Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, organ nadzoru) postanowieniem z 8 sierpnia 2023 r. nr 2401-IEE.7192.335.2023.2/MK UNP: 2401-23-178751, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775), dalej: K.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2022 r. poz. 479 z późn. zm.), dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna, po rozpoznaniu zażalenia A.S. (dalej: zobowiązana, skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny lub ZUS) z 13 lipca 2023 r. nr [...], oddalające skargę z 21 czerwca 2023 r. na czynność organu egzekucyjnego z 31 maja 2023 r. tj. zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego o numerze [...].
Powyższe postanowienie organu odwoławczego zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
ZUS, działając jako wierzyciel, 30 maja 2023 r. wystawił tytuł wykonawczy nr TW1480023005383 obejmujący składkę na ubezpieczenie zdrowotne za luty 2023 r. Następnie w tym samym dniu, ZUS jako organ egzekucyjny nadał tytułowi wykonawczemu klauzulę o skierowaniu do egzekucji.
ZUS, jako organ egzekucyjny zawiadomieniem z 31 maja 2023 r. nr [...] dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone pełnomocnikowi zobowiązanej w dniu 14 czerwca 2023 r.
Pełnomocnik zobowiązanej pismem z 21 czerwca 2023 r. wniósł skargę na zajęcie z 31 maja 2023 r. nr [...] zarzucając, że zajecie narusza prawo, gdyż podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego stanowiło zarządzenie prezesa ZUS, dotyczące właściwości miejscowej oddziału, który wszczął postępowanie, a które to zarządzenie nigdy oficjalnie nie zostało opublikowane. Ponadto, zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy publiczne mogą działać wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. W związku z tym, skoro organ egzekucyjny działa na podstawie zarządzenia, do treści którego nikt spoza ZUS nie ma dostępu, to działanie takie narusza Konstytucję i tym samym narusza prawo. Zarządzenia prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej powinny zostać oficjalnie opublikowane.
Zdaniem zobowiązanej zajęcie jest niedopuszczalne również z powodu rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu tytułu wykonawczego.
Postanowieniem z 13 lipca 2023 r. organ egzekucyjny oddalił skargę zobowiązanej na czynność egzekucyjną z 31 maja 2023 r. tj. zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego o numerze [...].
Organ pierwszej instancji stwierdził, że zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego było zgodne z obowiązującymi przepisami prawa gdyż:
- - podstawą zastosowania środka egzekucyjnego było zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego zobowiązanej u dłużnika zajętej wierzytelności,
- - zawiadomienie o zajęciu i inne pisma w ramach stosowanego środka egzekucyjnego zostały doręczane przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego,
- - zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego zobowiązanej u dłużnika zajętej wierzytelności zawierały wszystkie elementy wymienione w 67 § 2 u.p.e.a.,
- - w oparciu o art. 67 § 2a u.p.e.a. zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego nie zawierało podpisu z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego, zawierało PESEL zobowiązanej.
Dalej organ egzekucyjny wyjaśnił, że działając zgodnie z dyspozycją art. 79 § 4 u.p.e.a. przesłał organowi rentowemu zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego zobowiązanej do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Zawiadomienie zawiera skierowane do dłużnika żądanie. Zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego zostało także wysłane do zobowiązanej. Zawiadomienie zostało sporządzone na stosownym druku, zgodnym z załącznikiem nr 2 do Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanym w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 26). Zatem zastosowanie zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego było zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.
Zobowiązana, reprezentowana przez pełnomocnika, w złożonym zażaleniu nie wskazała żadnych wad formalnoprawnych zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, z powodu rażącego naruszenia prawa.
W uzasadnieniu zażalenia zobowiązana podniosła, iż zajęcie narusza prawo, gdyż podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego winno stanowić zarządzenie prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej oddziału, który wszczął postępowanie, a które to zarządzenie nigdy oficjalnie nie zostało opublikowane. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy publiczne mogą działać wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. W związku z tym, skoro Dyrektor Oddziału ZUS w Z. działa na podstawie zarządzenia, do treści którego nikt spoza ZUS nie ma dostępu, to działanie takie narusza Konstytucję i tym samym narusza prawo. Zarządzenia prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej powinny zostać oficjalnie opublikowane. Jeśli do tego nie doszło, to nie mogą być stosowane.
