Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 12 maja 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 197/20

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2069 ze zm. - dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. - dalej u.p.e.a.) - po rozpatrzeniu zażalenia G. L. (dalej zobowiązany lub strona skarżąca) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. nr [...] o uznaniu złożonych zarzutów za nieuzasadnione - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż w dniu [...] r. wierzyciel - Poczta Polska S.A. Dyrektor COF - wystawił wobec zobowiązanego tytuł wykonawczy nr [...], obejmujący należności z tytułu opłaty abonamentowej rtv za okres 1.01.2014 r. - 31.10.2018 r., po czym skierował ww. tytuł wykonawczy do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. celem realizacji. W tym samym dniu organ egzekucyjny nadał ww. tytułowi wykonawczemu klauzulę o skierowaniu do egzekucji, a następnie zawiadomieniem z [...] r. Nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zawiadomienie o zajęciu doręczone zostało zobowiązanemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu [...] r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] r. poprzez system OGNIVO.

W dniu 14.06.2019 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo zobowiązanego, w którym wniósł zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego objętego ww. tytułem wykonawczym i zarzucił naruszenie art. 33 § 1 pkt 4, 7, 8 u.p.e.a. w związku z art. 15 § 1 tej ustawy. Zobowiązany oświadczył, iż nie otrzymał żadnego upomnienia, dotyczącego przedmiotowej opłaty, podnosił również, że pod jego aktualnym adresem tj. [...] Z., ul. [...] [...] nie został zarejestrowany żaden odbiornik RTV. Poinformował również, że pod poprzednim adresem tj. [...] Z. ul. [...] [...] miał zarejestrowany odbiornik RTV, jednakże w 2006 r. budynek został wyburzony i nie widnieje tam już żadna nieruchomość, o czym powiadomił Pocztę Polską, jednakże po upływie tyłu lat nie posiada potwierdzenia nadania tego pisma. Zarzucił organowi egzekucyjnemu zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, w związku z nieotrzymaniem upomnienia oraz brakiem podstaw do obciążenia go opłatą abonamentową za używanie odbiornika RTV.

Dodatkowo zawnioskował o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz uchylenie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, a także wstrzymania postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia niniejszych zarzutów, z uwagi na oczywistą bezprzedmiotowość jego prowadzenia.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów (art. 35 § 1 u.p.e.a.). Jednocześnie pismem z dnia [...] r. przesłał do wierzyciela zarzuty w celu zajęcia stanowiska, zgodnie z treścią przepisu art. 34 § 1 ww. ustawy.

Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] wierzyciel uznał za nieuzasadnione zarzuty nieistnienia obowiązku, błędu co do osoby zobowiązanego oraz braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Dyrektor COF Poczta Polska S.A. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie wydane przez organ I instancji. Skutkiem powyższego postanowienie wierzyciela w przedmiocie zgłoszonego zarzutu stało się ostateczne w administracyjnym toku postępowania. Odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku wierzyciel wskazał, że rejestracja odbiornika została dokonana w dniu [...] r. na nazwisko zobowiązanego, natomiast Poczta nie dysponuje dowodem zgłoszenia wyrejestrowania odbiornika, który to dowód winien przedstawić zobowiązany.

Ponadto, w dniu [...] r. przesłano do strony zawiadomienie o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego ([...]) na adres ul. [...] [...] w Z., którym dysponował wierzyciel, a który nie został przez stronę zaktualizowany. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wierzyciel podkreślił, że jego obowiązkiem było przesłanie zawiadomienia, nie musi natomiast legitymować się dowodem jego nadania ze zwrotnym poświadczeniem odbioru. Co do zarzutu niedoręczenia upomnienia wierzyciel wskazał, że upomnienie nr [...] przesłano zobowiązanemu w dniu [...] r., uznano je za doręczone z dniem [...] r. w trybie art. 44 § 4 K.p.a.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] uznał zarzuty za nieuzasadnione. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy i uwarunkowań prawnych, a w szczególności wiążącego organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku, błędu co do osoby zobowiązanego oraz braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., podzielił stanowisko wierzyciela. Organ egzekucyjny rozpoznał również zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, uznając go za niezasadny. Wskazał, że wierzyciel odniósł się do podnoszonych w toku prowadzonego postępowania, argumentów zobowiązanego i nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn przez niego wskazanych.

