Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 17 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1516/20

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi Prezydenta Miasta K. (dalej "wierzyciel" lub skarżący") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wydane w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. 1. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. (dalej również "organ egzekucyjny") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec R. P. (dalej "zobowiązany") na podstawie tytułów wykonawczych Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...], obejmujących nieuregulowany podatek od środków transportowych osób fizycznych.

W jego toku zawiadomieniem z dnia [...], doręczonym zobowiązanemu w dniu [...] wraz z odpisem ww. tytułów wykonawczych, organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych zajęcia wynagrodzenia za pracę. W odpowiedzi na zajęcie, pracodawca poinformował, iż zobowiązany pracuje na 1/2 etatu, a wynagrodzenie na dzień zajęcia nie podlega egzekucji.

2. Z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych organ egzekucyjny naliczył opłaty określone w art. 64 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym wymienioną w § 6 opłatę manipulacyjną w wysokości 1% egzekwowanej należności oraz opłatę za zajęcie wierzytelności z wynagrodzenia za pracę do każdego tytułu wykonawczego w wysokości 4 % egzekwowanej należności, wymienioną w art. 64 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej.

3. W związku z pismem wierzyciela z dnia 27 grudnia 2019 r. informującym o przedawnieniu z dniem [...] zobowiązań z tytułu podatku od środków transportowych za styczeń 2008 r., styczeń-luty 2009 r. oraz styczeń 2010 r., objętych tytułami wykonawczymi nr [...] do [...], organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej "u.p.e.a.").

Pismem z dnia 14 maja 2020 r. nr [...] organ egzekucyjny na podstawie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. zawiadomił wierzyciela o wysokości pozostałych do uregulowania i obciążających go kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł.

1. 4. Wierzyciel pismem z dnia 20 maja 2020 r. zwrócił się do organu egzekucyjnego - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.
2. 5. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym na podstawie art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a., obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł.
3. 6. W zażaleniu na to postanowienie wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie kosztów egzekucyjnych, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że miesięczny termin zawarty w treści art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. nie jest terminem zawitym, a w konsekwencji obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, pomimo przekroczenia przez organ egzekucyjny terminu dokonania zawiadomienia.
4. 7. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej "organ nadzoru") postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 17, art. 18, art. 64 § 6 i art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

W uzasadnieniu organ nadzoru wskazał, iż w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego, konieczne jest, w myśl art. 64 c § 4 u.p.e.a., obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, gdyż nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Argumentował, iż zgodnie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela.

Natomiast w myśl art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a.

W sprawie organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości obciążających go kosztów egzekucyjnych po upływie miesiąca od daty doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, co jednak nie zmienia faktu, że określone w zawiadomieniu z dnia [...] koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł należne są organowi egzekucyjnemu za dokonane czynności egzekucyjne. Zdaniem organu egzekucyjnego, opóźnienie w zawiadomieniu wierzyciela o wysokości obciążających go kosztów egzekucyjnych nie zwalnia go z obowiązku ich uiszczenia w wysokości orzeczonej w postanowieniu z dnia [...]. Uchybienie temu terminowi mogłoby mieć znaczenie przy ewentualnej ocenie terminowości złożenia przez wierzyciela wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

W ocenie organu nadzoru, termin określony art. 64c § 6a u.p.e.a. dotyczący zawiadomienia wierzyciela o wysokości kosztów w terminie miesiąca od doręczenia ostatecznego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie jest terminem zawitym, a jedynie instrukcyjnym, nałożonym na organ egzekucyjny w celu realizacji obowiązku informacyjnego. Ma on na celu jedynie usprawnienie postępowania administracyjnego, a jego przekroczenie nie ma wpływu na ważność dokonanych czynności egzekucyjnych i zasadność obciążenia wierzyciela naliczonymi za nie opłatami.

8. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz postanowienia organu pierwszej instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu egzekucyjnego,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że miesięczny termin zawarty w treści art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. nie jest terminem zawitym, a w konsekwencji obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi pomimo przekroczenia przez organ egzekucyjny terminu dokonania zawiadomienia i wygaśnięcia prawa do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Skarżący podniósł, iż postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne z dniem [...], zaś czynności zawiadomienia organ egzekucyjny dokonał dopiero pismem z dnia [...], czyli z przekroczeniem o kilka miesięcy wskazanego w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. terminu do zawiadomienia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych.

Zdaniem skarżącego, zarówno termin określony art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a, jak i w art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. mają charakter terminów zawitych, a nie jak wskazuje organ, terminów instrukcyjnych. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem prezentowanym przez organ, jakoby przekroczenie w znaczny sposób ustawowego terminu przez organ egzekucyjny nie rodziło po jego stronie żadnych negatywnych konsekwencji. Skarżący po upływie terminu miesięcznego od uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania miał prawo uznać, że nie zostanie obciążony kosztami egzekucyjnymi w niniejszym postępowaniu.

Skarżący podkreślił, że zgodnie z treścią art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa, zaś czynności podjęte przez organ egzekucyjny naruszają przepisy art. 64c § 6a pkt 2 oraz art. 64c § 7 u.p.e.a.

1. 9. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie stan faktyczny jest bezsporny. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia [...] stało się ostateczne z dniem [...]. Zaś zawiadomienie wierzyciela o wysokości obciążających go kosztów wydane zostało [...] (doręczone wierzycielowi w dniu [...]).

Zgodnie z art. 64c § 6a u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia:

1. 1) zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia:
2. a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne,
3. b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne;
4. 2) wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela.

W myśl zaś art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

W sprawie nie ulega zatem wątpliwości, że zawiadomienie wierzyciela o wysokości obciążających go kosztów nastąpiło z uchybieniem miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2) u.p.e.a.

