Uzasadnienie
Dyrektor Izby Skarbowej w K. działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm., dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 599 ze zm., dalej u.p.e.a.) postanowieniem z dnia [...]r. (Nr [...]) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...]r. (Nr [...]) o określeniu kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł i obciążeniu wierzyciela tj. Wójta Gminy C. kwotą [...] zł kosztów egzekucyjnych wygenerowanych na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...].
Prezentując dotychczasowy przebieg postępowania organ nadzoru wskazał, że w dniu [...]r. Wójt Gminy C. (dalej jako Wójt Gminy) wystawił na A S.A. (dalej jako Spółka) tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...], którymi objęty jest podatek od nieruchomości za okres od 01-12/2010r. Następnie dokumenty te zostały przekazane Naczelnikowi [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej organ egzekucyjny), celem realizacji. W dniu [...]r. organ egzekucyjny nadał im klauzule o skierowaniu do egzekucji. W dniu [...]r. doręczono Spółce odpisy ww. tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem z dnia [...]r. o nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku.
Pismem z dnia 9.11.2015r. Spółka wniosła zarzut na postępowanie egzekucyjne wynikający z art. 33 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji twierdząc, że objęte egzekucją zobowiązania podatkowe wygasły.
Pismem z dnia [...]r. organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela, tj. Wójta Gminy o zajęcie stanowiska w sprawie wniesionego przez Spółkę zarzutu. Postanowieniem z tego samego dnia organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...].
Postanowieniem z dnia [...]r. Wójt Gminy uznał za nieuzasadnione zarzuty Spółki, która wniosła zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. (dalej SKO), które po jego rozpatrzeniu postanowieniem z dnia [...]r. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Następnie organ egzekucyjny po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, rozstrzygnięciem z dnia [...]r. uznał złożone zarzuty za niezasadne. Postanowienie zostało doręczone Spółce w dniu [...]r., a Wójtowi Gminy w dniu [...]r.
Pismem z dnia 16.03.2016r. Spółka wniosła zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]r. Organ nadzoru postanowieniem z dnia [...]r. utrzymał w mocy zaskarżone ww. postanowienie, na co Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
W dniu 23.05.2016r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo Spółki z dnia 18.05.2016r., w którym wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o ww. tytuły wykonawcze, wystawione przez Wójta Gminy, z uwagi na fakt, iż decyzja stanowiąca podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, obejmujących podatek od nieruchomości za 2010r. została decyzją SKO z dnia [...]r. uchylona i przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Postanowieniem z dnia [...]r. Nr [...] organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Spółki na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...]. Postanowienie to doręczono zarówno Wójtowi Gminy oraz Spółce w dniu [...]r.
Zawiadomieniem z dnia [...]r. Nr [...] organ egzekucyjny uchylił zajęcie z dnia [...]r. o nr [...], którym organ dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanej Spółki w Banku.
Pismem z dnia [...]r., Wójt Gminy złożył zażalenie na ww. postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]r. z uwagi na naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez bezpodstawne umorzenie postępowania egzekucyjnego, w oparciu o przesłankę, która nie jest objęta zakresem tego przepisu. Organ nadzoru postanowieniem z dnia [...]r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]r. Nr [...].
Pismem z dnia [...]r. organ egzekucyjny zawiadomił Wójta Gminy o wysokości kosztów egzekucyjnych.
Pismem z dnia 19.08.2016r. Wójt Gminy wystąpił do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.
Postanowieniem z dnia [...]r. Nr [...] organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł i obciążył wierzyciela tj. Wójta Gminy kwotą [...]zł kosztów egzekucyjnych wygenerowanych na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...]. Postanowienie to doręczono Wójtowi Gminy w dniu [...] r., a Spółce w dniu [...]r.
