Uzasadnienie
Postanowieniami z dnia 4 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy.
Następnie, wobec wniesienia sprzeciwu przez M. S., postanowieniem z dnia 14 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania mu prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie skarżący M. S. wniósł zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 496/12. Uzasadniając rozstrzygnięcie Naczelny Sąd Administracyjny odnotował, że Sąd I instancji słusznie zauważył, iż skarżący nie przedstawił pełnych danych na temat swojej sytuacji materialnej. Niezależnie jednak od uwypuklonych mankamentów wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd kasacyjny zaznaczył, że "sytuacja finansowa Skarżącego jest stabilna (...). Skarżący otrzymuje 330 zł tytułem wynagrodzenia, żona Skarżącego otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.139,97 zł oraz dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, który w 2011 r. wyniósł 9.325,61 zł.".
W dniu 31 lipca 2012 r. został uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł.
Wyrokiem z dnia 7 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J.S. i M. S..
Wnosząc o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku, skarżący zwrócili się także o udzielenie im "nieodpłatnej pomocy prawnej".
W dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwania referendarza sądowego, wniosek ów został uzupełniony o urzędowe formularze – druki PPF z dnia 25 listopada 2012 r. Skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu swego wniosku skarżący zaakcentował, że pomoc prawna jest dla niego niezbędna w celu prawidłowego sporządzenia odwołania od wyroku Sądu. Podkreślił, że odmowa udzielenia mu pomocy prawnej w toku postępowania przed Sądem miała niekorzystny wpływ na zapadłe orzeczenie. Wyjaśnił, że występując przed Sądem nie miał wystarczających umiejętności i wiedzy prawniczej do wskazania wszystkich powodów, dla których zaskarżona decyzja powinna być uchylona. Podniósł nadto, że po rozliczeniu wszystkich stałych kosztów miesięcznych, w tym żywności, odzieży i lekarstw, pozostaje mu kwota 487,41 zł. Kwota ta jest zbyt mała, aby dokonać opłat sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Skarżący zwrócił przy tym uwagę, że sytuacja finansowa stale się pogarsza, ponieważ postępująca katarakta i początki cukrzycy powodują dodatkowe wydatki na leczenie.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Na jego majątek składa się "spółdzielcze prawo własności do ½ mieszkania o powierzchni 75 m2". Jego żona posiada samochód osobowy marki VW Passat (rok produkcji 2001) o wartości około 10.000,00 zł. Łączny dochód w jego gospodarstwie domowym stanowi kwota 2.140,73 zł. Skarżący zaznaczył przy tym, że "od kwoty 1139,97 emerytury ZUS potrąca 78,00 zł tytułem zaliczki na podatek, składka ubezpieczenia zdrowotnego 108,99 zł; Kwotę 302,74 potrąca komornik na rzecz organów podatkowych i ZUS; do wypłaty pozostaje 721,24 zł z tytułu emerytury; Czynsz miesięcznie – 729,09 zł; opłaty za energię el. i gaz i pozostałe – 397,50 zł; abonament TV 37.00 zł. Po rozliczeniu wszystkich stałych kosztów miesięcznych, na żywność, odzież, lekarstwa – pozostaje kwota 487,41 zł." Skarżący wskazał nadto, że działalność usługowa prowadzona przez jego żonę jest zawieszona.
Z kolei skarżąca, uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zaakcentowała, że pomoc prawna jest jej niezbędna, ponieważ sprawa dotyczy decyzji wynikającej z kontroli w spółce, w której wspólnikiem jest jej mąż. Udział skarżącej w tym postępowaniu wynika z tego, że wspólnie z mężem złożyła roczne zeznanie podatkowe za okres 2002-2003. Podniosła, iż nie posiada specjalistycznej wiedzy z zakresu Ordynacji podatkowej. Z tych względów nie jest możliwe, żeby osobiście wykazała Sądowi rażące naruszenie prawa ze strony organów podatkowych. Skarżąca odnotowała, że decyzje organów podatkowych spowodowały trudną sytuację finansową i obecnie brakuje jej środków na zakup artykułów pierwszej potrzeby. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Posiada ona "spółdzielcze prawo własności do ½ mieszkania o powierzchni 75 m2", samochód osobowy marki VW Passat (rok produkcji 2001) o wartości około 10.000,00 zł oraz 50% udziałów w spółce, której działalność została zawieszona.
Informacje dotyczące dochodów oraz innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne, zawarte w rubryce 10 i 11 formularza wniosku, skarżąca przedstawiła w identyczny sposób, jak skarżący w swoim formularzu.
