Uzasadnienie
Przedmiotem skargi w tej sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w K., którą utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji rozkładającą na 13 rat zapłatę zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu karty podatkowej za okres 02/2010 r. – 12/2011 r. w łącznej wysokości 5.937,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę.
W skardze z dnia 12 listopada 2013 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, A. S., formułując wcześniej zarzuty wobec ww. decyzji, wniósł o jej zmianę poprzez rozłożenie zapłaty zaległości podatkowej na 13 rat płatnych w kwocie 150 zł, a rata 13 – w pozostałej wysokości, tj. 3.987,00 zł.
Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, A. S., pismem z dnia 16 stycznia 2014 r., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z prośbą o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W tych ramach przedstawił pokrótce swoją sytuację materialną, akcentując w szczególności niskie wpływu z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej spowodowane kryzysem tej branży. Z wniosku wynika nadto, że w chwili obecnej skarżący zamieszkuje wraz z matką, która jest inwalidką I grupy. Dochód matki stanowi świadczenie emerytalne w kwocie 727 zł obciążone zajęciem komorniczym.
Skarżący podkreślił przy tym, że spora część budżetu domowego jest przeznaczana na pokrycie wydatków związanych z leczeniem jego matki. Przy ww. piśmie nadesłano urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, z którego wynika nadto, że skarżący wraz z matką zajmują mieszkanie własnościowe o pow. 42 m2. Łączny dochód tego gospodarstwa domowego oszacowano na kwotę 2.191,65 zł.
Pismem z dnia 22 stycznia 2014 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych. Odpowiedzi w tym zakresie skarżący udzielił przy piśmie procesowym z dnia 14 lutego 2014 r.
Na podstawie dokumentacji dołączonej do: skargi, pisma skarżącego z dnia 16 stycznia 2014 r. oraz jego pisma z dnia 14 lutego 2014 r. ustalono, co następuje. W 2013 r. skarżący osiągnął dochód z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w kwocie 2.943,14 zł (w listopadzie 2013 r. była to strata w wysokości 334,84 zł; w grudniu 2013 r. wynik finansowy również zakończył się stratą w kwocie 529,99 zł). W styczniu 2014 r. osiągnął z tego tytułu dochód w kwocie 199,44 zł. Do stałych udokumentowanych miesięcznych wydatków należy zaliczyć: opłaty z tytułu zużycia gazu (ok. 70 zł), energii elektrycznej (ok. 60 zł) oraz czynsz (376,10 zł).
Skarżący - jak sam zeznał – tej ostatniej opłaty nie ponosi od ponad półtora roku. W dniu 27 listopada 2013 r. został z tego tytułu wydany nakaz zapłaty na łączną kwotę 7.510,81 zł. A. S. zalega także z opłatami za lokal użytkowy wykorzystywany przez niego do prowadzenia działalności gospodarczej (stan zaległości na dzień 10 października 2013 r. wynosił łącznie z innymi kosztami 3.650,30 zł. Skarżący posiada nadto zadłużenie w następujących instytucjach: A Bank (3.270,44 zł stan na 25 stycznia 2014 r.); B Bank (9.137,98 zł stan na 20 grudnia 2013 r.); Bank C (179,40 zł stan na 2 stycznia 2014 r.); D (łącznie 199,53 stan na 30 stycznia 2014 r.); F S.A. (261,33 zł stan na 24 stycznia 2014 r.), G Sp. z o.o. (587,99 zł stan na 24 stycznia 2014 r.);H Sp. z o.o. (134,45 zł stan na 8 października 2013 r.) i I S.A. (149,37 zł stan na 29 stycznia 2014 r.). Ustalono nadto, że skarżący jest zarejestrowany jako "osoba poszukująca pracy" od 9 października 2013 r. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje:
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania.
