Uzasadnienie
W.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] w przedmiocie kary porządkowej. Następnie pismem z dnia 6 kwietnia 2009 r. skarżący złożył – na druku formularza PPF - wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadniając, że z powodu braku pracy oraz środków finansowych nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwiema córkami. Ich dochody wynoszą łącznie [...] zł. brutto.
W piśmie z dnia 9 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy – w terminie 7 dni - poprzez: udokumentowanie wysokości stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenie wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, oraz nadesłanie zaświadczeń o wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy, wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], nadesłanie zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2007-2008, wykazanie okoliczności braku dochodów skarżącego poprzez nadesłanie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o braku zaliczek na podatek dochodowy bądź nadesłanie zaświadczenia urzędu pracy potwierdzającego status osoby bezrobotnej.
Jednocześnie skarżący został pouczony, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 4 maja 2009 r., jednakże termin wykonania wezwania upłynął bezskutecznie.
Następnie postanowieniem z dnia 18 maja 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie przedłożył dokumentów źródłowych wymaganych do merytorycznego rozpoznania tego wniosku. Uniemożliwił tym samym weryfikację jego oświadczeń oraz ocenę jego możliwości płatniczych.
Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że od trzech lat Sąd ma możliwość obserwacji sytuacji finansowej strony skarżącej. Dodał, że w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach toczy się kilkadziesiąt spraw, w których skarżąca podnosi, że nie posiada środków na uiszczenie wpisów sądowych i innych kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Wobec tego wniesienie sprzeciwu przez skarżącego spowodowało utratę mocy postanowienia z dnia 18 maja 2009 r. o odmowie przyznania prawa pomocy oraz jednocześnie przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd.
Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; - 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Jednakże przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Wobec tego przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt II OZ 96/06 LEX nr 360343).
Prawo pomocy – jak stanowi art. 244 § 1 P.p.s.a. – obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W związku z tym, na podstawie cytowanego wyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a., na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Tymczasem skarżący nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Przede wszystkim stwierdzić bowiem należało, iż skarżący nie nadesłał istotnych dokumentów źródłowych (zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2007 oraz 2008, kopii faktur lub rachunków wskazujących na wysokość wydatków ponoszonych z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego i pozostałych dokumentów wymienionych w wezwaniu referendarza sądowego), na podstawie których możliwa byłaby ocena jego możliwości płatniczych w ramach rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Brak zatem działania ze strony skarżącego, w przedmiocie wykazania jego sytuacji materialnej, skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy.
Okoliczności powyższe miały podstawowe znaczenie dla przyjęcia oceny, że nie została w rozpoznawanej sprawie spełniona przesłanka dotycząca wykazania przez skarżącego, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.