Do formularzy wniosków skarżący załączyli kserokopie m.in.: decyzji o waloryzacji świadczenia emerytalnego skarżącej (świadczenie po waloryzacji od 1 marca 2012 r. wynosi 1210,97 zł, z powodu egzekucji administracyjnej ulega ono zmniejszeniu o kwotę 302,74 zł, do wypłaty od dnia 1 marca 2012 r. pozostaje kwota 721,24 zł); pokwitowania przyjęcia zleceń dokonania przelewów w Agencji Opłat [...] 315 w dniu 20 listopada 2012 r. (60,24 zł na rzecz Gazowni [...]; 70,00 zł na rzecz SM [...]; 83,50 zł na rzecz Stowarzyszenia [...]; 64,27 zł na rzecz [...] Sp. z o.o.; 112,24 na rzecz [...] S.A.); potwierdzeń dwóch wpłat gotówkowych na rzecz Stowarzyszenia [...] (abonament miesięczny – 37 zł); podsumowania podatkowej księgi przychodów i rozchodów ww. Gabinetu za okres styczeń – lipiec 2012 r. (łącznie przychody – 8.100,00 zł; łącznie wydatki 2.147,68 zł i zakup handlowy – 554,51 zł).
Postanowieniami z dnia 4 grudnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy.
Na powyższe postanowienia skarżący złożyli sprzeciw (nazwany zażaleniem), w treści którego zwrócili uwagę, że zawieszenie działalności gospodarczej nastąpiło w sierpniu 2012 r. Z tego względu "w rubryce o dochodach znalazła się informacja o średnim zarobku". Wskazali, że aktualnie znacznie obniży się kwota, którą przeznaczają na żywność, odzież i lekarstwa. Wyjaśnili przy tym, że zawieszenie działalności gospodarczej jest wynikiem sytuacji gospodarczej i zdrowotnej. Wskazali, że z powodu braku pacjentów nastąpił spadek dochodu, "co przy stałych kosztach prowadzonej działalności (...), czyni działalność nieopłacalną".
Nadto na decyzję o zawieszeniu działalności gospodarczej miała wpływ sytuacja zdrowotna skarżącej. W ocenie skarżących ich wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony, wobec czego wnieśli o uchylenie postanowień referendarza. Do sprzeciwu załączyli kopię dokumentu potwierdzającego zawieszenie prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 przywołanej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania.
Przystępując do rozpoznania wniosków złożonych w niniejszym postępowaniu, w pierwszej kolejności trzeba odnotować, że w jego toku wydano już postanowienia w przedmiocie prawa pomocy tj. w dniu 4 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy oraz w dniu 14 maja 2012 r. tutejszy Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenie skarżącego wniesione na postanowienie z dnia 14 maja 2012 r. oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 496/12. Podkreślić zatem należy, że zachowało ono swą prawną moc. Obecnie więc rozstrzygnięcie w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy w istocie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w okresie, jaki upłynął od wydania wspomnianych postanowień, sytuacja wnioskodawców pogorszyła się na tyle, by odstąpić od oceny powziętej w tamtych orzeczeniach.
Nie można przy tym tracić z pola widzenia art. 164 ppsa, zgodnie z którym postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 ppsa postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to, które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08, publ. LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt II OZ 1161/09, publ. LEX nr 601096). Odstąpienie od oceny wyrażonej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie.
Nie budzi wątpliwości, że w przypadku, gdy tym postanowieniem jest postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy, chodzi o zmianę w postaci pogorszenia się najogólniej rozumianej sytuacji materialnej wnioskodawcy.
W omawianej sprawie - w ocenie Sądu - okoliczności te uległy zmianie. Przede wszystkim należy odnotować, że z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą, zdecydowanie pomniejszyła się kwota dochodów skarżących. Wpływa to w sposób istotny na sytuację materialną strony i pozwala na odstąpienie od uprzednio wyrażonej oceny co do ich sytuacji materialnej. Podkreślić należy, że kopię zaświadczenia o zawieszeniu tej działalności skarżący nadesłali przy sprzeciwie. W sprzeciwie wyjaśnili również powody zawieszenia działalności gospodarczej, a tym samym usunęli te braki materiału dowodowego, które wytknął im referendarz sądowy w postanowieniach z dnia 4 grudnia 2012 r. Podobnie należy ocenić złożenie kopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów.
W świetle powyższego podkreślić należy, że chociaż w ramach gospodarstwa domowego wnioskodawców uzyskiwany jest stały dochód, to jednak jego wysokość jest niewystarczająca dla pokrycia zarówno kosztów utrzymania dwóch dorosłych osób, jak i kosztów sądowych. Nie można również tracić z pola widzenia problemów zdrowotnych strony skarżącej, z którymi również wiąże się konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków na leczenie, jak i ciążących na stronie spłat zobowiązań. Porównując zatem kwotę wydatków z dochodami, które aktualnie otrzymują wnioskodawcy, można przyjąć, że nie posiadają oni środków pozwalających im na partycypowanie w ponoszeniu kosztów sądowych.
Reasumując – w ocenie Sądu – skarżący wykazali, że ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają im wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji.