Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako "Dyrektor" lub "organ nadzoru"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17, art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), po rozpoznaniu zażalenia G. W. (dalej jako "zobowiązany" lub "skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. (dalej jako "organ egzekucyjny") z dnia [...] r., nr [...], oddalające skargę na czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości:
- - gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste i budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...];
- - gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste i budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...].
Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Organ egzekucyjny prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne w oparciu o dalsze tytuły wykonawcze Burmistrza Miasta C. (dalej jako "Wierzyciel") z dnia [...] r. [...] (nr porządkowy dalszego tytułu wykonawczego [...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]) i nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]), z dnia [...] r. nr [...] ([...]) oraz z dnia [...] r. nr [...] ([...]) obejmujące zobowiązanie w podatku od nieruchomości za okres od stycznia 2013 r. do września 2019 r. w łącznej wysokości [...] zł (z ograniczeniem tytułu wykonawczego nr [...]). Wierzyciel wystąpił z wnioskiem o skierowanie egzekucji do nieruchomości położonych w C. przy ul. [...], dla których prowadzone są księgi wieczyste o nr [...] i [...].
Organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia [...] r. dokonał zajęcia ww. nieruchomości jednocześnie wzywając zobowiązanego do zapłaty, w terminie 14 dni od otrzymania wezwania, należności pieniężnych wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania ww. nieruchomości. Zawiadomienia o zajęciu doręczono skarżącemu w dniu [...] r.
Pismem z dnia 4 maja 2020 r. zobowiązany wniósł skargę na powyższe zajęcia nieruchomości wnosząc o ich uchylenie. W jego ocenie dokonane zajęcia naruszają art. 7 § 2 u.p.e.a., bowiem zajęte nieruchomości stanowią miejsce prowadzenia działalności gospodarczej i w razie przeprowadzenia z nich egzekucji pozostanie on pozbawiony możliwości zarobkowania. Wskazał także, że prowadzone są rozmowy dotyczące sprzedaży tych nieruchomości, za wiedzą wierzyciela tak, aby zabezpieczyć jego interes przy sprzedaży nieruchomości (aby zobowiązania Wierzyciela zostały w całości pokryte ze sprzedaży nieruchomości bezpośrednio przy nabyciu). Podkreślił także, że wierzyciel jest na bieżąco informowany i zna stan prowadzonych rozmów.
W ocenie zobowiązanego, zajęcie nieruchomości uniemożliwi jej sprzedaż, a tym samym uregulowania zobowiązań względem wierzyciela. Sprzedaż nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym zostałaby przeprowadzona za niższą kwotę aniżeli rynkowa. Tym samym organ egzekucyjny wybrał najbardziej dolegliwy środek egzekucyjny, w praktyce uniemożliwiający mu sfinalizowanie kroków zmierzających do zapłaty długu.
Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny oddalił skargę zobowiązanego.
W uzasadnieniu wskazał na treść art. 54 § 1 i § 4 oraz art. 1a pkt 2, pkt 12a i pkt 18, a także art. 7 § 1 i § 2 u.p.e.a. Analizując prawidłowość dokonanej czynności w kontekście art. 110c u.p.e.a. stwierdził, że zgodnie z § 2 tego przepisu dokonując zajęcia wezwał zobowiązanego do zapłaty egzekwowanej należności w terminie 14 dni pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Nadto, zgodnie z dyspozycją art. 110c § 3 u.p.e.a. równocześnie wraz z wysłaniem do skarżącego wezwania złożył w dniu [...] r. do właściwego sądu wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, a sąd ten dokonał wpisów w dziale III. Jednocześnie wraz z doręczeniem zobowiązanemu wezwania doszło zaś do zajęcia nieruchomości, co nastąpiło w dniu [...] r.
W świetle powyższego organ egzekucyjny uznał, że czynności zajęcia nieruchomości zostały dokonane zgodnie ze wskazaną procedurą stosując jeden z przewidzianych ustawą środków.
Ponadto organ egzekucyjny wyjaśnił, że w rozumieniu art. 54 u.p.e.a. skarga na czynność egzekucyjną może dotyczyć wyłącznie wykonawczego charakteru konkretnej czynności, a więc jej przedmiotem mogą być zarzuty dotyczące poprawności jej dokonania w świetle obowiązujących w tej materii przepisów. Tymczasem zobowiązany nie podniósł żadnych zarzutów dotyczących kwestionowanych czynności, a jedynie zarzut dotyczący nadmiernej dolegliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. W ocenie organu egzekucyjnego istota postępowania egzekucyjnego sprowadza się do przymusowego doprowadzenia do wykonania zobowiązań. Jednocześnie w niniejszej sprawie działał on zgodnie z wnioskiem Wierzyciela, a zatem nie istniał wybór, co do środka egzekucyjnego, który miał być zastosowany.
W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązany powtórzył argumentację zawartą w skardze na czynność egzekucyjną.
Utrzymując w mocy postanowienie organu egzekucyjnego Dyrektor w pierwszej kolejności wskazał na treść art. 1a pkt 2 i art. 54 § 1, § 4, § 5a i § 6 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. Wyjaśnił, że w ramach skargi na czynność egzekucyjną można podnosić jedynie kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania czynności. Przysługuje ona zatem na dokonane przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej czy faktycznej, a także na wydawane akty, na które służy zażalenie. Skarga na czynność egzekucyjną nie może mieć zastosowania do tych przepadków, w których przysługują inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wydania rzeczy, itd. Organ nadzoru zaznaczył także, że w toku postępowania wywołanego wniesieniem skargi nie jest uprawniony do badania istnienia należności podatkowej, co wynika z art. 29 § 1 u.p.e.a. Podkreślił również, że w postępowaniu skargowym nie jest możliwym podnoszenie zarzutów, które są podstawa do wniesienia innego środka zaskarżenia, w tym wynikającego z art. 33 § 1 u.p.e.a.
W ocenie Dyrektora oznacza to, że zarzuty zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie mogą być uwzględnione w ramach skargi na czynność egzekucyjną.
Odnosząc się do meritum sprawy, organ nadzoru wskazał na treść art. 110c § 2-4 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.) i stwierdził, że z przepisów tych wynika, że elementami, które bezwzględnie musi zawierać zajęcie nieruchomości jest wysokość należności pieniężnej, wyliczonych od niej odsetek, kosztów egzekucyjnych oraz określenie nieruchomości ze wskazaniem księgi wieczystej.
W jego ocenie, powyższe wymogi formalne zostały spełnione, bowiem wezwania do zapłaty egzekwowanych należności z dnia [...] r. doręczono zobowiązanemu w dniu [...] r., zatem w tej dacie nastąpiło zajęcie nieruchomości. Ponadto organ egzekucyjny przesłał do Sądu Rejonowego w B. wniosek o dokonanie wpisów w księgach wieczystych prowadzonych dla zajętych nieruchomości o wszczęciu egzekucji, a Sąd ten ich dokonał. Organ nadzoru zauważył także, że żaden akt wykonawczy nie określał wzoru zajęcia nieruchomości, a zatem zawiadomienia musiały jedynie spełniać wymogi wynikające z art. 110c u.p.e.a., a przesłane zawiadomienia powyższe wymogi spełniają.
Tym samym uznał, że czynności zajęcia nieruchomości w niniejszej sprawie zostały dokonane zgodnie z obowiązującą procedurą.
Ponadto Dyrektor stwierdził, że prowadzenie egzekucji z nieruchomości jest dolegliwe dla zobowiązanego, jednakże jest konsekwencją uchylania się przez niego od dobrowolnej zapłaty ciążących na nim zaległości podatkowych, których łączna kwota przekracza [...] złotych. Jednocześnie do zajęcia nieruchomości doszło na wniosek wierzyciela, a zatem organ egzekucyjny nie miał wyboru, co do czynności egzekucyjnych, jakie miał podjąć.
