Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 16 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 154/20

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.(dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z dnia [...] r. nr [...] ([...], po ponownym rozpatrzeniu wniosku K.I. (dalej: zobowiązany, skarżący), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 300 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.), uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z [...] r. nr [...] i na podstawie:

1. 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365, dalej: Rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 31.495,24, w tym na:
2. a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 4/2012 r. do 11/2014 r. w łącznej kwocie 24.757,34 zł, w tym z tytułu:

składek - 19.441,14 zł, odsetek liczonych na 8 sierpnia 2016 r. - 5.293,00 zł, kosztów upomnienia - 23,20 zł,

1. b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 5/2013 r. do 11/2013 r., 1/2014 r. oraz od 3/2014 r. do 9/2014 r. w łącznej kwocie 4.613,24 zł, w tym z tytułu:

składek - 3.797,04 zł, odsetek liczonych na 8 sierpnia 2016 r. - 793,00 zł, kosztów upomnienia - 23,20 zł,

1. c) Fundusz Pracy - za okres od 3/2012 r. do 9/2014 r. w łącznej kwocie 2.124,66 zł, w tym z tytułu:

składek - 1.648,46 zł, odsetek liczonych na 8 sierpnia 2016 r. - 453,00 zł, kosztów upomnienia - 23,20 zł,

1. 2. umorzył postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na:
2. a) ubezpieczenia społeczne za okres od 6/2006 r. do 7/2006 r.,
3. b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od 6/2006 r. do 7/2006 r., od 4/2012 r. do 4/2013 r., 12/2013 r., 2/2014 r. oraz od 10/2014 r. do 11/2014 r.,
4. c) Fundusz Pracy za okres 7/2006.

Powyższa decyzja organu rentowego została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zobowiązany w dniu 8 sierpnia 2016 r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z prowadzonej działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wniosku zobowiązany wskazał, że nie jest w stanie uregulować zaległości wobec ZUS z uwagi na trudną sytuację finansową oraz problemy zdrowotne. Zobowiązany powołał się na trudności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej - brak zleceń w branży geodezyjnej spowodowany kryzysem, niewypłacenie wynagrodzenia za wykonane roboty, co doprowadziło do zawieszenia i w rezultacie do ostatecznego zakończenia prowadzonej działalności.

Decyzją z [...] r. organ rentowy utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W wyniku złożenia skargi na powyższą decyzję została ona uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 719/17.

Następnie ZUS decyzją z [...]r. nr [...] uchylił decyzję z [...] r. o odmowie umorzenia należności w części dotyczącej należności przedawnionych i okresów zadłużenia podanych nieprawidłowo i odmówił umorzenia pozostałych nieopłaconych należności. Na skutek wniesienia skargi przez zobowiązanego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/GI 1103/18 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z [...] r.

Organ rentowy wydając aktualnie zaskarżoną decyzję ustalił, zgodnie z zaleceniami tut. Sądu, czy wszystkie składki objęte postępowaniem uległy przedawnieniu, przeprowadził w tym zakresie analizę mających zastosowanie regulacji prawnych.

ZUS ustalił, że uległy przedawnieniu składki na ubezpieczenia społeczne za miesiąc czerwiec i lipiec 2006 r., na ubezpieczenie zdrowotne za lipiec 2006 r. oraz na Fundusz Pracy za miesiąc lipiec 2006 r. Ponadto składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec 2006 r., od kwietnia 2012 r. do kwietnia 2013 r., grudzień 2013 r., luty 2014 r., od października 2014 r. do listopada 2014 r. zostały błędnie wskazane jako należności nieuregulowane i ujęte w decyzji z [...] r.

Natomiast ZUS ustalił, że nie uległy przedawnieniu należności z tytułu składek: na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2012 r. do listopada 2014 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2013 r. do listopada 2013 r., styczeń 2014 r. oraz od marca 2014 r. do września 2014 r. oraz na Fundusz Pracy za okres od marca 2012 r. do września 2014 r., z uwagi na zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które nastąpiło w związku z postępowaniem odnośnie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia i prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. I tak zawieszenie biegu terminu przedawnienia nieopłaconych składek został zawieszony:

