Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 25 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1677/20

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] [...], Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej jako "Wierzyciel"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej jako "k.p.a."), art. 18, art. 34 § 2 i art. 17 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej jako "u.p.e.a.") oraz w zw. z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1689 ze zm., dalej jako "u.o.a."), po rozpoznaniu zażalenia J. G. (dalej jako "zobowiązany" lub "skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] r., nr [...], mocą którego uznano:

1. - za nieuzasadniony zarzut nieistnienia dochodzonego obowiązku;
2. - za uzasadniony zarzut przedawnienia zaległości ujętej w części tytułu wykonawczego o nr [...] z dnia [...] r. za okres od stycznia do grudnia 2014 r., poz. E1-E12;
3. - za nieuzasadniony zarzut przedawnienia zaległości ujętej w części tytułu wykonawczego o nr [...] z dnia [...] r. za okres od stycznia 2015 r. do lipca 2019 r., poz. E13-E67;
4. - za nieuzasadniony zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wierzyciel wystawił na zobowiązanego w dniu [...] r. tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległości w opłatach abonamentowych za okres od stycznia 2014 r. do lipca 2019 r. W tytule wykonawczym wskazał adres zobowiązanego jako G., ul. [...] [...]. Powyższy tytuł wykonawczy został przekazany [...] Urzędowi Skarbowemu w G. W dniu [...] r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. przekazał zgodnie z właściwością miejscową m.in. ww. tytuł wskazując adres zobowiązanego jako G., ul. [...] [...].

Pismem z dnia 27 maja 2020 r. zobowiązany wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich wniesienia. Zarzucił naruszenie:

1. - art. 5 ust. 1 u.p.e.a. w zw. z § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1342, dalej jako "rozporządzenie"), polegające na prowadzeniu egzekucji administracyjnej pomimo nieistnienia obowiązku do uiszczenia opłaty abonamentowej za okres wskazany w tytule wykonawczym z uwagi na fakt, że operator publiczny we wskazanym w rozporządzeniu terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia, nie powiadomił użytkownika, poprzez przesłanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, w związku z czym należy przyjąć, że odbiornik w ogóle nie został zarejestrowany, a zatem nie istnieje obowiązek uiszczania opłaty;
2. - art. 4 ust. 1 pkt 6 u.o.a. polegające na prowadzeniu egzekucji pomimo nieistnienia obowiązku uiszczania opłaty z uwagi na fakt, że zobowiązany w okresie obejmującym tytuł wykonawczy spełniał warunki do zwolnienia od opłat abonamentowych z uwagi na przekroczenie 60 lat oraz ustalenia prawa do emerytury, której wysokość nie przekracza miesięcznie kwoty 50% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego;
3. - art. 118 k.c. poprzez jego niezastosowanie co do prowadzonego postępowania pomimo częściowego przedawnienia roszczeń wskazanych w tytule wykonawczym;
4. - art. 15 § 1 u.p.e.a. polegające na wszczęciu egzekucji pomimo zaniechania obowiązkowi uprzedniego przesłania zobowiązanemu upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania administracyjnego.

W związku z powyższym wniósł o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów, umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, a także zwrot wpłaconej przez zobowiązanego kwoty na jego rachunek bankowy.

W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu zobowiązany wskazał na fakt, że zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego wraz z odpisem tytułu wykonawczego odebrał w okresie istnienia stanu epidemiologicznego (w dniu [...] r.), a dopiero w dniu [...] r. t.j. 1 dzień po terminie, możliwe było wniesienie zarzutów. Jednocześnie wskazał na tryb wprowadzenia zmian w ustawie z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych wskazując, że do 16 maja 2020 r. zawieszone były terminy w sprawach administracyjnych, a bieg terminów rozpoczął się od 25 maja 2020 r.

Odnosząc się do zarzutów zobowiązany podniósł, że po upływie 12 miesięcznego okresu od dnia wejścia w życie rozporządzenia Wierzyciel miał obowiązek nadać każdemu posiadaczowi odbiornika indywidualny numer identyfikacyjny i go zawiadomić, natomiast po tym okresie stare numery traciły ważność. Stwierdził, że skoro wierzyciel uchybił temu obowiązkowi i nie zawiadomił go o nadaniu nowego numeru brak jest podstaw do egzekwowania abonamentu. Podkreślił także, że od 2015 r. spełnia przesłanki do zwolnienia z uwagi na fakt przyznania mu emerytury w wysokości niższej niż wskazana w art. 4 ust. 1 pkt 6 u.o.a.

Ponadto, zdaniem skarżącego, roszczenia sprzed 14 listopada 2016 r. z uwagi na treść art. 118 k.c. uległy przedawnieniu. Końcowo oświadczył, że nie doręczono mu upomnienia, a tym samym postępowanie egzekucyjne nie mogło być wszczęte. Wyraził przypuszczenie, że wcześniejsza korespondencja była kierowana na adres wskazany w tytule wykonawczym, pod którym nie mieszka już od dawna.

Postanowieniem z dnia [...] r. Wierzyciel uznał za nieuzasadnione zarzuty nieistnienia obowiązku, przedawnienia zobowiązania za okres od 1 stycznia 2015 r. do lipca 2019 r., braku uprzedniego doręczenia upomnienia i jednocześnie uznał za zasadny zarzut przedawnienia zobowiązania za okres od stycznia 2014 r. do grudnia 2014 r.

W uzasadnieniu wskazał na wstępie na treść art. 33 § 1 u.p.e.a. Stwierdził, że u.o.a. nakłada na posiadaczy odbiorników RTV jednoznaczny obowiązek ich zarejestrowania oraz uiszczania opłat abonamentowych. Obowiązek uiszczania opłat ciąży na użytkowniku od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu w którym dokonano rejestracji odbiornika i trwa do momentu wyrejestrowania, bądź też dopełnienia obowiązków związanych ze zwolnieniem, bądź uzyskania zwolnienia ustawowego. Odwołał się przy tym do art. 7 ust. 1 i 3 u.o.a.

Wierzyciel stwierdził zatem, że doszło do zarejestrowania odbiornika RTV na zobowiązanego używanego pod adresem G., ul. [...] [...] (po aktualizacji danych adresowych ul. [...] [...]). Po zgłoszeniu została wydana książeczka radiofoniczna stanowiąca dowód zarejestrowania. Następnie po wyczerpaniu blankietów w dniu 11 kwietnia 1985 r. na podstawie odcinka U Nr [...] została wydana nowa książeczka o nr [...]. Następnie, z uwagi na wejście w życie rozporządzenia, Wierzyciel nadał z urzędu posiadaczom książeczek indywidualne numery identyfikacyjne i wysłał zawiadomienia w tym przedmiocie. Zawiadomienie o nadaniu zobowiązanemu indywidualnego numeru identyfikacyjnego zostało wysłane do niego w dniu [...] r. i nie odnotowano zwrotu korespondencji.

Jednocześnie wierzyciel stwierdził, że obowiązek uiszczania opłat abonamentowych wynika z przepisów prawa, tj. art. 5 ust. 1 u.o.a., tak więc nieotrzymanie zawiadomienia nie zwalniało zobowiązanego z obowiązku ich uiszczania. Skarżący nie złożył przy tym reklamacji dotyczącej braku otrzymania zawiadomienia, zatem, w ocenie wierzyciela, otrzymał on tę korespondencję.

W odniesieniu do informacji o zmianie adresu zobowiązanego wierzyciel wyjaśnił, że zmiana adresu nie powoduje ustania obowiązku regulowania opłat abonamentowych. Wskazał, że na użytkowniku ciążył obowiązek niezwłocznego powiadomienia o zmianie miejsca zamieszkania. Odwołał się przy tym do § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiowych i telewizyjnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 141, poz. 1190), uchylonego następnie rozporządzeniem Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187 poz. 1342), które z kolei zostało uchylone obecnie obowiązującym rozporządzeniem Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676). Zdaniem wierzyciela przypadku zmiany miejsca zamieszkania w zależności od zaistniałej sytuacji należało dopełnić następujących formalności:

1. 1) jeżeli pod nowym adresem zamieszkania zobowiązany posiada i używa odbiorniki RTV, a opłaty abonamentowe, wnoszone są przez inne osoby, w ramach prowadzonego wspólnego gospodarstwa domowego (zespół osób mieszkających i utrzymujących się wspólnie albo jedna osoba utrzymująca się samodzielnie), należało dokonać wyrejestrowania odbiorników RTV, pod poprzednim adresem zamieszkania, natomiast do dnia poprzedzającego wyrejestrowanie, należy wnosić opłaty abonamentowe, a w przypadku zwłoki w opłatach, również odsetki podatkowe, które naliczane są na dzień dokonania opłaty abonamentowej;
2. 2) jeżeli pod nowym adresem zamieszkania zobowiązany posiada odbiorniki RTV, a opłaty abonamentowe nie są dokonywane przez inne osoby w ramach prowadzonego wspólnego gospodarstwa domowego, należy dokonać zmiany adresu używania odbiorników RTV i uiszczać opłaty abonamentowe.

Wierzyciel stanął zatem na stanowisku, że wyłącznie podjęcie przez abonenta działań zmierzających do wyrejestrowania odbiornika RTV, opisanych w powołanych wyżej powszechnie obowiązujących przepisach, może doprowadzić do ustania obowiązku uiszczania opłat abonamentowych. Jeżeli abonent nie dokona skutecznego prawnie wyrejestrowania odbiorników, to nadal jest zobowiązany do uiszczania opłat abonamentowych. Wywiązanie się z ustawowego obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych, wnoszenia opłat abonamentowych oraz zgłaszania w placówce pocztowej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, należy do obowiązków abonenta.

Wierzyciel stwierdził przy tym, że nie nie posiada dokumentu, który potwierdziłby zgłoszenie przez zobowiązanego w placówce pocztowej zmian formalno-prawnych odnośnie wyrejestrowania odbiorników RTV. Sam zobowiązany nie przedstawił również takiego dokumentu w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego.

Rozpatrując dalej zarzut nieistnienia obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych z uwagi na posiadanie przez zobowiązanego uprawnień do zwolnienia od opłat abonamentowych wierzyciel wskazał na art. 4 u.o.a. i stwierdził, że samo posiadanie uprawnień do zwolnienia od opłat abonamentowych nie jest potwierdzeniem dopełnienia formalności zwolnienia od opłat abonamentowych i nie stanowi podstawy do nie wnoszenia tego tytułu opłat. Wywiązanie się z ustawowego obowiązku rejestracji odbiorników RTV, wnoszenia opłaty abonamentowej oraz zgłaszania w placówce pocztowej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, która ma wpływ na uzyskanie zwolnienia, należy do obowiązków abonenta. Niedopełnienie formalności we właściwym czasie powoduje, że abonent posiada status formalno-prawny, który obliguje do uiszczania opłaty za korzystanie z odbiorników RTV. Tymczasem zobowiązany dopiero w dniu [...] r. dopełnił formalności zwolnienia od opłat abonamentowych. Zwolnienie obowiązuje zatem od miesiąca czerwca 2020 r.

W odpowiedzi do wniesionego zarzutu dotyczącego przedawnienia zaległości wierzyciel wskazał, że należności z tytułu opłat abonamentowych są należnościami publicznoprawnymi, analogicznymi do obciążeń podatkowych, co wynika z art. 7 u.o.a. W związku z powyższym, zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zaległości z tego tytułu przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Ponadto zgodnie z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania skutecznego środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.

Biorąc pod uwagę fakt, iż skuteczny środek zastosowano [...] r. poprzez zajęcie rachunku bankowego zobowiązanego Wierzyciel stwierdził, że jedynie roszczenie obejmujące zobowiązanie płatne za okres od stycznia 2014 r. do grudnia 2014 roku uległo przedawnieniu.

Ze względu na powyższe Wierzyciel uznał za zasadny zarzut przedawnienia al obowiązku w części odnoszącej się do roszczeń za okres od stycznia 2014 r. do grudnia 2014 r., za niezasadny zaś zarzut przedawnienia obowiązku w części odnoszącej się do roszczeń obejmujących zobowiązania od stycznia 2015 r. do lipca 2019 r.

Mając na uwadze zarzut dotyczący braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. wierzyciel zauważył, że wypełniając obowiązek poinformował o zaległościach narastających na indywidualnym numerze identyfikacyjnym [...] zobowiązanego. W dniu [...] r. wysłał do zobowiązanego na adres zameldowania tj. ul. [...] [...], [...] G., upomnienie numer [...]. Upomnienie to zostało zwrócone wierzycielowi jako nie podjęte w terminie w dniu [...] r. W związku z powyższym, zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. datę tą uznać należy za datę odbioru ww. korespondencji. Wierzyciel zaznaczył, że nie ma obowiązku informowania abonentów o zaległościach na skutek zaprzestania wnoszenia opłat abonamentowych. Dokonywanie opłat abonamentowych za używanie odbiorników RTV to ustawowy obowiązek wynikający z u.o.a. i do abonenta należy skuteczna, terminowa i właściwa co do kwoty opłaty realizacja tego sądny obowiązku. W związku z powyższym zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia jest niezasadny.

Wierzyciel wskazał również, że organ egzekucyjny przekazał na rachunek bankowy wierzyciela wyegzekwowane od zobowiązanego należności z tytułu zaległych opłat abonamentowych. Zobowiązanemu przysługuje zwrot kwoty [...] zł z uwagi na zasadny zarzut przedawnienia zaległości za okres od stycznia 2014 r. do grudnia 2014 r. Powyższa kwota została przekazana przekazem pocztowym na wskazany w piśmie adres zamieszkania Pana J. G., tj. ul [...] [...], [...] G. Wierzyciel dokonując analizy całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału jednoznacznie stwierdził, że że nie zaistniały przesłanki wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a., których wystąpienie powoduje, że wierzyciel posiada podstawę prawną do wystąpienia z wnioskiem do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie:

1. - art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 u.o.a. oraz § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. polegające na prowadzeniu egzekucji pomimo nieistnienia obowiązku do uiszczenia opłaty abonamentowej wobec braku powiadomienia go o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego;
2. - art. 15 § 1 u.p.e.a poprzez zaniechanie obowiązkowi uprzedniego przesłania upomnienia.

Wniósł zatem o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu podtrzymał argumentację dotyczącą braku powiadomienia go o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r., a także o braku skierowania do niego upomnienia wskazując przy tym, że mogło ono zostać wysłane na adres, pod którym nie mieszka od dawna.

Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Wierzyciel powtórzył swoją argumentację. Wskazał zatem na okoliczność rejestracji odbiornika RTV przez zobowiązanego i wydania mu książeczki opłat abonamentowych o nr [...], a następnie o nr [...] oraz nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego w terminie wynikającym z rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. Wskazał, że obowiązek uiszczania opłat abonamentowych powstał w związku z ww. rejestracją i wobec braku zmian formalno-prawnych w powyższym zakresie trwał do dnia dopełnienia przez zobowiązanego tych zmian w dniu [...] r. Zaznaczył także, że to na użytkowniku ciążył obowiązek zawiadomienia o zmianach dotyczących adresu zamieszkania, czy też dotyczących przysługującego mu zwolnienia z opłat abonamentowych, a takich zmian skarżący nie dopełnił.

W ocenie wierzyciela zamieszczenie znacznika "P" w systemie Kartoteka RTV oznaczało, że pakiet startowy (zawiadomienie o indywidualnym numerze identyfikacyjnym) został wygenerowany w stosunku do zobowiązanego i wysłany do niego. Podkreślił także, że na wierzyciela nie został nałożony obowiązek wysłania korespondencji zawierającej ww. zawiadomienie w formie przesyłki rejestrowanej, a korespondencja zawierająca to zawiadomienie nie została zwrócona. Także skarżący nie składał reklamacji dotyczącej braku jej otrzymania.

Jednocześnie za prawidłowe uznał Wierzyciel rozstrzygnięcie dotyczące przedawnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym w części dotyczącej opłat abonamentowych za okres styczeń-grudzień 2014 r. oraz braku przedawnienia pozostałych opłat wskazanych w tym tytule (za okres styczeń 2015 r. – lipiec 2019 r.). Wskazał, że zobowiązanie z tytułu opłat abonamentowych ulega przedawnieniu zgodnie z treścią art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. Jednocześnie wobec doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego w dniu [...] r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego, należności za 2014 r. uległy przedawnieniu. W pozostałym zaś zakresie zobowiązania te są wciąż wymagalne, z uwagi na treść art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej.

W odniesieniu do braku doręczenia upomnienia wierzyciel uznał, że zostało ono doręczone zobowiązanemu w trybie art. 44 k.p.a. zatem zarzut w tym przedmiocie prawidłowo został uznany za bezzasadny.

W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucił:

1. I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
2. a. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 7a w zw. z art. 80 oraz art. 81a k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym załączonego do postanowienia wydruku z bazy danych o abonentach oraz uznaniu, pomimo niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, a zwłaszcza prawidłowego zawiadomienia skarżącego o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, iż wobec skarżącego istnieje obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej, podczas gdy obowiązek ten w świetle obowiązujących przepisów prawa przy prawidłowej ich wykładni nie istnieje, z uwagi na niezawiadomienie o tymże obowiązku, co bezsprzecznie należało do obowiązków wierzyciela;
3. b. art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie przez wierzyciela dozwolonych granic swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego oraz błędne ustalenie stanu faktycznego i uznanie o istnieniu obowiązku do uiszczenia opłaty, podczas gdy imienna książeczka zarejestrowania odbiornika mogła stanowić dowód jego zarejestrowania jedynie przez okres 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r.;
4. c. art. 6 oraz art. 8 k.p.a., poprzez działanie niezgodnie z zasadą praworządności, w sposób stronniczy, niesprawiedliwy i niebudzący zaufanie do działania na podstawie przepisów prawa, bowiem operator sam uchybiając nałożonemu na niego obowiązkowi wynikającemu z rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. obowiązkowi zawiadomienia użytkownika o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego oczekuje od zobowiązanego uiszczenia nieistniejących zobowiązań, podczas gdy operator powinien udowodnić prawidłowe zawiadomienie użytkownika o rejestracji odbiornika, by móc z tego faktu wywodzić skutki prawne, a w przeciwnym wypadku wszelkie wątpliwości winny być rozpatrzone na korzyść zobowiązanego;
5. d. art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 u.o.a. w zw. z § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r., poprzez prowadzenie egzekucji pomimo, iż obowiązek nie istnieje, z uwagi na fakt braku zawiadomienia zobowiązanego o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia, w związku z czym należy przyjąć, że odbiornik w ogóle nie został zarejestrowany;
6. e. art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez wszczęcie egzekucji administracyjnej pomimo zaniechania obowiązku uprzedniego przesłania upomnienia;
7. II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 3 u.o.a. poprzez błędną interpretację skutkująca przyjęciem, że wobec skarżącego powstał obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej, podczas gdy warunkiem powstania tego zobowiązania jest nadanie użytkownikowi indywidualnego numeru identyfikacyjnego w terminie 12 miesięcy od wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. i powiadomienia tego użytkownika na druku określonym w załączniku do u.o.a.

W związku z podniesionymi zarzutami zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi zobowiązany podtrzymał stanowisko co do braku zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, braku jego nadania, a tym samym braku obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Odwołał się w tym względzie do orzecznictwa sądów administracyjnych. Jednocześnie podkreślił, że nie zostało do niego skierowane upomnienie, pomimo wymogu wynikającego z art. 15 § 1 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę wierzyciel wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przed przystąpieniem do rozpoznania niniejszej sprawy zaznaczyć trzeba, że na mocy art. 1 i art. 7 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2070 z późn. zm. – dalej ustawa zmieniająca) z dniem 30 lipca 2020 r. znowelizowano m.in. art. 33 u.p.e.a., jak również art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. – p.p.s.a.). Analiza przepisów intertemporalnych, w tym art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, doprowadziła do wniosku, iż w rozpatrywanej sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzemieniu sprzed nowelizacji. Wspomniany art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi bowiem, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Znowelizowany art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. umożliwia wniesienie skargi na każde postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W poprzednim stanie prawnym niedopuszczalne było natomiast zaskarżenie postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których było stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W myśl art. 25 ustawy zmieniającej do postępowań sądowych w sprawach dotyczących postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających, wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 7 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zatem skoro skarga w niniejszej sprawie pochodzi z 18 listopada 2020 r., a więc złożona została po 30 lipca 2020 r. (data wejście w życie znowelizowanego art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.), to podlega ona rozpatrzeniu przez sąd administracyjny.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu są postanowienia wierzyciela co do wniesionych przez zobowiązanego zarzutów.

Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego.

Zamknięty katalog zarzutów zawarty jest w art. 33 § 1 u.p.e.a. Wskazany przepis stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1. 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;
2. 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;
3. 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 u.p.e.a.;
4. 4) błąd co do osoby zobowiązanego;
5. 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
6. 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;
7. 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.;
8. 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
9. 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
10. 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zatem w rozpatrywanym przypadku organ egzekucyjny obowiązany był uzyskać stanowisko Wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów.

W przedmiotowej sprawie skarżący podniósł zarzuty określone w art. 33 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a. Zdaniem skarżącego zobowiązanie nie istnieje bowiem nie zostało mu doręczone zawiadomienie o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego, a w konsekwencji ustał obowiązek regulowania opłaty abonamentowej. Podniesiono także zarzut przedawnienia zobowiązania. Jednocześnie wskazano, że zobowiązany jest zwolniony z opłat abonamentowych bowiem spełniał przesłanki w okresie objętym tytułem wykonawczym. Ostatecznie sformułował zarzut nie otrzymania upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.

Przechodząc do rozważań nad zagadnieniem nieistnienia obowiązku podnieść należy, że na imię i nazwisko skarżącego zgłoszono odbiornik RTV. Wynika to z dołączonego do akt sprawy odcinka "U" nr [...]. Jak wynika z tego druku "zużytą książeczkę wraz z wypełnionym odcinkiem "U" przedkłada się w placówce pocztowej. Na odcinku tym wskazano także odręcznie nr "[...]". Do akt sprawy dołączono również "Kopertę kartotekową" dotyczącą książeczki o nr [...] z danymi skarżącego, w której widnieją adnotacje dotyczące opłat abonamentowych za okres do końca 1995 r. Z powyższego wynika zatem, że zarejestrowanie odbiornika zrodziło obowiązek skarżącego do ponoszenia opłat abonamentowych. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych powstaje bowiem od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych (zob. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II GSK 3012/17).

Tymczasem zgodzić się należy z poglądem, że zarejestrowanie odbiornika bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia obowiązku uiszczania opłat za jego używanie (opłata abonamentowa), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. Zobowiązany wnosząc zarzut nieistnienia obowiązku, winien przedstawić dowody potwierdzające, że ten obowiązek nie istnieje (zob. wyrok NSA z dnia 20 marca 2019 r. sygn. akt I GSK 928/18). Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa więc do czasu wyrejestrowania, choćby użytkownik odbiornika faktycznie go nie użytkował lub nawet go nie posiadał.

Wskazać należy także na jeszcze jedne jeden aspekt. Mianowicie przepisy dotyczące trybu rejestracji odbiorników RTV wskazują na obowiązek informowania właściwej jednostki o zaprzestania użytkowania odbiornika RTV (wyrejestrowania), a także na obowiązek zawiadomienia operatora o zmianie adresu zamieszkania. Wynika to odpowiednio z § 11 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1676), zgodnie z którym użytkownik odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, niezwłocznie powiadamia operatora wyznaczonego o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników, o którym mowa w § 9, oraz o zaprzestaniu używania odbiorników (akt ten obowiązuje od 1 stycznia 2014 r.). W okresie wcześniejszym obowiązek ten wynikał z:

1. – § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1342) – akt obowiązywał w okresie od 13 grudnia 2007 r. do 31 grudnia 2013 r.;
2. – § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr 141, poz. 1190) – akt ten obowiązywał od 29 lipca 2005 r. do 12 grudnia 2007 r.;
3. – § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr 70, poz. 338) – akt obowiązywał od 1 września 1993 r. do 16 czerwca 2005 r.

W tym kontekście zasadnym jest więc stanowisko, że zbycie nieruchomości, na której użytkowany był zarejestrowany odbiornik RTV i brak rejestracji odbiornika RTV w nowym miejscu zamieszkania nie jest okolicznością, która zwalnia z obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Taki skutek wywołuje natomiast wyrejestrowanie takiego odbiornika. Warunkiem koniecznym dla wykazania nieistnienia obowiązku, w tym przypadku powinności uiszczania opłaty abonamentowej, jest przedstawienie dokumentu potwierdzającego dokonanie wspomnianej czynności. Podkreślić należy, że ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na podmiocie, który wywodzi z tego korzystne dla siebie skutki procesowe, a więc na zobowiązanym. Skoro zobowiązany nie legitymuje się takim dowodem, to Wierzyciel prawidłowo przyjął niezasadność zarzutu z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. W tej sytuacji Wierzyciel zasadnie dochodzi wymagalnych opłat abonamentowych.

Skarżący twierdzi także, że nie zostało mu doręczone "Zawiadomienie o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych".

Zagadnie nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego wymaga przywołania § 5 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r., zgodnie z którym dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia (ust. 1). Operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2).

Z treści przywołanych przepisów nie wynika, aby doręczenia powiadomienia dokonywane poprzez przesłanie użytkownikowi zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, stanowiło warunek skuteczności czynności nadania takiego numeru. Przesłanie zawiadomienia nie kreuje i nie wpływa na skuteczność czynności Poczty będącej operatorem wyznaczonym (wcześniej publicznym), który z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek indywidualny numer identyfikacyjny. Prawodawca dla skuteczności nadania użytkownikowi odbiornika RTV numeru identyfikacyjnego nie wprowadził wymogu doręczenia zawiadomienia o jego przesłaniu. Przesłanie zawiadomienia ma wobec tego charakter wyłącznie informacyjny, wtórny do samego nadania numeru identyfikacyjnego, która to czynność dokonywana jest z urzędu, a wierzyciel nie jest zobowiązany do posiadania dokumentu potwierdzenia jego odbioru przez zobowiązanego.

Dla skuteczności czynności nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne również legitymowanie się przez operatora wyznaczonego (publicznego) dowodem nadania takiej przesyłki (zob. wyroki NSA: z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt II GSK 913/15; z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 1297/15; z dnia 22 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2262/15; z dnia 11 marca 2020 r. sygn. akt I GSK 1518/19).

Zatem brak zwrotnego potwierdzenia doręczenia zawiadomienia o nadaniu skarżącemu indywidulanego numeru identyfikacyjnego nie świadczy o nieskuteczności tej czynności. Dodać należy, że po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa. Zatem sporny obowiązek nie przestał istnieć z uwagi na wejście w życie przepisów rozporządzenia z dnia 25 września 2007 r. Obowiązek nadania nowego numeru identyfikacyjnego i powiadomienia użytkownika nie miał wpływu na skutki wynikające z faktu uprzedniego zarejestrowania odbiornika RTV.

Należy także zauważyć, że u.o.a., w art. 4 ust. 1 pkt 6, zwalnia od opłat abonamentowych osoby, które ukończyły 60 lat oraz mają ustalone prawo do emerytury, której wysokość nie przekracza miesięcznie kwoty 50% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Jednocześnie w art. 4 ust. 3 stanowi, że zwolnienia określone w ust. 1 pkt 1 i 3-8 przysługują od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień. Z przytoczonych regulacji, zawartych w art. 4 ustawy o opłatach abonamentowych wynika, że skarżący począwszy od 24 czerwca 2010 r. mógł spełniać warunek zwolnienia, o którym mowa w ust. 1 pkt 6. Ale spełnienie powyższej przesłanki nie jest równoznaczne ze zwolnieniem go od ponoszenia opłaty abonamentowej.

Bowiem zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych zwolnienie to przysługuje dopiero od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe oświadczenie o spełnianiu warunku do korzystania ze zwolnienia i przedstawienia dokumentu potwierdzającego uprawnienie do tego zwolnienia. Skarżący zaś dopełnił obowiązku zgłoszenia dopiero w dniu 19 maja 2020 r. Oznacza to, że zwolnienie od opłaty abonamentowej przysługuje skarżącemu od czerwca 2020 r. a więc dopiero po złożeniu stosownego oświadczenia.

W ocenie Sądu prawidłowo wierzyciel ocenił zarzut przedawnienia dochodzonych zaległości z tytułu nieuiszczonych opłat abonamentowych za okres od stycznia 2014 r. do grudnia 2014 r. oraz braku przedawnienia w odniesieniu do zaległości z tytułu nieuiszczonych opłat abonamentowych za okres od stycznia 2015 r. do lipca 2019 r.