Pismem z dnia 12.09.2016r. Wójt Gminy wniósł zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]r., któremu zarzucał naruszenie:
- 1) art. 64c § 1 w zw. z art. 64c § 4 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię, a mianowicie, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego każdorazowo powoduje obciążenie wierzyciela kosztami egzekucji podczas, gdy ogólną zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest odpowiedzialność zobowiązanego za koszty egzekucji oraz obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jako niemożliwych do ściągnięcia od zobowiązanego w sytuacji, gdy żaden przepis prawa nie przewiduje obowiązku natychmiastowego umorzenia postępowania przed wyegzekwowaniem kosztów egzekucji, gdy powstał już obowiązek poniesienia kosztów postępowania, a zatem niemożliwość egzekucji kosztów postępowania powstała wyłącznie z winy organu egzekucyjnego;
- 2) art. 64c § 4 w zw. z art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, w którym koszty egzekucyjne nie powinny obciążać wierzyciela;
- 3) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt 31/14, poprzez określenie kosztów egzekucyjnych przedmiotowego postępowania na podstawie przepisów, które przez Trybunał Konstytucyjny uznane zostały za niezgodne z Konstytucją RP.
Organ nadzoru rozpatrując wniesiony środek zaskarżenia po zaprezentowaniu dotychczasowego przebiegu postępowania nawiązał do postanowień art. 64c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Następnie organ nadzoru odnotował, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27.04.2016r., sygn. akt II FSK 1051/14 zauważył, iż "skoro w przypadku niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, co może być rezultatem, np. wad w samym tytule wykonawczym (art. 33 pkt 10 w zw. z art. 27 u.p.e.a.), mających często jedynie formalny charakter, istnieje wywodzony z art. 64c § 3 u.p.e.a. prawny nakaz nieobciążania zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi, to tym bardziej nakaz taki powinien istnieć w przypadku uznania za niezgodny z prawem aktu administracyjnego, bo tylko taka mogła być przyczyna uchylenia decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy, w wykonaniu którego to aktu prowadzona jest egzekucja". (Por. uchwała NSA z dnia 28.04.2014r., sygn. akt I FPS 8/13 oraz wyroki NSA z dnia 12.08.2015r.; sygn. akt II FSK 1641/13, 25.09.2015r.; sygn. akt II FSK 2040/13, 29.01.2016r.; sygn. akt II FSK 2676/13, 4.03.2016r.; sygn. akt II FSK 235/14).
Organ nadzoru w dalszej części swojego wywodu cytował fragment powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 27.04.2016r., sygn. akt II FSK 1051/14, podkreślając, że Sąd wskazał, iż "wprawdzie uchwała ta, a także wydane w jej następstwie wyroki dotyczyły innego nieco problemu prawnego, a mianowicie wpływu uchylenia postanowienia nadającego decyzji nieostatecznej rygor natychmiastowej wykonalności, względnie uchylenia przez organ odwoławczy decyzji, której nadano taki rygor, wreszcie wadliwości tytułu wykonawczego, na podstawie którego prowadzone było postępowanie egzekucyjne, na kwestię spowodowania skutku w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego na podstawie art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, czyli wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, niemniej u podstaw wszystkich tych orzeczeń legło analogiczne rozumowania, że skutkami wadliwego, niezgodnego z prawem aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, tytułu wykonawczego nie może być obciążony podatnik (zobowiązany).
Innymi słowy taki wadliwy, niezgodny z prawem akt administracyjny nie może powodować negatywnych dla podatnika (zobowiązanego) konsekwencji prawnych. Taki sposób rozumowania przy interpretacji adekwatnych w danym przypadku przepisów, należy również odnieść do rozpoznawanej sprawy, w której obciążono Spółkę kosztami egzekucyjnymi wynikłymi z postępowania egzekucyjnego prowadzonego w wykonaniu i na podstawie decyzji nieostatecznej, uchylonej przez organ odwoławczy".
Zdaniem organu nadzoru w świetle powyższego, należało stwierdzić, że o ile wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej - w niniejszej sprawie - nie było dotknięte wadą bezprawności i nie może mieć zastosowania art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, to pomimo to kosztów prowadzonego postępowania egzekucyjnego - w okolicznościach przedmiotowej sprawy - nie może ponieść zobowiązana Spółka, na co wskazuje przepis art. 64c § 4 u.p.e.a., który nakazuje obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, jeżeli nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego zarówno z powodów faktycznych jak i prawnych. Użyte w tym przepisie sformułowanie "wierzyciel pokrywa" nie pozostawia organowi wyboru, kto winien ponieść koszty egzekucyjne.