1. - dla składek za okres od 3/2012 r. do 8/2012 r. od 21 marca 2013 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal;
2. - dla składek za okres od 9/2012 r. do 11/2012 r. od 15 maja 2013 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal;
3. - dla składek za okres od 12/2012 r. do 2/2013 r. od 21 sierpnia 2013 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal;
4. - dla składek za okres od 3/2013 r. do 5/2013 r. od 9 lipca 2013 r. (tj. od dnia odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia) do nadal;
5. - dla składek za okres od 6/2013 r. do 8/2013 r. od 19 lutego 2014 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal;
6. - dla składek za okres od 9/2013 r. do 1/2014 r. od 9 stycznia 2014 r. (tj. od dnia odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia) do nadal;
7. - dla składek od 2/2014 r. do 4/2014 r. od 9 kwietnia 2014 r. (tj. od dnia odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia) do nadal;
8. - dla składek od 5/2014 r. do 7/2014 r. od 25 czerwca 2014 r. (tj. od dnia odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia) do nadal;
9. - dla składek za okres od 8/2014 r. do 9/2014 r. od 26 stycznia 2015 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal;
10. - dla składek za okres od 10/2014 r. do 11/2014 r. od 2 czerwca 2015 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal.

ZUS podał, że zobowiązany od 10 czerwca 2003 r. do 30 listopada 2014 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie inżynierii i związanego z nią doradztwa technicznego, z dniem 1 grudnia 2014 r. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, a 22 czerwca 2016 r. działalność ta została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej.

Odnosząc się z kolei do sytuacji osobistej i materialnej zobowiązanego ZUS wskazał, że zobowiązany nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń i nie osiąga dochodów z innych źródeł. Zobowiązany pobiera zasiłki z pomocy społecznej w wysokości 584,55 zł, korzysta z innych form pomocy, tj. pomocy żywnościowej Caritas. Ponosi on miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu czynszu w kwocie 630,81 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 154,73 zł i koszty związane z leczeniem w kwocie 420,00 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną J., która uzyskuje dochód w kwocie 594,90 zł netto i synem J., który nie uzyskuje dochodów. Posiada zobowiązania pieniężne u osób fizycznych w kwocie 34.200,00 zł oraz inne zobowiązania w kwocie 27.800,00 zł, które nie są spłacane. Posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2. Jest także współwłaścicielem nieruchomości gruntowej o pow. [...] ha. Natomiast zobowiązany nie posiada żadnych ruchomości, innych praw majątkowych ani wierzytelności.

Organ rentowy przeanalizował przesłanki całkowitej nieściągalności w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych, nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. W stosunku do działalności zobowiaznego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne. Zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, ale ma majątek. Zadłużenie zobowiązanego jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w jego sytuacji nie ma zastosowania. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Postępowanie egzekucyjne jest w toku, gdyż do dnia dzisiejszego organ egzekucyjny nie wydał wiążącego dla stron postanowienia o umorzeniu postępowania w zakresie egzekucji zobowiązań składkowych, którego powodem byłby całkowity brak majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jeszcze o całkowitej ich nieściągalności.

Reasumując ZUS uznał, że nie zachodzą wobec zobowiązanego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie na tej podstawie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek.

Dalej organ rentowy wyjaśnił, że gdy nie zachodzi całkowita nieściągalność organ może umorzyć należności, jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego, dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Tak więc przedmiotem rozstrzygnięć mogą być jedynie należności z tytułu nieopłaconych składek za zobowiaznego jako osobę ubezpieczoną będącą jednocześnie płatnikiem tych składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na tej podstawie Rozporządzenia. ZUS stwierdził, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Zdaniem organu rentowego zobowiązany nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić odsetek od należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

ZUS, wykonując zalecenia Sądu, porównał wskazane przez zobowiązanego kwoty dochodów gospodarstwa domowego z szacunkowymi wartościami minimum socjalnego w gospodarstwie trzyosobowym. Łączna kwota dochodów gospodarstwa domowego jest w rzeczywistości znacząco mniejsza od ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z 24 października 2019 r. w II kwartale 2019 r. minimum socjalnego dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego (3.233,60 zł). Niemniej w ocenie organu rentowego sytuacja zobowiązanego w kontekście przedstawionych przez niego wydatków jest na tyle stabilna, że reguluje on bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby zobowiązany zalegał z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu i wody, itp.

Dalej ZUS ustalił, że w przypadku zobowiązanego nie ma zastosowania przepis § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia, ponieważ od 1 grudnia 2014 r. nie prowadzi on działalności gospodarczej. Przepis ten stanowi, że organ może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Organ rentowy rozważył także przesłankę, o której mowa § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek mogą być także umorzone ze względu na stan zdrowia zobowiązanego lub też ze względu na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym zakresie ZUS wskazał, że zobowiązany nie przedłożył także żadnych dowodów, które wskazywały by na to, aby niezbędna była z jego strony konieczność sprawowania stałej, bezpośredniej opieki nad przewlekle chorym członkiem najbliższej rodziny, która to okoliczność miałaby istotne znaczenie w sprawie z uwagi na niemożność wywiązania się przez niego z istniejącego zadłużenia. Ponadto zobowiązany nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy, ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności.

