Uzasadnienie
Strona skarżąca będąca spółką kapitałową złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 listopada 2006 r., oddalającego skargę (wniosek PPPr z dnia 11 stycznia 2007 r.). Spółka składała w niniejszej sprawie wnioski o prawo pomocy wielokrotnie, w tym także w dniu 2 sierpnia 2007 r. (wniosek ów dotyczy zwolnienia od wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie tut. Sądu z dnia 11 kwietnia 2007 r.).
Mając na uwadze kolejność składania w/w wniosków, jak również fakt, iż możliwości płatnicze spółki winny być oceniane przez pryzmat jej jak najbardziej aktualnej kondycji finansowej, referendarz sądowy szczegółowej analizie poddał w niniejszej sprawie przede wszystkim drugi ze wskazanych wyżej wniosków.
Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2008 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy.
W rozstrzygnięciu tym zanalizowano przede wszystkim wniosek z dnia 27 grudnia 2007 r. wskazując, iż w rubryce nr 6 tego wniosku (wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych) wpisano sumę [...] zł, zaś w rubryce nr 7 (wartość środków trwałych wnioskodawcy) – [...] zł. Wskazano, że w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł.
Zaznaczono następnie, iż referendarz sądowy wezwał w piśmie z dnia 3 stycznia 2008 r. stronę skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności raportu kasowego za okres od września do grudnia 2007 r.; deklaracji na podatek od towarów i usług za ten okres; wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w Banku A i w Banku B, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont.
W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu wezwania, zaświadczenia wystawione przez banki, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; ostatniej ewidencji środków trwałych; aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy; dokumentów wskazujących na obecny stan prowadzonych w stosunku do skarżącej licytacji.
W odpowiedzi (pismo z dnia 15 stycznia 2008 r.) prezes zarządu spółki oświadczył w szczególności, że "nie może przedstawić aktualnej ewidencji środków trwałych z uwagi na fakt, iż jej oryginał został z naruszeniem prawa ukradziony przez zorganizowaną grupę przestępczą z CBŚ K. w czasie przeszukania siedziby skarżącej w dniu 22.02.2006 roku i pomimo złożenia szeregu skarg i doniesień do Prokuratury skarżąca nie wie gdzie te dokumenty się znajdują." W piśmie tym nadto wskazano, że brak środków na poniesienie kosztów sądowych dokumentuje "najbardziej wiarygodny dokument" w postaci kolejnego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji – z dnia [...], którego kopię wkomponowano w treść pisma, tak samo jak kopie innych dokumentów, przedstawionych w tej formie już wcześniej w niniejszej sprawie (odpisy z ksiąg wieczystych oraz zajęcia egzekucyjne). Skarżąca podniosła, iż w kilku sprawach zawisłych przed tut.
Sądem zwolniono ją od kosztów sądowych i dla przykładu przedstawiła kopię postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1465/06. Strona podała, że nie otrzymuje już wyciągów od banków w związku z tym nie posiada wyciągów za ostatnie trzy miesiące oraz że "prawdopodobnie rachunki zostały zlikwidowane." W treść pisma skarżącej wkomponowano odpis z księgi wieczystej nr [...] (B., ul. [...]) ze stanem na dzień 13 października 2003 r. wraz ze zdjęciami części zabudowanej tej nieruchomości (dokumentującymi jej wygląd w 2002 r. i wygląd obecny), oraz zawiadomienie o wpisie do księgi wieczystej nr[...].
Do pisma z dnia 15 stycznia 2008 r. strona dołączyła m. in. odpisy raportu kasowego za okres od 1 września do 31 grudnia 2007 r. (saldo końcowe to [...] zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług za październik i listopada 2007 r. Strona dołączyła do w/w pisma także zawiadomienie z dnia 16 marca 2007 r. o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i postanowienie Sądu Rejonowego w J. Wydział I Cywilny z dnia [...] odrzucające zażalenie w przedmiocie skargi dłużnika na czynności komornika.
Odmawiając spółce przyznania prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził przede wszystkim, że skarżąca nie wykonała w sposób należyty wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ograniczyła się ona bowiem do nadesłania tych samych dokumentów, które już wielokrotnie przedstawiała w toku licznych postępowań w przedmiocie prawa pomocy, mimo iż miała świadomość, że referendarz sądowy, dokonując wezwania, znał ich treść oraz że w większości przypadków, jak np. w postanowieniu Sądu z dnia 23 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Gl 1500/06, uznawano je – z uwagi głównie na ich nieaktualność – za niewystarczające dla uwzględnienia jej wniosków. Dotyczy to przede wszystkim odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą. Wskazano również, że okoliczność przyznania skarżącej prawa pomocy przez wojewódzki sąd administracyjny w innych sprawach, nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.