Następnie organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie, podstawę prawną wystawienia przez Wójta Gminy tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] stanowiła decyzja Wójta Gminy z dnia [...]r., określająca podatnikowi wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2010. Decyzji tej, postanowieniem z dnia [...]r. Nr [...] nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Od decyzji tej Spółka złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które w dniu [...]r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Zdaniem organu nadzoru fakt ten przesądzał o tym, że koszty egzekucyjne powstałe w prawidłowo wszczętym i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, obowiązany jest zapłacić Wierzyciel, gdyż to on ponosi ryzyko wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a następnie prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych na podstawie nieostatecznej decyzji, uchylonej przez organ odwoławczy. Zatem, gdyby nawet, koszty egzekucyjne były wyegzekwowane od zobowiązanego, nie oznacza to, że finalnie obowiązany byłby on je ponieść, albowiem okoliczności zakończenia postępowania egzekucyjnego decydują - kto winien je ponieść. Uchylenie decyzji przez organ odwoławczy, a w konsekwencji konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego przesądza o braku możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanej Spółki. Zgodnie bowiem z treścią art. 64c § 4 u.p.e.a. koszty te obciążają wierzyciela.
Organ nadzoru odnosząc się do zarzutu, że niemożność egzekucji kosztów powstała wyłącznie z winy organu egzekucyjnego, gdyż żaden przepis prawa nie przewiduje obowiązku natychmiastowego umorzenia postępowania egzekucyjnego przed wyegzekwowaniem kosztów zauważał, że w sytuacji uchylenia przez organ odwoławczy decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny obowiązany jest do niezwłocznego umorzenia postępowania egzekucyjnego, zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W takiej sytuacji brak jest bowiem podstaw prawnych do dalszego prowadzenia postępowania, w tym do egzekwowania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Organ nadzoru podkreślał, że stanowisko to jest prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych np. wyrok NSA z dnia 19.02.2015r. o sygn. akt II FSK 844/14.
Ponadto organ nadzoru wskazywał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. o sygn. akt SK 31/14 nie uchylił ani art. 64 § 1 pkt 4, ani art. 64 § 6 u.p.e.a. Zatem przepisy te nadal obowiązują. Organy administracyjne zobowiązane są natomiast stosować w prowadzonych sprawach przepisy prawa powszechnie obowiązującego, co wynika z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiącego o zasadzie legalizmu. Organ nadzoru akcentował, że Naczelny Sąd Administracyjny od początku lat 80-tych XX w. konsekwentnie prezentował stanowisko, iż podstawą władczej ingerencji organów administracji publicznej w prawa i wolności obywateli mogą być wyłącznie przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Powołując się m.in. na zasadę legalizmu, formułuje się pogląd, że organy administracji publicznej obowiązane są stosować przepisy prawa obowiązujące w chwili wydania rozstrzygnięcia.
Zatem w niniejszej sprawie, mimo publikacji przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, organ egzekucyjny miał nie tylko prawo, ale i obowiązek, wydać rozstrzygnięcie w oparciu o obowiązujące i nieuchylone przepisy wskazane w przedmiotowym wyroku.
Organ nadzoru wywodził, że nie można się zgodzić z argumentami Wierzyciela, iż w związku z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, zaskarżone postanowienie w kwocie kosztów egzekucji, zakreślonej przez organ egzekucyjny nie może się ostać. Przepisy te w całości obowiązują, nie zostały uchylone, zatem niezastosowanie ich przez organ administracji publicznej lub zastosowanie ich nie wprost, stanowiłoby naruszenie zasady legalizmu przez Dyrektora Izby Skarbowej.
W skardze na postanowienie organu nadzoru z dnia [...]r. pełnomocnik Wójta Gminy (dalej skarżący), domagając się jego uchylenia, zarzucał naruszenie przepisów o postępowaniu w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w konsekwencji czego utrzymanie w mocy postanowienia wydanego przez organ I instancji z dnia [...]r., co skutkowało naruszeniem przez organ nadzoru:
- 1) przepisu art. 64c § 1 w zw. z art. 64c § 4 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez: błędną wykładnię wskazanych wyżej przepisów prowadzącą do sprzecznego z ich brzmieniem wniosku, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego każdorazowo powoduje obciążenie wierzyciela kosztami egzekucji, podczas gdy ogólną zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest odpowiedzialność zobowiązanego za koszty egzekucji;
- 2) art. 64c § 4 w zw. z art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, w którym koszty egzekucyjne nie powinny obciążać wierzyciela;
- 3) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. 2016 poz. 1244), poprzez określenie kosztów egzekucyjnych przedmiotowego postępowania na podstawie przepisów, które przez Trybunał Konstytucyjny uznane zostały za niezgodne z Konstytucją RP oraz wskutek niezastosowania przepisów w zakresie obowiązku miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny.
