Uzasadnienie
- 1. Przedmiotem skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej: "skarżący" lub "wierzyciel") jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r. w przedmiocie opłaty komorniczej.
- 2. Stan sprawy przedstawia się następująco:
- 2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. (dalej: "organ egzekucyjny") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Przedsiębiorstwa Budowlanego A. Sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej: "dłużnik") na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] r. nr [...], [...] i [...], z dnia [...] r. nr [...] i [...], z dnia [...] r. nr [...], [...], [...], [...], z dnia [...] r. nr [...] do nr [...], z dnia [...] r. nr [...] i [...], z dnia [...] r. nr [...] do [...], z dnia [...] r. nr [...] i [...], z dnia [...] r. nr [...] i [...], z dnia [...] r. nr [...] do [...], z dnia [...] r. nr [...] i [...].
- 2.2. Postanowieniem z dnia [...]r. (Nr [...]) wydanym na podstawie art. 66 § 3 i § 5 oraz art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 975 (winno być: poz. 599), dalej; "u.p.e.a."), art. 123 § 1 i § 2, art. 124 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267, ze zm., dalej "k.p.a.") organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami opłaty komorniczej w wysokości [...] zł., zgodnie ze sporządzonym wykazem.
- 2.3. Wierzyciel w zażaleniu na ww. postanowienie podniósł, że organ egzekucyjny nie wykazał związku pomiędzy zastosowanymi środkami egzekucyjnymi a wpłatą dokonaną przez dłużnika na rzecz wierzyciela. Argumentował, że dokonał zabezpieczenia na nieruchomościach dłużnika, który uregulował zobowiązania wynikające z ww. tytułów wykonawczych na skutek działań wierzyciela - wystawienia promesy udzielenia zgody na bezciężarowe wyodrębnienie spod zabezpieczeń hipotecznych działek, pod warunkiem spłaty zadłużenia.
- 2.4. Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej również: "organ odwoławczy"), postanowieniem z dnia [...] r. (nr [...]) wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 § 4 pkt 1, a także art. 66 i art. 64c § 7 u.p.e.a., postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r.
Dyrektor Izby Skarbowej w K., powołując się na art. 1 pkt 2, art. 1a pkt 12, art. 66 § 3 i § 4 u.p.e.a., nie podzielił stanowiska wierzyciela o braku podstaw prawnych do obciążenia go opłatą komorniczą w sytuacji, kiedy organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, a wierzyciel, który podjął działania mające na celu doprowadzenie do uzyskania należności bez udziału organu egzekucyjnego, nie wystąpił do organu egzekucyjnego - przed uregulowaniem zobowiązań przez dłużnika, z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. W ocenie organu, pogląd wierzyciela nie jest zasady, gdyż uwzględnienie go pozbawiłoby wierzyciela opłaty komorniczej, pomimo dokonania przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych.
W ocenie organu odwoławczego, w sprawie nie nastąpiło naruszenie art. 66 § 5 u.p.e.a., gdyż przepis ten przewiduje, że opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który nie tylko dokonał ściągnięcia należności pieniężnych, ale także zastosował środki egzekucyjne w wyniku których należność została zapłacona (vide: wyrok NSA z dnia 3 lipca 2015 r., sygn. akt II FSK 1461/13).
3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wierzyciel wniósł o uchylenie postanowienia organu odwoławczego z dnia [...] oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając naruszenie art. 66 oraz art. 1a pkt 6 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel jest zobowiązany do uiszczenia opłaty komorniczej od kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych, poprzez obciążenie go opłatą komorniczą od kwoty przekazanej przez dłużnika bezpośrednio na jego konto, na skutek podjętych przez niego czynności.
Zdaniem skarżącego, ustawodawca uzależnił powstanie po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej od kwot efektywnie ściągniętych egzekucyjnie lub wpłaconych przez dłużnika na rzecz wierzyciela w wyniku zastosowanych przez organ egzekucyjny środków. Skarżący podkreślił, iż w każdym przypadku ustalenie istnienia lub nieistnienia obowiązku uiszczenia przez wierzyciela opłaty komorniczej musi być dokonywane z uwzględnieniem reguły zawartej w § 5 art. 66 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten stanowi, iż opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Wykładnia językowa tego przepisu prowadzi do jednoznacznego wniosku, że opłata komornicza uzależniona jest od skuteczności podjętych czynności egzekucyjnych. Stanowi więc ona swoistego rodzaju typ wynagrodzenia dla organu egzekucyjnego (por. R. Hauser, Z. Leoński Postępowanie egzekucyjne w administracji.