W skardze na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W jego ocenie stosowanie właściwego i najmniej dolegliwego środka egzekucyjnego jest elementem poprawności formalnej postępowania egzekucyjnego. Zatem okoliczności te winny być brane pod uwagę w trybie skargowym. Tymczasem organ egzekucyjny nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania w tej sprawie i nie podjął żadnych czynności wyjaśniających. Przyznał, że zajęcie nieruchomości zawiera wszelkie elementy wymagane przepisami prawa. Jednakże nie oznacza to, w jego ocenie, że nie może być kwestionowane z innych przyczyn – z powodu uchybień formalnych. Zasada stosowania najmniej uciążliwych środków winna być, bowiem brana pod uwagę w każdym stadium postępowania, a jednocześnie jej naruszenie uprawnia do złożenia skargi.
Skarżący stwierdził także, że składając skargę nie zmierza do zakwestionowania zobowiązania, a jedynie ukształtowanie postępowania egzekucyjnego, tak, aby zapewnić możliwość zaspokojenie wierzyciela przy jednoczesnym uniknięciu nadmiernej dolegliwości dla dłużnika.
Skarżący ponowił także argumentację o prowadzeniu rozmów dotyczących sprzedaży nieruchomości za wiedzą wierzyciela, zabezpieczeniu spłaty zobowiązań na jego rzecz, a także uniemożliwienia sprzedaży w wyniku zajęcia i różnic pomiędzy ceną rynkową nieruchomości a ewentualną ceną uzyskaną w wyniku egzekucji.
W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu.
Przedmiotem niniejszej sprawy jest prawidłowość oceny organów, co do zakresu rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną przewidzianą w art. 54 § 1 u.p.e.a.
Należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2019 r., sygn. akt II FSK 2457/1, w oparciu o orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazano, że "określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie czy zarzuty.
Trzeba także podkreślić, że u.p.e.a. zawiera zespół norm określających postępowanie i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów postępowania, podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Ustawa ta zawiera gwarancje represyjne, które stwarzają możliwość podjęcia prawnej weryfikacji czynności egzekucyjnych oraz przewiduje określone następstwa, gdy czynności te zostały podjęte z naruszeniem ustawy. Gwarancje te służą zobowiązanemu w zależności od rodzaju i momentu naruszenia jego interesu prawnego, albowiem ustawa nie przewiduje możliwości stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego.
Jednym z tych środków jest skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., wszczynająca postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego. Służy ona zatem zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym.
W orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych.
Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne zdefiniowane w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. W postępowaniu skargowym, w oparciu o art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego (w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej), zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych.
Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której będzie występowała konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mających prowadzić - w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych (vide wyroki NSA: z 1 kwietnia 2014 r., II FSK 1255/13, z 24 października 2014 r., II GSK 1377/13; z 2 kwietnia 2015 r., akt II FSK 778/13; z 18 sierpnia 2015 r., akt II FSK 1688/13; z 5 października 2017 r., II FSK 1202/17; z 8 grudnia 2017 r., II FSK 3048/15; orzeczenia.nsa.gov.pl)". Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela ww. pogląd i przyjmuje go za własny.
W niniejszej sprawie skarżący domaga się w istocie oceny dokonanych czynności egzekucyjnych zajęcia nieruchomości, nie przez pryzmat art. 110c u.p.e.a. (regulującego tę czynność), a w kontekście oceny zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Tymczasem okoliczność ta została uregulowana w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.), a zatem na etapie wnoszenia zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tj. na wstępnym etapie postępowania. Oznacza to, że w świetle powyższego, zarzut ten nie mógł być przedmiotem oceny w niniejszej sprawie. Jej zakres definiował bowiem art. 54 § 1 u.p.e.a.
Sąd nie będąc związany zarzutami skargi, z uwagi na treść art. 134 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), ocenił także prawidłowość kontrolowanego postanowienia w zakresie niepodnoszonym przez skarżącego.