W obszernym uzasadnieniu skargi pełnomocnik podkreślał m. in., że nie sposób się zgodzić z zaskarżonym postanowieniem, zarówno co do zasady jak i co do wysokości kosztów. Wskazywał przy tym, że organ nadzoru bezpodstawnie uznał za prawidłowe obciążenie wierzyciela kosztami egzekucji, podczas gdy ogólną zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest odpowiedzialność zobowiązanego za powstanie kosztów egzekucji. Podkreślał, że organy obu instancji przyznały prymat odpowiedzialności wierzyciela za koszty postępowania egzekucyjnego przed ustawową odpowiedzialnością zobowiązanego za ich powstanie, stosując niewynikającą z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zasadę, że umorzenie postępowania egzekucyjnego przerzuca odpowiedzialność za koszty postępowania na wierzyciela. Pełnomocnik podkreślał, że ponad wszelką wątpliwość w warunkach przedmiotowej sprawy nie doszło w toku postępowania ani do zubożenia zobowiązanego, ani też wierzyciel nie odstąpił od egzekucji.
Nie było zatem podstaw do stwierdzenia niemożliwości egzekucji kosztów od zobowiązanego, co stanowi o braku podstaw do zastosowania w sprawie art. 64c § 4 w zw. z art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. Kosztami postępowania egzekucyjnego powinien zatem obciążony zostać zobowiązany.
Autor skargi wywodził, że zaskarżane postanowienie nie znajduje też akceptacji w orzecznictwie sądów administracyjnych. W podobnych stanach faktycznych jak w przedmiotowej sprawie, sądy administracyjne sprzeciwiają się obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucji umorzonej w związku z uchyleniem do ponownego rozpatrzenia nieostatecznej decyzji organu podatkowego (vide wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17.05.2016 r., sygn. akt I SA/Gl 1517/15).
Niezależnie od powyższego pełnomocnik zaskarżonemu postanowieniu organu nadzoru zarzucał niewłaściwe określenie wysokości kosztów egzekucji i rażące naruszenie art. 64 § 1 pkt 4) oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt 31/14. Powyższe pełnomocnik uzasadnił odwołując się do fragmentów powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz orzecznictwa Sądów Administracyjnych (strony od 5 do 9 uzasadnienia skargi), podkreślając że w konsekwencji doszło do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w nadmiernej i rażąco niewspółmiernej wysokości.
Zdaniem pełnomocnika na gruncie przedmiotowej sprawy prawidłowe zastosowanie w sprawie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt 31/14 wymagało od organów egzekucyjnych miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny.
W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu oraz podkreślając konieczność działania organów zgodnie z zasadą legalizmu, a także brak innych "mechanizmów" pozwalających na ustalenie wysokości opłat egzekucyjnych, niż te, które są uregulowane w przepisie art. 64 u.p.e.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej zwanej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że Sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego postanowienia, a jedynie uwzględniając skargę może je uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.
Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Stan faktyczny sprawy jest w istocie bezsporny. W ocenie Sądu z uwagi na jego nakreślenie przy okazji opisywania stanowisk skarżącej i organów brak jest konieczności jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadnienia.
W rozpoznawanej sprawie, podstawę rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego stanowiły m. in. przepisy art. 64 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz 599) – dalej w skrócie zwana u.p.e.a., w oparciu o które naliczono koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.).
Zaskarżone postanowienie podlegać musi uchyleniu, gdyż wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjności przepisów, na podstawie których zostało wydane kontrolowane postanowienie. Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wyrok Trybunału został opublikowany w dniu 16 sierpnia 2016 r. w Dzienniku Ustaw z 2016 r. poz. 1244.
