kwocie [...]zł oraz jej wynagrodzenie z tytułu dodatkowego zatrudnienia na [...] etatu w kwocie około[...]zł. Wydatki na utrzymanie rodziny kształtują się w wysokości około [...]zł (opłata za mieszkanie [...]zł, dodatkowe lekcje oraz [...]zł miesięcznie) oraz wydatki na [...]zł miesięcznie.
Dnia [...]. w miejscu zamieszkania ubezpieczonego przeprowadzona została wizytacja. Z przeprowadzonego wywiadu wynikało, iż zobowiązany mieszka wraz z małżonką i córką w mieszkaniu własnościowym o powierzchni [...]m2. Rodzina posiada stałe miesięczne dochody, jakimi są: emerytura małżonki w kwocie [...]zł oraz wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia małżonki w kwocie [...]zł tj. łącznie [...]zł.
Organ wskazał, iż nie występują żadne szczególne okoliczności będące podstawą do stwierdzenia, iż rodzina zobowiązanego jest w trudnej sytuacji materialnej. Sytuacja materialna nie zmieniła się i jest taka sama jak w dniu zawierania umowy o rozłożeniu na raty nienależnie pobranego świadczenia.
Organ stwierdził ponadto, że z przedłożonych dokumentów nie wynika, żeby stan zdrowia zobowiązanego uległ pogorszeniu, gdyż karta wypisowa ze szpitala pochodziła z [...]r., a dostarczona dokumentacja medyczna nie potwierdziła regularnych wizyt lekarskich. Także przedłożone paragony fiskalne nie potwierdziły regularności używania leków.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.B. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77 § 1 kpa.
Uzasadniając skargę, zobowiązany podniósł, że w zaskarżonej decyzji brak jest informacji, na podstawie których oparte zostało rozstrzygnięcie. Wskazał nadto, że trzyosobowa rodzina utrzymuje się z kwoty [...] zł miesięcznie, z której oprócz bieżących wydatków trzeba pokryć koszty [...], która dostała się na [...].
W piśmie procesowym z dnia [...]r. skarżący wskazał, że błędnie wykazano, że jest zatrudniony na [...]etatu, gdyż ma orzeczenie o niezdolności do pracy i od przebytego zawału nie podejmował żadnej pracy. Wskazując, że decyzje w sprawie ulg mają charakter uznaniowy wniósł o uwzględnienie jego szczególnie trudnej sytuacji. Zaakcentował, że skoro sprawa nienależnie pobranego świadczenia trwała przez ponad [...]– letni okres i zapadało kilka wyroków, to sprawa była trudna, a to przesądza o tym, że pobierając świadczenie nie miał świadomości popełniania nadużycia.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętej skargą decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2016.1066) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. 2016.718 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.
Stosownie do unormowania art. 41 a ust 1 pkt 2 u.s.r. organ może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części na wniosek zainteresowanego, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego. Zapis powyższy oznacza, iż organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, a to oznacza, że ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Wymaga przy tym zaakcentowania, że tylko stwierdzenie istnienia przesłanki ważnego interesu zainteresowanego, daje organowi prawo do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Stwierdzenie istnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego nie nakłada na organ obowiązku uwzględnienia wniosku zobowiązanego. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. W przypadku decyzji uznaniowych jej uzasadnienie ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia.
Szczególnie rozstrzygnięcie dotyczące odmowy umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.
Odmawiając wnioskowanego przez stronę umorzenia odsetek Prezes KRUS bardzo ogólnie odniósł się do sytuacji materialnej skarżącego. Organ, na podstawie analizy zgromadzonych dokumentów, uznał, że sytuacja materialno-bytowa skarżącego pozwala na spłatę należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w ratalnym układzie. W istocie więc, organ nie ocenił możliwości płatniczych skarżącego, poprzestając jedynie na wskazaniu przychodu jego żony oraz miesięcznych wydatków. Lektura uzasadnienia decyzji nie daje odpowiedzi, jakie argumenty przemawiały za stwierdzeniem, że skarżący może dokonać spłaty obciążających ją należności wraz z odsetkami za zwłokę.
W ocenie Sądu organ naruszył przepis art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W zakresie uzasadnienia faktycznego organ ograniczył się do opisania zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ale nie ocenił go pod kątem wiarygodności i mocy dowodowej. Organ pominął przy tym zupełnie drugi istotny element decyzji tj. uzasadnienie prawne, nie wskazując nawet podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji decyzja uchyla się od oceny Sądu, gdyż prawna subsumcja stanu faktycznego musi wynikać z prawnego uzasadnienia decyzji. Pominięcie tego elementu w decyzji przesądza o jej wadliwości, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia.
Sąd nie jest w stanie wywieść, czy organ uznał, że skarżący spełnia przesłankę – w ocenie organu – ważnego interesu. Nie jest też w stanie stwierdzić, jakimi motywami prawnymi kierował się organ odmawiając przyznania wnioskowanej ulgi.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien:
- - po pierwsze ocenić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy;
- - po drugie, ustalić stan faktyczny;
- - po trzecie, ocenić ten stan pod względem prawnym.
W przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje przesłanka określona w art. 41 a ust. 1 pkt 2 u.s.r., winien orzec w granicach uznania administracyjnego, stosując tę instytucję prawną w sposób wyżej opisany. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ winien ujawnić, jakimi przesłankami kierował się podejmując decyzję oraz jakie okoliczności faktyczne i prawne legły u jej podstaw. W tym zakresie organ dokona wykładni zastosowanych przepisów, co uczyni zadość ciążącemu na nim, na mocy art. 11 k.p.a., obowiązkowi wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy.
Z uwagi na powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.