Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako "organ nadzoru"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm., dalej jako "u.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna") po rozpoznaniu zażalenia A. S. (dalej jako "zobowiązana" lub "skarżąca") utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej jako "wierzyciel" lub "organ egzekucyjny") z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uznania za bezzasadny zarzutu niespełnienia w tytułach wykonawczych o nr [...] i [...], wystawionych przez wierzyciela wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.
Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] r. wierzyciel, wystawił na skarżącą tytuły wykonawcze nr [...] i [...], obejmujące składki na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące styczeń i maj 2018 r. W tym samym dniu, działając jako organ egzekucyjny, nadał ww. dokumentom klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji.
Zawiadomieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w [...] Urzędzie Skarbowym w G.. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone zobowiązanej w dniu [...] r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych, zaś dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] r.
Pismami z dnia 18 lipca 2019 r. strona reprezentowana przez męża – W. S., w ustawowym terminie wniosła zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych zarzucając rażące naruszenie prawa.
Organ egzekucyjny wezwał pełnomocnika zobowiązanej do doprecyzowania pisma poprzez wskazanie konkretnego zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie wskazał, że w przypadku barku odpowiedzi na wezwanie zarzuty zostaną rozpoznane jako oparte na art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.
W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik zobowiązanej wskazał, że wystawione tytuły rażąco naruszają prawo i nie mogą stanowić podstawy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny uznał za bezzasadny zarzut niespełnienia w przedmiotowych tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.
Zobowiązana, reprezentowana przez męża, w ustawowym terminie wniosła zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie. Pełnomocnik wskazał na brak stosownego aktu prawnego będącego podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, dotyczącego właściwości miejscowej oddziału, a który nigdy nie został oficjalnie opublikowany. Zdaniem strony działanie takie narusza art. 7 Konstytucji RP, natomiast zarządzenie prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej powinno zostać oficjalnie opublikowane. Jeżeli do tego nie doszło, to nie może być stosowane. Powyższa luka stanowi podstawę niezgodności z prawem każdego postępowania egzekucyjnego ze względu na brak zgodnych z konstytucją podstaw do jego wszczęcia.
Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie wskazał, że zarzuty podniesione przez zobowiązaną zostały rozpoznane zgodnie z zawartym w wezwaniu pouczeniem, albowiem pełnomocnik zobowiązanej nie sprecyzował, pomimo skierowanego wezwania, podstawy formułowanego zarzutu. Analizując tytuły wykonawcze o nr [...] i [...] uznał, że zawierają one wszelkie elementy określone w art. 27 u.p.e.a.
Odnosząc się zaś do podniesionego w zażaleniu zarzutu organ nadzoru wskazał, że zgodnie z art. 19 k.p.a w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej, organy administracji publicznej zobligowane zostały do przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. W zakresie właściwości rzeczowej art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej wskazuje, iż Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek. Przepis art. 73 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze, zm., dalej: u.s.u.s.) stanowi, że do zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy tworzenie, przekształcanie i znoszenie terenowych jednostek organizacyjnych oraz określanie ich siedziby, właściwości terytorialnej i rzeczowej.
Z kolei w oparciu o § 2 ust. 3 pkt 1 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13.01.2011 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 93), Prezes Zakładu wydaje akty wewnętrzne, w tym zarządzenia w sprawie terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz określa właściwość terytorialną zasięgu działania i siedzib terenowych jednostek organizacyjnych. Zgodnie z zarządzeniem Nr 10 Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 2008 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. obejmuje zakresem działania teren miasta G.. Organ nadzoru podkreślił także przepisy prawa nie przewidują publikacji zarządzeń Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Dziennikach Urzędowych. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdził, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jest organem egzekucyjnym uprawnionym rzeczowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Zauważyć, że art. 22 § 2 u.p.e.a., jako kryterium ustalenia właściwego miejscowo organu egzekucyjnego wskazuje miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego w odniesieniu do egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości z zastrzeżeniem § 2a-3a.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zobowiązana, reprezentowana przez męża, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia wskazując iż postanowienie to wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa. Strona nie wskazała na czym polegało rażące naruszenie prawa przez organ i jaki konkretny przepis prawa został naruszony w sposób rażący.
W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga okazała się niezasadna.
Przedmiotem kontroli legalności w niniejszej sprawie jest postanowienie w sprawie uznania zarzutów wniesionych na postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione.
Rozpoznając niniejszą sprawę wskazać przyjdzie, że instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym służy ochronie zobowiązanego, a ta wyraża się w tym, że właściwy organ bada, czy egzekucja zasadnie jest prowadzona, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 22/17).
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:
- 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;
- 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;
- 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;
- 4) błąd co do osoby zobowiązanego;
- 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
- 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;
- 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;
- 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
- 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
- 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.