W oparciu o dokumenty zawarte w aktach postępowania egzekucyjnego można stwierdzić, że ustalone w zaskarżonym postanowieniu opłaty manipulacyjne, a zwłaszcza – opłaty za zajęcie rachunku bankowego, odpowiadają sytuacji, którą Trybunał Konstytucyjny wskazał jako przejaw oderwania tychże wartości od rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego i podjętych przez niego czynności. Opłaty egzekucyjne za dokonanie czynności zajęcia rachunku bankowego w odniesieniu do poszczególnych tytułów wykonawczych kształtują się w niniejszej sprawie w wysokości około [...] złotych. Trudno więc uznać, że wysłanie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego pociąga za sobą nakład pracy odpowiadający takiej wysokości opłaty.
Okoliczność ta wskazuje na ewidentne naruszenie zasady zakazu nadmiernej ingerencji, polegające na naruszeniu proporcji pomiędzy, wynikającym z art. 84 Konstytucji obowiązkiem ponoszenia ciężarów publicznoprawnych a prawem jednostki do własności (art. 64 § 1 Konstytucji), co stanowiło zasadniczy powód uznania powołanych przepisów za niekonstytucyjne.
Przy ocenie, czy zachowana została zasada proporcjonalności opłaty do rzeczywistych kosztów, można powołać się na regulację przewidującą maksymalną stawkę opłaty za czynności egzekucyjne, jaką jest kwota za zajęcie nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), która to czynność wymaga nieporównywalnie większego nakładu pracy niż zajęcie innych wierzytelności, w tym – z rachunku bankowego. Z kolei art. 64 § 1 pkt 14 powołanej ustawy przewiduje, że za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego opłata wynosi 10 % kwoty egzekwowanej, nie więcej jednak niż 3 zł. Z drugiej strony kwoty minimalne za poszczególne czynności egzekucyjne, przewidziane przez ustawodawcę w art. 64 § 1 pkt 1-11, oscylują w kwotach kilku lub najwyżej kilkunastozłotowych.
Jednocześnie nie można tracić z pola widzenia, że wskazując na skutki wyroku Trybunał jednoznacznie stwierdził w końcowej części uzasadnienia, że "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie".
Mając na uwadze wywody i stanowisko organu nadzoru zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu Sąd podkreśla, że bezczynność ustawodawcy nie może jednak prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczeń opartych na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa.
Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, chociaż nie są trafne podniesione w skardze zarzuty kwestionujące zasadność obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zaprezentowane w punkcie 1 i 2 skargi. Ponownej weryfikacji wymaga tylko ustalenie wysokości tych kosztów.
Niezasadne są zarzuty naruszenia przez organ art. 64c § 4 w zw. z art. 64c § 6a) i § 7 u.p.e.a. oraz art. 64c § 1 w zw. z art. 64c § 4 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
W tym zakresie Sąd orzekający podkreśla, że w analizowanym w sprawie przypadku znajduje zastosowanie art. 64c § 4 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, iż wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.
W świetle zarzutów skargi zaakcentowania wymaga to, że ponieważ ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, przyjmuje się, że art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie nie tylko wtedy, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego pokryć kosztów egzekucyjnych lub gdy wyegzekwowanie kosztów wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych. Do takich zaś przyczyn należy zaliczyć prawny nakaz nieobciążania kosztami zobowiązanego, wynikłymi z egzekucji prowadzonej w wykonaniu wadliwego, niezgodnego z prawem aktu administracyjnego (tu decyzji podatkowej uchylonej przez organ odwoławczy). W tym względzie przykładowo por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2016 r., II FSK 826/16.
Z uwagi na powyższe stanowiska Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie zmieniają wywody skargi nawiązujące do postanowień art. 64c § 4 w zw. z art. 64c § 6a) i § 7 u.p.e.a. oraz art. 64c § 1 w zw. z art. 64c § 4 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Sąd nie podzielił przy tym ani rozważań doktryny ani poglądów zawartych w przywołanych przez stronę skarżącą wyrokach Sądów Administracyjnych.
Ustalając zatem wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym przypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich praco- i czasochłonności.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz.718 ze zm.), a na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania w postaci wpisu sądowego (100 zł), opłaty za pełnomocnictwo (17 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (480 zł) ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).