Wskazać bowiem należy, że należności z tytułu abonamentu RTV mają charakter publicznoprawny a nie cywilnoprawny, bowiem obowiązek ich uiszczania wynika z ustawy, a nie ma charakteru umownego. Tak więc na podstawie art. 2 § 2 o.p., do przedawnienia opłat abonamentowych stosować należy art. 70 § 1 o.p., zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności (zob. wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I GSK 1668/19, Lex nr 3007500). Oznacza to, że najstarsze zaległości z 2014 r. uległy przedawnieniu z upływem 31 grudnia 2019 r. W niniejszej sprawie na podstawie zawiadomienia Naczelnika US z dnia [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego, w efekcie czego stosownie do art. 70 § 4 o.p. doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia pozostałych należności, tj. za okres od stycznia 2015 r. do lipca 2019 r. Oznacza to, że od daty dokonania tej czynności egzekucyjnej termin przedawnienia tych zobowiązań biegnie na nowo.

Ostatni zarzut skarżącego dotyczy braku doręczenia mu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Wskazać przyjdzie w tym względzie, że według organu obowiązkowi temu uczyniono zadość. Mianowicie, jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu, w dniu [...] r. na adres skarżącego została wyekspediowana przesyłka zawierająca wspomniany dokument, która w dniu [...] r. została mu doręczona w trybie art. 44 k.p.a.

Nie można jednak zgodzić się z organem, że doszło do skutecznego doręczenia wskazanego upomnienia na podstawie art. 44 § 4 k.p.a. Argumentując to stanowisko wskazań przyjdzie, że stosownie do art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w postępowaniu tym znajduje zastosowanie m.in. art. 44 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 1288/17, Lex nr 2777673). W konsekwencji dopuszcza się fikcję prawną doręczenia upomnienia w warunkach określonych w art. 44 § 4 k.p.a. Ze względu jednak na doniosłe skutki, jakie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wiążą z faktem doręczenia dłużnikowi upomnienia, jak również z uwagi na okoliczność, że zastępczy tryb doręczenia jest wyjątkiem od zasady doręczenia pisma do rąk adresata, przepis art. 44 k.p.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, co oznacza, że nie mogą istnieć jakiekolwiek wątpliwości, co do spełnienia określonych w nim wymogów warunkujących możliwość uznania, że przesyłka została w sposób prawidłowy, a co za tym idzie skutecznie doręczona.

Domniemanie skuteczności doręczenia dokonywanego w trybie art. 44 k.p.a. zdeterminowane jest łącznym spełnieniem określonym nim przesłanek. Po pierwsze, niemożnością doręczenia pisma adresatowi pod prawidłowo oznaczonym adresem jego miejsca zamieszkania, jego dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy. Po drugie, pozostawieniem przesyłki dla adresata w oddawczym urzędzie pocztowym i dwukrotnego umieszczenia zawiadomienia o dacie i miejscu pozostawienia przesyłki w skrzynce na korespondencję lub w innych miejscach wskazanych w art. 44 § 2 k.p.a. Po trzecie, upływem czternastodniowego terminu przechowywania pisma w placówce pocztowej oraz udokumentowaniem powyższego w materiale dowodowym sprawy, zwłaszcza zaś w tzw. zwrotnym potwierdzeniu odbioru dołączonego do doręczanej przesyłki (zob. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 2171/19, Lex nr 3044842).

Analiza przesyłki z dnia [...] r. wskazuje, że nie jest ona opatrzona w druk "Zwrotnego potwierdzenia doręczenia". Natomiast sama koperta oprócz niezbędnych danych dla nadania korespondencji (wskazania adresata i nadawcy) zawiera adnotacje: "Awizowano G. [...] – [...] r." i "Zwrot nie podjęto w terminie – [...] r." Oznacza to, że nie zawiera on wszystkich wymaganych prawem informacji. Otóż brak jest oznaczenia miejsca pozostawienia zawiadomienia o pozostawieniu pisma w urzędzie pocztowym wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, co wymagane jest na podstawie art. 44 § 2 k.p.a. Ponadto nie sporządzono zapisu o dacie powtórnego zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 k.p.a.).

Wobec powyższego nie można przyjąć, że doszło do skutecznego doręczenia upomnienia Zobowiązanej w warunkach art. 44 k.p.a. W konsekwencji uznać należy, że zarzut Skarżącej wywiedziony na podstawie art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. jest zasadny.

Mając to na względzie Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. – dalej p.p.s.a), zobowiązując organy aby uwzględniły przedstawione powyżej stanowisko.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 oraz art. 210 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 100 zł złożył się uiszczony wpis od skargi, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata w wysokości 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).