W terminie prawem przewidzianym zobowiązany złożył zażalenie na ww. postanowienie, któremu zarzucił naruszenie art. 15 § 1 w związku z art. 33 pkt 7 i art. 34 § 4 u.p.e.a. W uzasadnieniu zażalenia podtrzymał wniesione wcześniej zarzuty i wniósł o uchylenie postępowania w całości oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Organ nadzoru rozpoznając sprawę po wniesieniu zażalenia wskazał na wstępie, iż zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne stanowią środek zaskarżenia, przysługujący zobowiązanemu. Przesłanki zarzutów określone zostały w art. 33 § 1 u.p.e.a., którego treść organ przytoczył.

Przepis art. 34 u.p.e.a. wskazuje z kolei tryb postępowania organu egzekucyjnego przy rozpoznawaniu zarzutów. § 1 art. 34 tej ustawy stanowi, iż zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1- 7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Organ egzekucyjny zgodnie z zapisem § 4 art. 34 powołanej ustawy, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

W przedmiotowej sprawie zobowiązany wniósł zarzuty, w zakresie których przed ich rozpatrzeniem, organ egzekucyjny winien był uzyskać ostateczne stanowisko wierzyciela tj. oparte na art. 33 § 1 pkt 1, 4, 7 u.p.e.a., przy czym wiążące dla organu egzekucyjnego jest stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów opartych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 - 5 i 7 u.p.e.a.

Organ nadzoru stwierdził, że organ egzekucyjny nie naruszył obowiązujących przepisów prawa. Skoro w dniu wydawania zaskarżonego postanowienia w obiegu prawnym istniało ostateczne stanowisko wierzyciela stwierdzające, że ww. zarzuty są nieuzasadnione, to organ egzekucyjny był zobowiązany wydać rozstrzygnięcie o uznaniu tych zarzutów za bezzasadne. Organ ten nie jest bowiem uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutów i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela, co oznacza, iż w postępowaniu przed organem egzekucyjnym nie bada się merytorycznej zasadności stwierdzenia obowiązku, a tym samym nie bada ponownie zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 21.10.2011 r. o sygn. akt I SA/Lu 379/11). Organ nadzoru nie może również nie uwzględnić tego stanowiska przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż jest ono dla niego wiążące (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7.04.2011 r., sygn. akt I SA/Sz 54/11, wyrok NSA z dnia 21.05.2013 r., sygn. akt II FSK 80/12, wyrok NSA z dnia 10.07.2015 r., sygn. akt II FSK 1427/13).

Odnosząc się natomiast do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ nadzoru wskazał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego skierowanego do majątku zobowiązanego stosuje zgodnie z art. 7 § 1 ustawy egzekucyjnej środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Katalog środków egzekucyjnych został wymieniony w art. 1 a pkt 12 tej ustawy. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny ma prawo stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Wybór środków egzekucyjnych, które mają być zastosowane w konkretnym przypadku, powinien zostać dokonany w taki sposób, aby doprowadzić do wykonania obowiązku bez potrzeby stosowania kolejnych środków egzekucyjnych. Egzekucja administracyjna powinna być prowadzona wszystkimi dostępnymi środkami, a podstawową przesłanką przy wyborze określonego środka egzekucyjnego winien być cel egzekucji, tj. dążenie do wykonania w trybie przymusowym ciążącego na zobowiązanym obowiązku.

Organ I instancji posiadając informację o rachunku bankowym zobowiązanego dokonał jego zajęcia. Tego rodzaju środek egzekucyjny w przeciwieństwie do innych środków, skutkuje możliwością najszybszego zaspokojenia wierzyciela, nie generując jednocześnie wysokich kosztów.

Organ nadzoru dodatkowo podkreślił, że zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze przyjmuje się, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych uznaje się za jeden z najłagodniejszych środków egzekucyjnych. Zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego może być skutecznie podniesiony wówczas, gdy organ egzekucyjny ma do wyboru różne środki egzekucyjne i wybiera taki, który jest bardziej uciążliwy dla zobowiązanego. Tymczasem w niniejszej sprawie zobowiązany poza podniesieniem zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie wskazał innego, możliwego do zastosowania środka egzekucyjnego, który w jego ocenie byłby mniej dolegliwy, a prowadzący jednocześnie do realizacji celu egzekucji. Również organowi egzekucyjnemu nie były znane inne składniki majątku strony, przy pomocy których możliwe byłoby zaspokojenie należności objętych tytułem wykonawczym.