Komentarz, Warszawa 2004, s. 192 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2000 r., sygn. akt SA/Sz 114/99). Z powyższego wynika, zdaniem skarżącego, iż między podejmowanymi przez organ egzekucyjny czynnościami egzekucyjnymi a zaspokojeniem wierzyciela w jeden ze wskazanych wyżej sposobów musi istnieć związek przyczynowy warunkujący uznanie tychże czynności za podjęte skutecznie, uzasadniający w konsekwencji obowiązek wierzyciela do uiszczenia na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej. Natomiast sam fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego i podjęcia przez organ egzekucyjnych czynności egzekucyjnych, które są nieskuteczne i nieefektywne - albowiem nie prowadzą ani do ściągnięcia należności, ani też do dokonania przez dłużnika wpłaty na rzecz wierzyciela - nie rodzi po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W rozstrzyganej sprawie okoliczności stanu faktycznego nie są sporne. Kwestią sporną jest wykładnia adekwatnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zagadnienia dotyczące opłaty komorniczej zostały uregulowane w art. 1a pkt 6 oraz art. 66 u.p.e.a. W myśl art. 1a pkt 6 u.p.e.a. przez opłatę komorniczą rozumie się opłatę wynoszącą 5% kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Natomiast zgodnie z art. 66 § 3 u.p.e.a., wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest obowiązany, z zastrzeżeniem § 4, do uiszczenia opłaty komorniczej.
Z kolei czynności egzekucyjne definiowane w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Czynności egzekucyjne mają charakter wykonawczy, ponieważ są podejmowane w celu zastosowania środków egzekucyjnych (zob. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2005, Wrocław 2005, s. 390; W. Grześkowiak, Egzekucja administracyjna - teoria i praktyka z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, Warszawa 2006, s. 15). Jeśli zatem, w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych został zastosowany środek egzekucyjny, każda wpłata na poczet należności objętych tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę zastosowania środków egzekucyjnych jest podstawą do ustalenia opłaty komorniczej. Sformułowanie dotyczące obowiązku jej uiszczenia przez wierzyciela, na rzecz którego dokonano czynności egzekucyjnych, stwarza wręcz domniemanie, że przekazanie należności w sposób określony w art. 1a pkt 6 u.p.e.a. (bezpośrednio wierzycielowi) jest wynikiem zastosowania tych środków.
Jeżeli wierzyciel podejmuje sam działania mające doprowadzić do uzyskania należności, już bez udziału organu egzekucyjnego, winien wystąpić z żądaniem, o którym mowa w art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. i to przed dokonaniem wpłaty przez zobowiązanego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1228/09, z dnia 3 lipca 2015 r., sygn. akt II FSK 1462/13 i z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 1207/15).
W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny prowadził na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w R. postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika. W celu wyegzekwowania należności, organ egzekucyjny dokonał: 1) zajęcia wierzytelności pieniężnej skierowanego do Komornika Sądowego przy Sądzie [...] w C. M. M. (zawiadomienie nr [...] z dnia [...] r.), 2) zajęcia wierzytelności skierowanego do Przedsiębiorstwa Usługowego A. sp. z o.o. w R. (zawiadomienie nr [...] z dnia [...] r.), 3) zajęcia wierzytelności skierowanego do Przedsiębiorstwa C. w R. (zawiadomienie nr [...] z dnia [...] r.).
Niezależnie, wskutek działań podjętych przez ZUS (tj. dokonania zabezpieczenia na nieruchomościach dłużnika) dłużnik zadeklarował dobrowolną spłatę zadłużenia, występując jednocześnie o udzielenie promesy na zwolnienie z obciążenia hipotecznego nieruchomości. Realizując warunki udzielonej mu przez wierzyciela promesy, przekazał bezpośrednio wierzycielowi kwotę [...] zł, która, zgodnie z dyspozycją, pokryła w całości zadłużenie objęte tytułami wykonawczymi. Wierzyciel, pismami z dnia 12 kwietnia 2016 r., informował organ egzekucyjny o zmianach wysokości należności dochodzonych w drodze egzekucji.