Zaznaczono, że znamienny jest fakt niewykonania punktu 3 wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy poprzez nieprzedstawienie ani aktualnego wykazów i wyciągów z rachunków skarżącej, ani zaświadczenia o zajęciu tych rachunków. Zaakcentowano wreszcie okoliczność, iż skarżąca – wbrew temu, co konsekwentnie utrzymuje – nadal funkcjonuje w obrocie, prowadząc działalność, w trakcie której uzyskuje przychody, na co zwracano zresztą uwagę w licznych postępowaniach, jakie toczyły się w przedmiocie składanych przez nią wniosków o przyznanie prawa pomocy. Końcowo wskazano, iż biorąc pod uwagę obecnie przedłożone dokumenty źródłowe należało stwierdzić, że stan kasy spółki w czasokresie, w którym inicjowane było obecne wpadkowe postępowanie, wynosił ponad [...] zł, co jest kwotą wystarczającą na pokrycie opłat sądowych (wpis sądowy od skargi kasacyjnej i wpis sądowy od zażalenia), zwolnienia od których spółka się ubiega w ramach niniejszego postępowania.
W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego strona zaakcentowała, że Sąd ma możliwość obserwacji jej sytuacji finansowej od trzech lat. Strona nie prowadzi działalności gospodarczej, która zablokowana została przez "przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych". Straty z tego wynikające przekroczyły już kwotę [...] zł. Skarżąca funkcjonuje jedynie dzięki pożyczkom jednego z wierzycieli.
W treść sprzeciwu wkomponowano postanowienie komornika sądowego z dnia [...] o umorzeniu egzekucji z powodu jej bezskuteczności oraz postanowienie tut. Sądu z dnia 3 września 2007 r. sygn. akt III SA/Gl 586/07 w którym zwolniono spółkę od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie natomiast z art. 246 § 2 pkt 2 wskazanej ustawy przyznanie osobie prawnej (a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej) prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Nasuwa się zatem konkluzja, że to na podstawie wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie ma on dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania.
Z uwagi na wniesiony skutecznie sprzeciw wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy podlegał ponownemu rozpoznaniu przez Sąd.
Rozpoznając zatem ponownie wniosek skarżącej stwierdzić w pierwszej kolejności trzeba, że strona skarżąca, będąca podmiotem prowadzącym postępowania sądowoadministracyjne w kilkudziesięciu sprawach toczących się przed tut. Sądem niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, czego dowodem są prowadzone przeciwko niej postępowania egzekucyjne, w a ich ramach m. in. dokonywane opisy i oszacowania nieruchomości. Powyższe nie może jednak przesądzać kwestii, że wnioskujący nie jest w stanie wygospodarować dostatecznych środków na koszty do których poniesienia jest obowiązany na obecnym etapie postępowania.
W prowadzonych przed tut. Sądem licznych postępowaniach w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżąca ograniczyła się do nadesłania co do zasady tych samych dokumentów źródłowych, które wielokrotnie już przedstawiała. Miała przy tym świadomość, iż okazały się one niewystarczające dla uwzględnienia jej żądań. Wskazane dokumenty nadesłane zostały także w niniejszym postępowaniu.
Spółka nie nadesłała także części wymaganych dokumentów, mających kluczowe znaczenie dla rozpoznania jej wniosku. Oświadczyła bowiem, iż nie otrzymuje już wyciągów od banków i w związku z tym nie posiada wyciągów za ostatnie trzy miesiące. Zdaniem strony, rachunki te "prawdopodobnie zostały zlikwidowane." Wskazana sytuacja nie pozwala w sposób wolny od wątpliwości stwierdzić, jaki jest aktualny stan finansowy na rachunkach bankowych skarżącej oraz czy i w jakim zakresie ich zajęcie jest nadal aktualne.
Podobna sytuacja dotyczy odpisów z ksiąg wieczystych, dotyczących nieruchomości posiadanych przez spółkę. Zarówno w niniejszej sprawie, jak i w innych postępowaniach (w tym m. in. w sprawie o sygn. I SA/Gl 1500/06) nie zostały zaprezentowane aktualne wersje odpisów z ksiąg wieczystych, przede wszystkim zaś w odniesieniu do stacji paliw położonej w Z. o wartości [...] zł, obciążonej hipoteką do kwoty [...] zł. Dane wynikające z tych odpisów mają zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie zgłoszonego wniosku, bowiem ich brak nasuwa poważne wątpliwości co do skali obciążeń hipotecznych tych nieruchomości i związanej z tym sytuacji finansowej spółki. Ze znajdujących się w aktach m. in. niniejszej sprawy kopii odpisów z ksiąg wieczystych wynika, że obciążenia te w wypadku nieruchomości, na których posadowione były stacje benzynowe (zwłaszcza dotyczy to nieruchomości położonej w Z.) były znacznie niższe od stosunkowo wysokiej wartości tych nieruchomości.