W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na decyzję organu rentowego w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności:
2. a) art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
3. b) § 3 ust. 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia;
4. 2. wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa w postaci niezastosowania się do jednoznacznych wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawartych w wyroku z 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/GI 1103/18 jak i w wyroku z 21 listopada 2017 r., sygn. akt: I SA/GI 719/17, co do sposobu ponownego rozpoznania sprawy, wystąpienia przesłanki umorzenia należności, analizy stanu faktycznego i granic uznania organu;
5. 3. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające w szczególności na:
6. a) zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i 4 oraz art. 80 K.p.a. w szczególności poprzez: zaniechanie wszechstronnego rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych towarzyszących sprawie, dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz wydanie decyzji z całkowitym pomięciem dyrektywy nakazującej uwzględnienie słusznego interesu strony, a przy tym naruszenie podstawowych zasad postępowania dowodowego, tj. zasady prawdy materialnej i zasady swobodnej oceny dowodów;
7. b) art. 7, 7a § 1, 77 § 1 i 80 K.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nieuwzględnienie przy załatwieniu sprawy interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego materiału dowodowego;
8. c) nieuwzględnienie faktów znanych organowi z urzędu w trakcie prowadzonego postępowania dowodowego i na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a więc naruszenie art. 77 § 4 K.p.a.;
9. d) art. 79a § 1 K.p.a. poprzez niewskazanie przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony;
10. e) art. 8 K.p.a. poprzez naruszenie zasada pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, a w zwłaszcza zasad bezstronności i równego traktowania oraz odstąpienia bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;
11. f) art. 10 § 1 K.p.a. poprzez niezapewnienie wnioskodawcy czynnego udziału w każdym stadium postępowania i umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji;
12. g) art. 11 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie przyczyn zastosowania przez organ w sprawie błędnych i niewłaściwych przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy;
13. h) art. 12 § 1 K.p.a. poprzez zaniechania działania w sprawie wnikliwie i szybko i nie posłużenie się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia;
14. i) art. 35 § 1 i 3 K.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy bez zbędnej zwłoki i niewydanie decyzji w ustawowym terminie miesiąca od dnia złożenia wniosku,
15. j) art. 36 § 1 i 2 K.p.a. poprzez niezawiadomienie odwołującego o niezałatwieniu sprawy w terminie z obowiązkowym podaniem przyczyny zwłoki, ze wskazaniem nowego terminu załatwienia sprawy i pouczeniem o prawie do wniesienia ponaglenia;
16. k) przewlekłym prowadzeniu postępowania, z naruszeniem terminów załatwienia sprawy oraz brakiem wymaganego zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, a więc naruszeniu art. 35 § 1 i § 3, art. 36 § 1 w zw. z art. 12 § 1 K.p.a.;
17. l) braku zapewnienia wymaganych przez przepisy warunków dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, w sytuacji prowadzenia postępowania w skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc w sprzeczności z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 15 K.p.a. w zw. z art.127 § 3 i art. 83 ust. 4 u.s.u.s.;
18. m) niedopuszczeniu przez organ całego przedłożonego materiału dowodowego, mającego znaczenie dla sprawy i nie rozpoznania istoty sprawy, co skutkowało wydaniem decyzji zawierającej nieprawidłowe rozstrzygnięcie, oparte na błędnie ustalonym stanie faktycznym, a więc w sprzeczności z art. 75 § 1 i 78 § 1 K.p.a.;
19. n) braku zawarcia w decyzji jej obowiązkowych elementów, w tym uzasadnienia decyzji poprzez wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej jak i braku wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, a więc z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 K.p.a.;
20. o) nierozstrzygnięciu istniejących w sprawie okoliczności i wątpliwości na korzyść skarżącego oraz poprzez brak rzeczowego odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, a także nierozpoznanie istoty sprawy, a więc z naruszeniem art. 8 K.p.a.;
21. p) braku należytego i wyczerpującego poinformowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony, będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a więc z naruszeniem art. 9 K.p.a.;
22. q) braku umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego w sytuacji dalszego prowadzenia postępowania dowodowego już po zawiadomieniu strony o jego zakończeniu;
23. r) pominięciu istotnych dowodów i okoliczności składających się na zebrany w sprawie materiał dowodowy;
24. s) oczywistej sprzeczności ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym;
25. t) oczywistych błędach w ustaleniach faktycznych, skutkujące wydaniem decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji zaistnienia przesłanek dla ich umorzenia;
26. u) art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, przez niewłaściwy organ ZUS Oddział w B.przy jednoczesnym wskazaniu ZUS Oddział w S. jako organ wydający decyzję za pośrednictwem którego, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji, można wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części oraz o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji o umorzeniu składek, a więc poprzez wskazanie sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia na podstawie art. 145a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: P.p.s.a.). Ponadto wniósł on o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżący w uzasadnieniu skargi podtrzymał wszelkie wcześniejsze twierdzenia, zarzuty i dowody zawarte w postępowaniach administracyjnych poprzedzających wniesienie skarg oraz w postępowaniach sądowoadministracyjnych wywołanych wniesieniem skarg, zakończonych wydaniem orzeczeń przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawach o sygn. akt: I SA/GI 1103/18, I SA/GI 719/17 I I SA/GI 1380/15 oraz przedstawione tam fakty I okoliczności.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ewentualnie, w razie nieuwzględnienia przez Sąd powyższego wniosku o oddalenie skargi. Pełnomocnik wskazał, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącemu w dniu [...] r., co znajduje odzwierciedlenie na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy. Tak więc termin do wniesienia skargi upłynął skarżącemu z dniem 30 grudnia 2019 r. Skarżący przesłał skargę przez e-PUAP bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w dniu 2 stycznia 2020 r. Jednakże dla oceny zachowania terminu do wniesienia skargi nie można przyjąć daty wniesienia skargi bezpośrednio do sądu, bowiem na tym etapie postępowania niedopuszczalne jest zastosowanie trybu przewidzianego w art. 65 § 2 K.p.a. Stosownie zaś do art. 54 § 1 i 1a P.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, a skargę w formie dokumentu elektronicznego wnosi się do elektronicznej skrzynki podawczej tego organu.