W niniejszej sprawie zajęcie nieruchomości zobowiązanego objęte było wnioskiem wierzyciela, który pismem z dnia [...] r. wystąpił o nadanie klauzuli dalszym tytułom egzekucyjnym oraz wszczęcie egzekucji z nieruchomości zobowiązanego objętych księgami wieczystymi nr [...] i nr [...], położonymi w C. przy ul. [...].
Zgodnie z art. 1a pkt 12 lit. a tiret 13 u.p.e.a. środkiem egzekucyjnym jest zajęcie nieruchomości. Zatem objęte skargą czynności stanowią przewidziany prawem środek egzekucyjny.
Zgodnie z art. 110 § 3a u.p.e.a. organ egzekucyjny podejmuje czynności egzekucyjne związane z egzekucją administracyjną z nieruchomości po otrzymaniu zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków od wierzyciela niebędącego naczelnikiem urzędu skarbowego, państwem członkowskim, państwem trzecim lub Państwową Inspekcją Pracy, zwanego dalej "wierzycielem finansującym". Przepis art. 29a stosuje się odpowiednio.
Przepis ten ustanawia zatem warunek dopuszczalności egzekucji z nieruchomości w postaci uiszczenia zaliczki przez wierzyciela.
W niniejszej sprawie nie jest sporne to, że postanowieniami z dnia [...] r. organ egzekucyjny określił wysokość zaliczki na pokrycie wydatków związanych z egzekucją z nieruchomości w niniejszej sprawie na kwotę [...] zł obciążając nią wierzyciela. Kwota zaliczek została zaś wpłacona przez wierzyciela w dniu [...] r.
Zatem spełniony został warunek niezbędny do podjęcia wskazanych czynności egzekucyjnych.
Zgodnie z treścią art. 110c § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. W myśl § 2 tego przepisu zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Z art. 110c § 3 u.p.e.a. wynika, że równocześnie z wysłaniem wezwania zgodnie z § 2-2b, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów wraz z odpisem tego wezwania. Stosownie zaś do § 4 tego przepisu zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia wezwania zgodnie z § 2-2b, z tym, że odpowiednio dla zobowiązanego, małżonka zobowiązanego i innego podmiotu, na który przeniesiono prawo własności nieruchomości, którym nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów wraz z odpisem wezwania, z zastrzeżeniem § 5.
Oceniając zatem podjęte czynności, w kontekście ww. przepisów, stwierdzić należy, że w dniu [...] r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienia o zajęciu obu nieruchomości. W zawiadomieniach tych wymieniono wszystkie dalsze tytuły wykonawcze wystawione przez wierzyciela, kwotę należności głównej z nich wynikającą oraz wysokość odsetek za zwłokę. Ponadto wskazano jaka jest należność główna w całości, wysokość odsetek na dzień [...] r. oraz ile wyniosły koszty egzekucyjne. Nadto organ egzekucyjny wezwał zobowiązanego do zapłaty całej wymienionej kwoty (należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych) w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania nieruchomości. Powyższe zawiadomienia zostały doręczone zobowiązanemu w dniu [...] r. Zatem wypełniona została w pełni dyspozycja art. 110c § 2 u.p.e.a.
Jednocześnie w dniu [...] r. zostały złożone w Sądzie Rejonowym w B., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych wnioski o wpis zmian w dziale III księgi wieczystej (dla każdej z zajmowanych nieruchomości) w postaci wpisu o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z nieruchomości zobowiązanego. Zmiany te zostały wpisane przez ww. Sąd w dniu [...] r. (dla nieruchomości objętej księgą wieczystą [...]) oraz w dniu [...] r. (dla nieruchomości objętej księgą wieczystą [...]). Oznacza to, że nie doszło również do naruszenia art. 110c § 3 u.p.e.a.
Zatem odmowa uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne była w pełni uzasadniona.
Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł ja w sentencji.