Ustosunkowując się do treści zażalenia organ wskazał, iż zgodnie z treścią art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11.12.2014r. sygn. akt I SA/Gl 795/14). Biorąc zatem pod uwagę treść art. 34 § 1 i § 4 u.p.e.a. argumenty zobowiązanego, dotyczące nieistnienia egzekwowanego obowiązku, błędu co do osoby zobowiązanego, braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa wart. 15 § 1, w tym kwestii jego skutecznego doręczenia w trybie K.p.a. podlegają ocenie wyłącznie przez wierzyciela i są dla organu egzekucyjnego jak i organu nadzoru wiążące.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego oraz postanowień wierzyciela oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy a to art. 6, art. 7 art. 8, art. 77 K.p.a. poprzez przyjęcie, m.in., iż organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że organ oparł się w całości na stanowisku wierzyciela. W jej ocenie postanowienie wierzyciela opiera się na wadliwej przesłance wskazującej, iż obowiązek uiszczania abonamentu RTV ciąży na skarżącym, zamieszkałym pod adresem [...] Z., ul. [...] [...]. W załączeniu do ww. postanowienia organ przedłożył jako dowody kserokopię "Wniosku o zezwolenie na używanie odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego z dnia 4.09.1991 r. oraz duplikat zawiadomienia o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych z dnia [...] r. Oba wskazane dokumenty dotyczyły innego adresu zamieszkania ([...] Z., ul. [...] [...]), niż ten, pod którym obecnie mieszka skarżący tj. [...] Z., ul. [...] [...]. Zdaniem skarżącego nie można domniemywać, iż w związku ze zmianą miejsca zamieszkania, a taka sytuacja miała miejsce, przechodzi automatycznie obowiązek uiszczania abonamentu RTV.

Absurdalne jest bowiem założenie, że każdy kto zmienia miejsce zamieszkania przenosi ze sobą zarejestrowany w tym miejscu odbiornik RTV. Odpisy dokumentów załączonych do postanowienia poświadczają jedynie istnienie tego obowiązku spoczywającego na zobowiązanym zamieszkałym w [...] Z. przy ul. [...] [...]. Nie wiadomo też na jakiej podstawie organ dokonał tzw. "aktualizacji danych" tak, by nagle zobowiązany został skarżący zamieszkały pod adresem przy ul. [...] [...]. Organ nie wziął pod uwagę, iż od 2006 roku pod adresem ul. [...] [...] nie widnieje już żadna nieruchomość, ponieważ budynek został wyburzony. Jak oświadczył skarżący, informował o tym fakcie Pocztę Polską w związku z obowiązkiem uiszczania opłaty abonamentowej, jednak nie posiada dzisiaj dowodu nadania przedmiotowego pisma. Z żadnych przepisów nie wynika zaś, że posiadacz sprzętu RTV musi bezterminowo przechowywać dowód wyrejestrowania.

Według skarżącego to organ, który pobiera opłatę abonamentową RTV ma obowiązek udowodnić zobowiązanemu istnienie obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej RTV za dochodzony okres i we wskazanej wysokości, zwłaszcza, iż numeru identyfikacyjny, który został nadany stronie jako użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych w dniu [...] r. został przesłany na nieistniejący adres. Nie możną w tym miejscu twierdzić, iż wystarczy samo "przesłanie" takiego powiadomienia przez operatora. Postępowanie w sprawach abonamentu RTV nie może być prowadzone na podstawie ogólnych stwierdzeń i domniemań, co zresztą potwierdza orzecznictwo sądów.

W dalszej kolejności skarżący odniósł się do kwestii skutecznego doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Wierzyciel powołał się na fikcję prawną skuteczności doręczenia (art. 44 K.p.a.), skarżący podkreślił zaś, iż w tym przypadku Poczta Polska występuje niejako w charakterze "sędziego we własnej sprawie". To bowiem pracownik Poczty Polskiej zobowiązany jest do należytego udokumentowania, iż wszystkie warunki przewidziane w art. 44 K.p.a. zostały spełnione, aby móc uznać ową "fikcję prawną skuteczności doręczenia" za prawidłową. Zdaniem skarżącego ta kluczowa kwestia w toku niniejszego postępowania nie została należycie udowodniona.