Spór w sprawie sprowadza się do oceny charakteru prawnego terminu określonego w art. 64c § 6a pkt 2) u.p.e.a. – czy jest terminem zawitym, jak twierdzi skarżący, czy też tylko instrukcyjnym, jak twierdzi organ egzekucyjny.

Sąd podziela stanowisko skarżącego, że termin określony w art. 64c § 6a pkt 2) u.p.e.a. nie jest terminem instrukcyjnym, lecz terminem zawitym.

Przyjmuje się, że terminem prawa materialnego jest okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego lub bezpośrednio z mocy prawa. Terminy prawa materialnego do wykonywania określonych uprawnień nazywane są zbiorczą nazwą terminów zawitych lub prekluzyjnych. Charakteryzuje je znaczny rygoryzm, polegający przede wszystkim na tym, że na skutek bezczynności podmiotu uprawnionego (w rozpatrywanym przypadku organu egzekucyjnego), w ciągu określonego przepisem ustawy okresu, następuje definitywne wygaśnięcie przysługującego mu prawa.

Termin wskazany w art. 64c § 6a pkt 2) u.p.e.a. ma stabilizować sytuację prawną i faktyczną wierzyciela. Nie może być bowiem tak, na co zwrócił uwagę WSA w Łodzi w wyroku z dnia 25 września 2020 r. III SA/Łd 189/20, że wierzyciel przez bliżej nieokreślony czas będzie pozostawał w niepewności, czy zostanie bądź nie zostanie obciążony kosztami egzekucyjnymi, a okres w jakim zostanie on o tym zawiadomiony będzie zależał wyłącznie od dowolnego uznania organu egzekucyjnego. Mogłoby to bowiem doprowadzić do sytuacji że organ egzekucyjny mógłby wysłać zawiadomienie nawet po upływie np. roku lub kilku lat od umorzenia postępowania egzekucyjnego, kiedy to wierzyciel byłby już przekonany, że nie obciążają go żadne koszty związane z bezskuteczną egzekucją.

Za przyjęciem poglądu, że miesięczny termin określony w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. jest terminem zawitym a nie instrukcyjnym przemawia również treść art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych za przyjęty należy uznać pogląd, że termin ten nie jest instrukcyjny, lecz zawity, gdyż po jego upływie zobowiązany traci prawo do żądania wydania przez organ egzekucyjny zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych oraz prawo do żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów przez organ egzekucyjny (por. wyrok WSA w Szczecinie z 20 września 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 198/18, wyrok WSA we Wrocławiu z 22 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Wr 303/20). W sytuacji zatem, gdy w jednym przepisie (tzn. w art. 64c § 6a u.p.e.a.) przewidziano dwa terminy a mianowicie: dla zobowiązanego do złożenia wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych (w punkcie 1) oraz dla organu egzekucyjnego do zawiadomienia wierzyciela o wysokości tych kosztów (w punkcie 2) to nie może być tak, że termin dla zobowiązanego ma charakter zawity i po jego upływie traci on prawo do złożenia wniosku, a termin dla organu jest jedynie instrukcyjny, którego uchybienie nie rodzi żadnych skutków prawnych.

W przypadku, gdy termin dla zobowiązanego jest zawity i nieprzekraczalny (pkt 1) to taki sam charakter winien mieć termin dla organu egzekucyjnego (pkt 2). W obu przypadkach chodzi bowiem o to samo, a mianowicie o ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych przez organ egzekucyjny. Tyle, że w pierwszym przypadku dotyczy to kosztów obciążających zobowiązanego, a w drugim o koszty obciążające wierzyciela (WSA w Łodzi w wyroku z dnia 25 września 2020 r. III SA/Łd 189/20).

W orzecznictwie i doktrynie jednolicie przyjmuje się, że wskazany w art. 64c § 7 u.p.e.a. 14 termin jest także terminem zawitym o charakterze materialnoprawnym. W odniesieniu do charakteru prawnego tego terminu, na gruncie poprzednio obowiązującego art. 64c § 8, w którym termin ten został zamieszczony, również wypowiedziany został pogląd o jego materialnoprawnym oddziaływaniu. Bezskuteczny upływ tego terminu, wobec braku stosownego żądania uprawnionego podmiotu, powoduje niedopuszczalność rozstrzygania kwestii kosztów egzekucyjnych Uprawnienie zobowiązanego po jego upływie wygasa, a termin nie podlega przywróceniu (zob. wyrok NSA z 13 sierpnia 2014 r., II FSK 2026/12, Legalis; wyrok NSA z dnia 30 maja 2012 r., II FSK 2193/10, LEX nr 1218954; wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2017 r. II FSK 928/15; W. Grześkiewicz (w:) D.R. Kijowski (red.) praca zbiorowa, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, LEX 2015, art. 64c pkt 18.2; R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Wyd.

1. 9. Komentarz, Warszawa 2018, Komentarz do art. 64c u.p.e.a.).

Zatem niedochowanie przez organ egzekucyjny miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2) u.p.e.a. skutkuje brakiem możliwości obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Zasadnie zatem skarżący zarzucił organowi błędną wykładnię art. 64c § 6a pkt 2) u.p.e.a. polegającą na uznaniu, że miesięczny termin zawarty w tym przepisie ma charakter instrukcyjny, a nie zawity.

Organ nadzoru, rozpoznając ponownie zażalenie skarżącego na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...], uwzględni przedstawioną przez Sąd ocenę prawną, której nie zmienia okoliczność zwrócenia się przez skarżącego pismem z dnia 20 maja 2020 r. o wydanie postanowienia w sprawie kosztów.

Mając powyższe na względzie, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 580 zł, która stanowi uiszczony wpis sądowy oraz wynagrodzenie radcy prawnego.