Zasada wnoszenia skargi za pośrednictwem organu administracji publicznej oznacza, że w przypadku wniesienia skargi bezpośrednio do sądu administracyjnego lub też za pośrednictwem organu administracji publicznej innego niż ten, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, sąd ten lub organ powinien ją przekazać właściwemu organowi administracji publicznej. O zachowaniu terminu do wniesienia skargi, określonego w art. 53 § 1 P.p.s.a., decyduje wówczas data nadania skargi przez sąd (lub organ) pod adres właściwego organu. Zatem skarga na decyzję ZUS wniesiona została w dniu 7 stycznia 2020 r., gdyż tego dnia została przekazana przez Sąd organowi według właściwości.

Skarżący w piśmie z dnia 24 marca 2020 r. wyjaśnił, że skargę wniósł w terminie - w dniu 30 grudnia 2019 r. w formie dokumentu elektronicznego do elektronicznej skrzynki podawczej organu. Z ostrożności procesowej skargę wniósł niezależnie na dwie elektroniczne skrzynki podawcze organu, a to ze względu na fakt, iż decyzja została wydana w Oddziale w B., a według zawartego w niej pouczenia skargę należało wnieść za pośrednictwem Oddziału w S, Dlatego skargę wniósł w terminie do obu Oddziałów. Skarga wniesiona została za pośrednictwem Oddziału w S. 30 grudnia 2019 r. o godz. 8:12, a za pośrednictwem Oddziału w B.30 grudnia 2019 r. o godz. 8:15. Organ (zarówno Oddział w S. jak i Oddział w B.) potwierdził wniesienie skargi w formie dokumentu elektronicznego do swojej elektronicznej skrzynki podawczej przez przesłanie urzędowego poświadczenia odbioru. Ponadto 30 grudnia 2019 r. o godz. 8:12 i 8:15 na jego adres e-mail otrzymał z adresu: powiadomlenia@epuap,gov.pl potwierdzenia wysłania skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że skarżący wniósł skargę w terminie, co zostało wyjaśnione na etapie badania warunków formalnych skargi.

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Decyzja w zaskarżonej części narusza bowiem prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Sąd podkreśla, że niniejsza sprawa podlega kontroli sądowej po raz trzeci. Dlatego też Sąd w związku z treścią art. 153 P.p.s.a. obowiązany jest dokonać analizy normatywnej i zakresu działania organu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy w kontekście wywiązania się z zaleceń wskazanych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/GI 1103/18.

Zgodnie z treścią art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3).

Artykuł 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane.

Uregulowanie zawarte w art. 153 P.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12 i 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1762/12 – wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Reasumując, zarówno organy administracyjne, których działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi, jak i sąd orzekający w sprawie, ilekroć dana sprawa będzie ponownie przez nie rozpoznawana, będą związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tegoż sądu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy prawa, na podstawie których sąd orzekał.