Z uregulowania art. 44 K.p.a. wynika, że skuteczność tego sposobu doręczania pism uzależniona została od bezwzględnego zachowania wymogów określonych w tym przepisie. Dlatego też zasady i procedury odnoszące się do stosowania instytucji doręczenia zastępczego powinny być przestrzegane ściśle. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż nie można skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia (tak wyrok NSA z 31.5.2012 r., sygn. akt I OSK 2105/11, wyrok WSA w Olsztynie z 8.3.2012 r., sygn. akt I SA/Ol 796/10, wyrok NSA 31.1.2012 r., sygn. akt II OSK 2170/10). W niniejszej sprawie należałoby - według strony - zbadać czy doszło do umieszczenia zawiadomienia przez podmiot doręczający w innych niż oddawcza skrzynka pocztowa miejscach, określonych w art. 44 § 2 K.p.a,, co jest działaniem o charakterze wyjątkowym, zarezerwowanym dla przypadków, w których z pewnych przyczyn oddawcze skrzynki pocztowe okażą się niedostępne dla podmiotu dokonującego doręczeń.

Pozostawienie bowiem zawiadomienia w innym miejscu niż miejsca określone w art. 44 § 2 K.p.a. prowadzi do bezskuteczności doręczenia zastępczego. Podobnie w sytuacji, gdy na dowodzie doręczenia przesyłki doręczyciel nie wskazał miejsca pozostawienia tzw. awiza, nie można przyjąć, że miało miejsce prawidłowo doręczenie zastępcze z art. 44 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W ocenie Sądu skargę należało uwzględnić, choć większość podniesionych w niej zarzutów okazało się bezzasadne.

Spór w rozpatrywanym przypadku sprowadza się do oceny zgodności z prawem postanowienia organu nadzoru wydanego w przedmiocie zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w sprawie egzekucji opłaty abonamentowej za okres od 1.01.2014 r. do 31.10.2018 r. W piśmie stanowiącym zarzuty zobowiązany wskazał na naruszenie art. 33 § 1 pkt 4, pkt 7 i pkt 8 w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a., przy czym z uzasadnienia zarzutów wynika, że w istocie skarżący podniósł nieistnienie egzekwowanego obowiązku z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania i wyburzenie budynku przy ul. [...] [...] w Z., w którym uprzednio dokonał rejestracji odbiornika RTV. O fakcie tym poinformował Pocztę Polską, ale nie posiada obecnie dowodu wyrejestrowania odbiornika.

Ponadto skarżący zarzucił, że nie został skutecznie zawiadomiony o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, co w jego ocenie oznacza błąd co do osoby zobowiązanego. Wskazał, że nie doręczono mu również upomnienia w trybie art. 15 § 1 u.p.e.a. i zarzucił zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Organ nadzoru, powołując się na okoliczności zaprezentowane przez wierzyciela i związanie wyrażonym przez niego stanowiskiem, za niewątpliwe uznał, że skarżący zarejestrował odbiornik telewizyjny, a zawiadomienie o nadaniu mu indywidualnego numeru identyfikacyjnego zostało do niego wystosowane. W rezultacie jako chybiony ocenił zarzut nieistnienia obowiązku zapłaty kwestionowanej opłaty abonamentowej, jak i pozostałe zarzuty.

Przystępując do rozstrzygnięcia sporu przede wszystkim wyjaśnić należy, że pomimo tego, iż aktualne brzmienie art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej P.p.s.a.) wyłącza skargę na postanowienia wierzyciela, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, to ich kontrola przez sąd administracyjny jest realizowana w razie wniesienia skargi na postanowienie organu nadzoru. Skoro bowiem postanowienie zawierające wypowiedź wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego i stanowi niezbędny element postanowienia tego organu w sprawie zgłoszonych zarzutów, to przy sądowej ocenie postanowienia organu egzekucyjnego i organu nadzoru nie można oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco oddziałuje na postanowienie organu egzekucyjnego.

Ocena przez sąd administracyjny zaskarżonego postanowienia wymaga zatem odniesienia się do sprawy w pełnym zakresie, a więc z uwzględnieniem okoliczności i rozstrzygnięć poprzedzających wydanie zaskarżonego postanowienia, zwłaszcza w sytuacji, gdy występuje między nimi bezpośredni związek, czy wręcz zależność polegająca na tym, że wypowiedź wierzyciela jest w znaczącym zakresie wiążąca dla organu egzekucyjnego i organu nadzoru.