Wierzyciel nie wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a.
Wobec powyższego organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości opłaty komorniczej, a następnie, w dniu [...] r., wydał postanowienie o obciążeniu wierzyciela opłatą komorniczą w kwocie [...] zł.
Nie może być zatem wątpliwości, że organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne, w ich następstwie zastosował środki egzekucyjne, a dłużnik, po wszczęciu egzekucji i zastosowaniu środków egzekucyjnych będących rezultatem podjętych czynności egzekucyjnych, dokonał, bezpośrednio na rachunek bankowy wierzyciela, wpłat należności objętych egzekwowanymi tytułami wykonawczymi.
Jak słusznie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 grudnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 1207/15), którego ocenę prawną Sąd w pełni podziela i w dalszej części uzasadniania jeszcze przywoła, stanowisko to nie pozostaje w sprzeczności z treścią art. 66 § 5 u.p.e.a., który stanowi, że opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Po pierwsze bowiem, opłata komornicza przypada na rzecz organu egzekucyjnego, który dokonał czynności egzekucyjnych, w tym zastosował środki egzekucyjne. Z natury rzeczy istotą każdego postępowania egzekucyjnego jest przymusowe doprowadzenie do wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Skoro organ egzekucyjny przystąpił do egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela, podjął czynności egzekucyjne zmierzające do zastosowania i zrealizowania środków egzekucyjnych, a następnie je zastosował, to opłata komornicza jest należna, niezależnie od charakteru i skuteczności równoległych działań pozaegzekucyjnych podjętych przez wierzyciela.
Po drugie, mogą wystąpić sytuacje, kiedy egzekucja na rzecz wierzyciela prowadzona była nie tylko przez jeden, ten sam organ egzekucyjny. W takim wypadku, przepis art. 66 § 5 u.p.e.a. rozstrzyga, że opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Innymi słowy art. 66 § 5 u.p.e.a. nie dotyczy obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej, a normuje jedynie sytuację, gdy egzekucje prowadzi więcej niż jeden organ egzekucyjny i przesądza, któremu z nich należna jest ta opłata.
Regułą jest, że opłata komornicza należna jest organowi egzekucyjnemu, który podjął czynności egzekucyjne zmierzające do zastosowania i zrealizowania środków egzekucyjnych, a następnie je zastosował. Prowadzenie w takiej sytuacji przez wierzyciela niezależnych działań, jak w rozpoznawanej sprawie wydanie promesy wyrażenia zgody na odstąpienie od zabezpieczenia hipotecznego pod warunkiem spłaty zadłużenia, których efektem jest wpłata na jego rzecz dochodzonych należności, nie pozbawia organu egzekucyjnego prawa żądania do uiszczenia na jego rzecz opłaty komorniczej, tym bardziej, że wierzyciel nie podjął możliwej w takim wypadku decyzji o skierowaniu wniosku do egzekutora o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Taką sytuację właśnie przewiduje art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. stanowiący, że nie pobiera się opłaty komorniczej od kwot wpłaconych po wystąpieniu wierzyciela z żądaniem zawieszenia albo umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Nie było przeszkód, aby po negocjacjach z dłużnikiem, wierzyciel z takim żądaniem wystąpił, co skutkowałoby brakiem podstaw do naliczenia opłaty komorniczej od dokonanej przez dłużnika wpłaty bezpośrednio na rachunek wierzyciela. Ponieważ jednak wierzyciel nie skorzystał z tej możliwości, decydując, mimo podjętych działań i negocjacji z dłużnikiem, że egzekucja ma być kontynuowana, to w takim wypadku wpłata dokonana przez zobowiązanego, uprawniała organ egzekucyjny do naliczenia i żądania zapłaty przez wierzyciela opłaty komorniczej.
Przez wzgląd na powyższe, zarzuty skarżącego należało uznać za nieuzasadnione. Ponadto wobec niedopatrzenia się innych naruszeń prawa skutkujących uchyleniem zaskarżonego postanowienia, Sąd, działając w oparciu o art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.