Rozpoznając sprawę organ nadzoru uznał, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i czyni zadość obowiązującym przepisom prawa. Organ pierwszej instancji odniósł się szczegółowo do podstaw prawnych i wynikających z nich uprawnień organu egzekucyjnego do prowadzenia egzekucji do majątku zobowiązanej.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora można wnosić wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zatem organ egzekucyjny bada, czy w ramach zastosowanego środka czynności zostały dokonane zgodnie z przepisami ustawy egzekucyjnej. Organ egzekucyjny w trakcie postępowania stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Organ egzekucyjny zastosował egzekucję ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej dokonano poprzez przesłanie do organu rentowego prawidłowego zawiadomienia zgodnego ze wzorem. Druk zawiadomienia zawierał wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zawiadomienie zostało prawidłowo doręczone, zarówno zobowiązanej jak i ZUS.
W skardze na postanowienie organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca stwierdziła, że zaskarża postanowienie w całości z powodu rażącego naruszenia prawa oraz wnosi o jego uchylenie.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej: P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3396/14 - wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi są zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Skarga służy kontroli prawidłowości stosowania przez organy egzekucyjne środków egzekucyjnych, zmierzających do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Tak więc istotą skargi na czynność egzekucyjną jest kontrola poprawności jej dokonania na gruncie przepisów normujących tryb postępowania przy zastosowaniu konkretnego środka egzekucyjnego.
Zatem Sąd dokonując kontroli czynności egzekucyjnej, zaskarżonej w trybie art. 54 § 1 u.p,e.a. bada kwestie formalno-prawne, odnoszące się do prawidłowości działania organu egzekucyjnego w zakresie dokonanej czynności. Natomiast nie można w trybie skargowym kwestionować istnienia, czy wymagalności dochodzonego obowiązku, który można podnosić w ramach zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zatem rozpatrywanie takich zarzutów w postępowaniu skargowym przez organ egzekucyjny, czy organ nadzoru stanowiłoby obejście prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13).
Sąd zauważa, że strona skarżąca nie podnosi żadnych zarzutów co do prawidłowości dokonania czynności egzekucyjnej. Natomiast twierdzi, że dokonano jej z rażącym naruszeniem prawa.
Jak już wskazano istotą skargi na czynność egzekucyjną jest kontrola prawidłowości jej dokonania przez pryzmat przepisów ustawy egzekucyjnej. I tak zgodnie z art. 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 3 u.p.e.a. tj. egzekucję ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej. Podstawą zastosowania środka egzekucyjnego było zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego zobowiązanej u dłużnika zajętej wierzytelności. Zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego zobowiązanej u dłużnika zajętej wierzytelności zawierało wszystkie elementy wymienione w 67 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z art. 67 § 2a pkt 1 u.p.e.a., jeżeli zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej - w zawiadomieniu o zajęciu nie umieszcza się podpisu z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisku pieczęci organu egzekucyjnego. Zawiadomienie o zajęciu zawierało PESEL zobowiązanej, w myśl art. 67 § 2a pkt 2 u.p.e.a.
Organ egzekucyjny działając zgodnie z dyspozycją art. 79 § 4 u.p.e.a. przesłał organowi rentowemu zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego zobowiązanej do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Zawiadomienie zawierało skierowane do dłużnika żądanie. Zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego zostało także wysłane do zobowiązanej.
Zawiadomienie zostało sporządzone na stosownym druku zgodnym z załącznikiem nr 2 do Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanym w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 26). Zatem dokonana czynność egzekucyjna była zgodna z prawem.
Natomiast odnosząc się do akcentowanej braku legitymacji do prowadzenia przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z., jako organu egzekucyjnego egzekucji należności składkowych z uwagi na brak publikacji aktu określającego właściwość miejscową organu egzekucyjnego ZUS - Sąd wyjaśnia, że uprawnienia dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, określone są w art. 19 § 4 u.p.e.a. Natomiast art. 22 § 2 u.p.e.a., jako kryterium ustalenia właściwego miejscowo organu egzekucyjnego wskazuje miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego w odniesieniu do egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości z zastrzeżeniem § 2a-3a (które nie mają zastosowania w rozpoznawanej sprawie). Skarżąca ma miejsce zamieszkania w G. Z kolei z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 września 2016 r. w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne (Dz.U. z 2016 r. poz. 1411), z § 1 wynika, że siedziby i właściwość miejscową dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne uprawnione do stosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 u.p.e.a. określa załącznik do rozporządzenia.
Z pkt 42 tabeli stanowiącej załącznik do rozporządzenia wynika właściwość miejscowa Dyrektora Oddziału w Z. dla miasta G. Reasumując Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jest organem egzekucyjnym właściwym rzeczowo i miejscowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Rozstrzygnięcie organu należy więc uznać za prawidłowe.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.