Tak więc dokonana przez sąd ocena prawna traci moc obowiązującą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10).

Sąd stwierdza, że organ rentowy należycie wywiązał się z zaleceń wskazanych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/GI 1103/18 odnośnie ustalenia, które składki objęte postępowaniem uległy przedawnieniu.

Jednakże trzeba podkreślić, że skarżący zaskarżył decyzję organu rentowego tylko w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek.

Przechodząc do zarzutów skargi organ rentowy prawidłowo ustalił, że w sprawie, na obecnym jej etapie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, określona w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Nie można się także zgodzić ze stroną skarżącą, że organ rentowy naruszył zasadzę dwuinstancyjności. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. m.in. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Dokonując wykładni systemowej art. 83 ust. 4 u.s.u.s. należy wskazać, że zgodnie z treścią tego przepisu - ponowne rozpatrzenie sprawy odbywa się na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 127 § 3 K.p.a. - od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Przyjmując wykładnię przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s., będącą w zgodności z treścią art. 127 § 3 K.p.a., do rozpoznania sprawy w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy od decyzji wydanej przez Zakład właściwy jest ponownie ten sam organ, nie zaś Prezes. Decyzja nie została także wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, którą reguluje zarządzenie Prezesa ZUS.

Natomiast w obu wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/GI 1103/18 jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 719/17 Sąd wówczas orzekający stwierdził, że "nie można zaaprobować stanowiska organu, iż w przypadku skarżącego nie zaistniały przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 Rozporządzenia, a takiej oceny ZUS właśnie dokonał. Nie sposób bowiem zasadnie twierdzić, że zobowiązany nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, ma powyżej 60 lat, gospodarstwo domowe prowadzi wraz żoną i synem, a ich całkowity dochód zamyka się kwotą 895,52 zł. Co znamienne, część tego dochodu stanowi dodatek mieszkaniowy, będący świadczeniem pomocowym dla osób, których dochody kształtują się poniżej pewnego pułapu, który jest określony właściwymi przepisami.(...) W ocenie Sądu, tak niski dochód gospodarstwa domowego skarżącego, poniżej minimum socjalnego powoduje, że nie można zgodzić się z organem, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych."

Co więcej Sąd zauważa, że obecnie skarżący w jeszcze większym zakresie korzysta z pomocy społecznej, nie można więc zasadnie twierdzić, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie zachodzi.

Reasumując, skoro Sąd w wyroku z dnia 21 listopada 2017 r. o sygn. akt I SA/Gl 719/17 stwierdził, że w przypadku skarżącego zaistniała przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, w postaci pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych w skutek opłacenia zaległych składek, na co zwrócił uwagę Sąd w wyroku z 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/GI 1103/18 i uchylił zaskarżoną decyzję – to organ rentowy po raz drugi nie uwzględnił oceny prawnej dokonanej przez Sąd, co uzasadnia uchylenie decyzji w zaskarżonej części na podstawie art. 153 P.p.s.a.

Zatem ZUS ponownie rozpoznając sprawę powinien uwzględnić ocenę prawną dokonaną przez Sąd, którą jest związany, chyba, że uległyby zmianie istotne okoliczności faktyczne, a tak się w rozpoznawanej sprawie nie stało.

Zatem organ rentowy w wyniku wykonania powyższego wyroku Sądu, podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, winień przejść już do procedowania na etapie drugim, tj. na etapie uznania administracyjnego. Organ administracji, podejmując w indywidualnej sprawie decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 K.p.a. wyważyć słuszny interes obywateli, w tym strony postępowania i interes społeczny, co prowadzi do wniosku, że w przypadku, gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu obywateli oraz interesu publicznego znaleźć musi wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym. Wydane w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnięcie winno być poprzedzone wnikliwą analizą interesu społecznego i interesu strony, a następnie wyważeniem obu tych interesów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 4401/16).

Interes publiczny to nie tylko interes fiskalny, to również obowiązek państwa zapewnienia pomocy, w różnych formach osobom słabszym, w tym osobom ubogim. Organ dokonując takiego wyważenia winien mieć na uwadze także to, że odmowa umorzenia należności oraz dalsze ich egzekwowanie może doprowadzić do zwiększonej aktywności skarżącego w płaszczyźnie świadczeń o charakterze pomocowym. Chodzi natomiast o to, by wskutek dochodzenia zaległości składkowych, państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia.

Natomiast Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o zastosowanie art. 145a § 1 P.p.s.a., gdyż przepis ten nie ma zastosowania, gdy rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Zaś decyzja ZUS jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 153 P.p.s.a. uchylił decyzję w zaskarżonej części.