Istotne jest zatem ustalenie, czy powyższy stan rzeczy uległ zmianie. Obciążenie niektórych nieruchomości skarżącej hipoteką nie wyklucza bowiem możności czerpania z nich dochodów, co już wielokrotnie wskazywały Sądy rozpoznając wnioski skarżącej o przyznanie prawa pomocy.
Odnośnie toczących się wobec strony postępowań egzekucyjnych podnieść należy, że przedstawiła ona – nota bene już po raz kolejny - postanowienie komornika sądowego z [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Jest to jednakże dokument pochodzący sprzed ponad roku, sama zaś strona przyznaje w sprzeciwie, iż stanowi on "ostatnie postanowienie" i że stan prawny w tym zakresie nie uległ zmianie. Wartość dowodowa tego dokumentu nie może zatem w ocenie składu orzekającego mieć znaczenia przesądzającego w niniejszej sprawie, i to tym bardziej dlatego, że umorzenie postępowania egzekucyjnego wskutek bezskuteczności egzekucji może stanowić efekt niewystarczająco aktywnej postawy wierzyciela.
Odnosząc się z kolei do argumentu spółki, w którym powołuje się ona na korzystne dla niej postanowienia tut. Sądu dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych przyjdzie wskazać, że dotychczasowa linia orzecznicza, jaka zarysowała się w tego typu sprawach z udziałem strony skarżącej jest odwrotna od tej, którą prezentują niektóre orzeczenia zapadłe na gruncie przyznania spółce prawa pomocy. Dodatkowo podkreślić trzeba, że wskazana tendencja orzecznicza zyskała aprobatę instancji odwoławczej. Przykładowo, w postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2007 r. sygn. akt I FZ 128/07 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej wskazując w motywach swego rozstrzygnięcia, iż przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł a przychód za okres od stycznia do listopada 2006 r. wyniósł [...] zł, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności.
Ponadto, zażalenie strony skarżącej na postanowienie tut. Sądu z dnia 23 lipca 2007 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. I SA/Gl 1500/06 oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 listopada 2007 r. sygn. akt II FZ 531/07. Sąd ten zaznaczył, iż skarżąca nie przedstawiła aktualnych wyciągów z rachunków bankowych ani aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych. Wskazana postawa procesowa wnioskodawczyni spotkała się z dezaprobatą sądu odwoławczego, który zaakcentował, że zachowanie takie uniemożliwiło pełną ocenę sytuacji materialnej spółki i tym samym przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu drugiej instancji nie bez znaczenia jest również fakt, że skarżąca mimo trudnej sytuacji finansowej nadal prowadzi działalność gospodarczą, a więc musi utrzymywać określoną płynność finansową.
W tym miejscu zasadnym wydaje się również odwołanie do dokumentów źródłowych pochodzących od skarżącej, zgromadzonych w innych postępowaniach z jej udziałem, w tym w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1500/06, takich jak kserokopie sprawozdania finansowego za 2006 r. zamkniętego stratą w wysokości [...] zł (przychód spółki związany ze sprzedażą produktów to [...] zł oraz towarów i materiałów [...] zł a zatem zwiększył się ponad trzykrotnie w porównaniu do roku 2005); osiągnięto jednocześnie przychody operacyjne w wysokości [...] zł; koszty działalności operacyjnej wyniosły [...] zł, w tym m. in. [...] zł na usługi, [...] zł na podatki i opłaty i [...] zł na wynagrodzenia; natomiast tzw. "pozostałe koszty operacyjne" spółki wyniosły aż [...] zł. Powyższe wskazuje, że spółka istnieje w obrocie i prowadzi działalność, obracając znacznymi sumami pieniężnymi.
Dokumenty finansowe przedłożone w sprawie niniejszej obrazują ponadto – na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy - że stan kasy wnioskującej spółki w okresie, gdy inicjowane było obecne postępowanie w przedmiocie prawa pomocy wynosił ponad [...] zł, co stanowi sumę pozwalającą na pokrycie opłaty sądowej, której wniosek dotyczy.
Mając zatem na uwadze powyższe, na podstawie przytoczonych przepisów i przy zastosowaniu art. 16 § 2 ppsa orzeczono jak w sentencji postanowienia.