Uzasadnienie
Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z dnia 4 września 2013 r. z uzasadnieniem, strona skarżąca złożyła zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału, w związku z którym to wezwanie do niej skierowano, wnosząc jednocześnie o zwolnienie jej od tej opłaty. Ponadto strona nadesłała urzędowy formularz PPF, w którego rubryce 4 zaznaczyła, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku zwróciła uwagę na konsekwencje, jakie spowodować może przymusowe ściągnięcie wspomnianej opłaty kancelaryjnej. W dalszej części uzasadnienia nawiązała z kolei do pouczenia dotyczącego możliwości zaskarżenia wyroku z dnia 4 września 2013 r. Jak zapowiedziano, z możliwości tej "zapewne powódka skorzysta – uzyskując zgodę na przyznanie pomocy prawnej – co przy obecnej sytuacji powódki nie powinno budzić żadnych wątpliwości".
Zarządzeniem z dnia 24 września 2013 r. Przewodniczący Wydziału I uwzględnił zażalenie i uchylił zarządzenie w przedmiocie opłaty kancelaryjnej, zauważając, że skarżąca jest zwolniona od kosztów sądowych z mocy ustawy, stosownie do art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako "P.p.s.a.").
Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy zważono, co następuje.
W pierwszej kolejności stwierdzić wypada, że strona wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wynika to wyraźnie z rubryki 4 urzędowego formularza. Wniosek ten został zresztą złożony wraz z zażaleniem na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej, w którym strona zwróciła się o zwolnienie od tej opłaty. Kwestię tę poruszyła również w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, co pozwala przyjąć, że wniosek ów stanowi reakcję na wezwanie wystosowane do niej w tej materii.
Z tego punktu widzenia dalsze znaczenie muszą mieć oświadczenia zawarte w końcowej części uzasadnienia wniosku, w jego rubryce 11, w których wnioskująca deklaruje zamiar zaskarżenia wyroku wydanego w niniejszej sprawie i wyraża przekonanie, że dla tego celu udzielone jej być powinno prawo pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Dla ustalenia zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygająca jest wszak treść rubryki 4 urzędowego formularza, która jest przeznaczona właśnie dla sprecyzowania woli strony w tym przedmiocie. Jeżeli więc rubryka ta jest wypełniona w sposób jednoznaczny, tak jak to jest w rozpatrywanym przypadku, należy zamieszczonemu w niej oświadczeniu przyznać pierwszeństwo, jako przesądzającemu o żądaniu strony. Tę regułę interpretacyjną wypada stosować w sytuacji, gdy wypowiedzi strony zamieszczone w pozostałych miejscach formularza lub w innych pismach mogą budzić wątpliwości co do tego, jaki zakres prawa pomocy objęty jest jej żądaniem.
Oczywiście, jeśli wątpliwości te są poważne, tzn. gdy te inne wypowiedzi pozostają w jawnej sprzeczności z treścią rubryki 4 urzędowego formularza, niezbędne jest wezwanie wnioskodawcy do ich wyjaśnienia. Wchodzi to jednak w rachubę wyłącznie wtedy, gdy poza tą rubryką wnioskujący kategorycznie i wprost formułuje żądanie w zakresie innym niż wynikający z tej rubryki. Jeśli zatem wnioskodawca jedynie rozważa możliwość wystąpienia z takim wnioskiem lub wyraża przekonanie, iż w jego sytuacji zachodzą podstawy do uwzględnienia tego wniosku, lecz nie potwierdza tego w ramach rubryki 4 urzędowego formularza, choć wypełnił ją w sposób czytelny, to nie ma podstaw, by kwestionować oświadczenie zawarte w tej rubryce lub by rozszerzać jego zakres. Byłoby to wbrew zasadzie określonej w art. 243 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy przyznaje się stronie na jej wniosek, który wedle art. 252 § 2 P.p.s.a. składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru.
Ten ostatni przepis dowodzi, że formularz wniosku pełni pierwszoplanową rolę dla wyartykułowania stanowiska strony, które powinno odpowiadać treściowo opisowi poszczególnych rubryk, w tym rubryki 4, będącej podstawowym miejscem dla określenia zakresu wniosku. W rubryce tej, jak już była o tym mowa, wnioskująca zaznaczyła zaś tylko zwolnienie od kosztów sądowych, pomijając wnioski o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika.
W tym kontekście powtórzyć więc wypada, że skarżąca jest zwolniona od kosztów sądowych z mocy ustawy, co podniesiono już w uzasadnieniu zarządzenia z dnia 24 września 2013 r. Postanowienie stanowiące przedmiot skargi w niniejszej sprawie dotyczy bowiem egzekucji składek na ubezpieczenie społeczne, a w myśl art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, tak samo jak, stosownie do art. 239 pkt 4 P.p.s.a., strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa.
Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów był w rozpatrywanej sprawie zbędny i nie może być rozpoznany: niepodobna przecież wnioskodawczyni ani przyznać tego, co i tak przysługuje jej z mocy ustawy, ani tym bardziej tego odmówić, oddalając jej wniosek. Pozostaje jedynie uznanie postępowania w przedmiocie prawa pomocy w tym zakresie za bezprzedmiotowe. Takie postępowanie podlega zaś umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., który w stosunku do postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy trzeba stosować na zasadzie analogii.