Wziąwszy zatem pod rozwagę stan faktyczny i przytoczone regulacje prawne stwierdzono, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku w całości. W toku rozpoznania wniosku stwierdzono bowiem pewne nieścisłości, które dyskwalifikują skarżącego jako beneficjenta wnioskowanej pomocy w pełnym zakresie. Stwierdzono zatem, że w druku urzędowego formularza skarżący zdeklarował, że jego miesięczne dochody kształtują się na poziomie 970 zł brutto z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Tymczasem analiza zgromadzonych dokumentów tej okoliczności nie potwierdza. Ustalono, że dochód wskazany przez skarżącego nie odpowiada zarówno uśrednionej miesięcznej wysokości jego dochodu uzyskanego w 2013 r. (2.943,14 zł/12=245,26 zł), jak również nie koresponduje z wynikiem finansowym osiągniętym w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (strata w kwocie 529,99 zł).
Zauważone nieścisłości nie pozwalają na wykluczenie, że składając oświadczenia i dokumenty źródłowe na potrzebę rozpoznania tego wniosku, skarżący przedstawił obraz swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby uzyskać pozytywne dla niego rozstrzygnięcie. Nie jest zatem wykluczone, że nie wszystkie przychody uzyskiwane w ramach prowadzonej działalności są przez skarżącego ewidencjonowane. Na uwagę zasługuje przykładowo wpłata własna dokonana przez skarżącego na rachunek jego matki, do którego został ustanowiony jako pełnomocnik, w wysokości 700 zł (transakcja z dnia 23 grudnia 2013 r.). Co ważne przychód w grudniu 2013 r. stanowiła kwota 300 zł. Przedstawione materiały i złożone oświadczenia nie wskazują na dodatkowe źródło dochodu w kwocie 400 zł.
Wypada zauważyć, że rola rozpoznającego wniosek nie powinna sprowadzać się do przeprowadzenia dochodzenia dla wyjaśnienia dostrzeżonych wyżej sprzeczności. Ciężar dowodu wykazania, iż spełniona jest którakolwiek z przesłanek przyznania prawa pomocy leży bowiem po stronie wnioskodawcy.
W toku rozpoznania wniosku nie stracono jednak z pola widzenia tych okoliczności stanu faktycznego, które zostały udokumentowane i pozostają bezsporne, a świadczące o tym, że skarżący posiada relatywnie wysokie zadłużenie, przede wszystkim w instytucjach bankowych, co wymiernie ogranicza jego możliwości płatnicze. W tym stanie rzeczy zasadnym więc było rozważenie jego wniosku w kontekście częściowego przyznania prawa pomocy. Przyjęto bowiem, że pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu osoba ubiegając się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003, s. 117).
W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie – obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości bądź w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W omawianym przypadku, zdaniem rozpoznającego wniosek, wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do skarżącego zachodzi i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może on uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji, ustalony na poziomie, który skarżący sam zdeklarował w skardze. W toku rozpoznania wniosku nie stracono bowiem z pola widzenia, że pomimo ujawnionych tutaj zaległości, skarżący jest w stanie regulować należności publicznoprawne w systemie ratalnym, w kwotach miesięcznych w wysokości 150 zł (patrz skarga s. 2). Uznano zatem, że skoro skarżący zdeklarował, że jest w stanie spłacać zaległości podatkowe w tej właśnie wysokości, to będzie w stanie partycypować w kosztach sądowych niniejszego postępowania na takim samym poziomie. Konstatacji tej nie zmienia fakt, że ww. deklaracja skarżącego pochodzi ze skargi datowanej na dzień 12 listopada 2013 r. Wówczas wynik finansowy z działalności prowadzonej przez skarżącego obrazowała strata w kwocie 334,84 zł. Obecnie wynik ten jest lepszy, wszak w styczniu br., skarżący osiągnął dochód w kwocie 199,44 zł. Wydaje się, że ewentualne kwestionowanie przez skarżącego ustalonego tutaj progu partycypacji w kosztach sądowych, pozostawałoby w sprzeczności z motywami sporządzonej przez niego skargi.
Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym.
Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Pogląd ten utrzymywany jest również w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 29 listopada 2012 r.; oba dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl).
W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.