Z powyższego przepisu wynika, że podstawą do wniesienia zarzutów nie mogą być okoliczności nie wymienione w tym przepisie. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia. Zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w poglądach doktryny wskazuje się, że zarzuty mogą być oparte tylko na podstawach wyczerpująco uregulowanych w art. 33 u.p.e.a. (por. np. wyrok NSA z 2 lutego 2012 r., II FSK 1469/10). Natomiast kontrola Sądu odnosi się do oceny wystąpienia okoliczności wymienionych w tym przepisie.
Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa wart. 33 pkt 1-5 i 7 stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Organ egzekucyjny zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a., po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 5 ustawy egzekucyjnej, na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie.
Oceniając zatem wydane rozstrzygnięcie należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., a zatem wystawione tytuły wykonawcze nie naruszają art. 27 u.p.e.a. W myśl art. 27 § 1 u.p.e.a. wykonawczy zawiera:
- 1) oznaczenie wierzyciela;
1a) oznaczenie organu albo organów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług (Dz. U. z 2018 r. poz. 2206);
- 2) wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu, a także NIP lub numeru PESEL, jeżeli zobowiązany taki numer posiada;
- 3) treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek;
- 4) wskazanie zabezpieczenia należności pieniężnej hipoteką przymusową albo przez ustanowienie zastawu skarbowego lub rejestrowego lub zastawu nieujawnionego w żadnym rejestrze, ze wskazaniem terminów powstania tych zabezpieczeń;
- 5) wskazanie podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej, jeżeli należność korzysta z tego prawa i prawo to nie wynika z zabezpieczenia należności pieniężnej;
- 6) wskazanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej;
- 7) datę wystawienia tytułu, podpis, imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela;
- 8) pouczenie zobowiązanego o skutkach niezawiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie miejsca pobytu;
- 9) pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego;
- 10) klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej;
- 11) wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych;
- 12) datę doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podstawę prawną braku tego obowiązku;
- 13) datę doręczenia zobowiązanemu powiadomienia o wniosku o egzekucję administracyjnej kary pieniężnej lub grzywny administracyjnej, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy, o której mowa w pkt 1a;
- 14) datę, do której można prowadzić egzekucję należności pieniężnej, o której mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. g.
Rację przyznać należy organowi nadzoru, że analiza przedmiotowych tytułów wykonawczych wskazuje, że zawierają one wszelkie elementy wskazane w tym przepisie. Tytuły wykonawcze mają m.in. wskazane numery, oznaczono w nich zarówno dłużnika, jak i wierzyciela. Podstawę prawną wierzytelności, jej rodzaj i okres której dotyczy, a także wysokość odsetek. W tytułach tych została wskazana również każdorazowa kwota należności pieniężnej oraz data jej wymagalności. Ponadto opatrzono nimi datę wystawienia oraz są one podpisane przez osobę upoważnioną przez wierzyciela. Na tytułach tych zawarta jest także klauzula o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji. Zwierają także stosowne pouczenia. Zatem podnoszony w tym względzie zarzut należało uznać za bezzasadny, co tez uczyniły organy rozstrzygające sprawę.
Istotnym jest przy tym, że zakres rozpoznania wniesionego zarzutu zdeterminowany był brakiem odpowiedzi na wezwanie organu. Organ pouczył bowiem pełnomocnika działającego w sprawie, że w przypadku braku odpowiedzi w zakreślonym terminie uzna on, że podstawą wniesionego zarzutu był art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.
Sąd zauważa przy tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano wyraźnie, że nie jest dopuszczalne rozszerzanie bądź zmienianie treści zarzutów po upływie terminu wynikającego z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Należy podkreślić, że przepis ten nie przewiduje żadnych wyjątków, wobec czego, termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest taki sam dla każdego z zarzutów wymienionych w art. 33 § 1 u.p.e.a.
Tym samym zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy, gdyż zarzuty takie są spóźnione i nie podlegają rozpatrzeniu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 240/19). W niniejszej sprawie na etapie zażalenia pełnomocnik skarżącej podniósł nową okoliczność, a mianowicie dotyczącą tego, że tytuły egzekucyjne wystawił organ nieuprawniony, tj. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ nadzoru ustosunkował się przy tym do podnoszonego zarzutu, mimo że podnoszona przez pełnomocnika w zażaleniu wadliwość w istocie stanowi o rozszerzeniu zarzutów w oparciu o treść art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a. To zaś nastąpiło po terminie wynikającym z art.. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Zatem zarzut ten jako spóźniony nie powinien podlegać rozpatrzeniu.
Jednakże wadliwość ta nie wpływa w sposób istotny na wydane rozstrzygnięcie, albowiem, jak to już zostało wskazane, ocena zarzutu pierwotnego była w pełni prawidłowa.
Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.