Uwzględniając zatem art. 134 § 1, jak również art. 135 P.p.s.a. Sąd dokonał oceny zgodności z prawem nie tylko zaskarżonego postanowienia organu nadzoru ale i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz postanowień wierzyciela (DCOF). W rozpoznawanej sprawie uchylenie obok postanowień organów egzekucyjnych, także postanowienia wierzyciela wydanego w II instancji było konieczne do końcowego załatwienia sprawy, właśnie z uwagi na art. 34 § 1 u.p.e.a. wyrażający związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela. W razie uchylenia tylko zaskarżonego postanowienia, względnie tyko postanowienia organu nadzoru i postanowienia organu egzekucyjnego, ten ostatni byłby pozbawiony instrumentów prawnych do weryfikacji rozstrzygnięcia wierzyciela.

W dalszej kolejności wskazać przyjdzie, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty te - zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. - zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a., zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a.

I tak, zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1. 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;
2. 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;
3. 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;
4. 4) błąd co do osoby zobowiązanego;
5. 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
6. 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;
7. 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;
8. 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
9. 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
10. 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.

Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

Dalej wskazać należy, iż opłaty za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych zostały ustawowo uregulowane mocą art. 2 (1) pkt 1 ustawy z dnia 2.12.1960 r. o Komitecie do spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja" (Dz.U. z 1960 r., poz. 307 ze zm.). W dniu 1.03.1993 r. weszła w życie ustawa z dnia 29.12.1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2004 r., poz. 2531 ze zm.). Jej przepisy regulowały problematykę opłat abonamentowych (art.

48) oraz obowiązek rejestracji odbiorników (art. 49). Ustawodawca połączył w niej obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16.07.1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338) posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy między innymi o zaprzestaniu używania odbiornika.

Z dniem 16.06.2005 r. weszła w życie aktualnie obowiązująca ustawa o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm. - dalej ustawa abonamentowa lub u.o.a.). Ustawa ta nie zawierała istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów intertemporalnych. Zgodnie z zasadą natychmiastowego (bezpośredniego) działania prawa, nowe przepisy (jeśli brak przepisów szczególnych stanowiących inaczej) znajdują zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, ale również do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone (zamknięte). Obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie u.o.a., ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a zatem posiadały zarejestrowany odbiornik.

Z powyższego wynika, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji, a nawet w okresie obowiązywania jeszcze wcześniej regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z obecnie obowiązującej ustawy o opłatach abonamentowych obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.

Z akt sprawy wynika, iż skarżący w dniu [...] r. dokonał rejestracji odbiorników radiowego i telewizyjnego w Urzędzie Pocztowym w Z. na swoje nazwisko (adres Z. u. [...] [...]), składając wniosek o zezwolenie na użytkowanie odbiorników RTV, czego nie kwestionował. Została mu zatem wydana książeczka radiofoniczna służąca do dokonywania opłat abonamentowych. W aktach sprawy brak jest natomiast dowodu, że dokonał wyrejestrowania odbiornika, sam zobowiązany również takiego dowodu nie posiadał. To - w ocenie Sądu - pozwala przyjąć, że sporny obowiązek nie przestał istnieć. Zobowiązany chcąc skutecznie podnieść zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), powinien przedstawić dowody potwierdzające wyrejestrowanie odbiornika RTV, czego nie uczynił.

Stosownie bowiem do art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a. za używanie odbiorników RTV pobiera się opłaty abonamentowe, przy czym powstanie obowiązku uiszczenia opłaty wiąże się z dokonaniem rejestracji odbiornika. Domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej) - por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.03.2010 r., sygn. akt K 24/08, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26.06.2013 r., sygn. akt I SA/Gl 236/13.

Zatem jeśli organ wykazał dokonanie rejestracji odbiornika RTV, to abonent podnoszący nieistnienie obowiązku uiszczania opłat powinien wykazać z kolei wyrejestrowanie tegoż odbiornika (por. wyroki tutejszego Sądu w sprawach o sygn. akt: I SA/Gl 650/14; I SA/Gl 518/14; I SA/Gl 376/13, jak również WSA w Poznaniu w sprawie I SA/Po 57/14 - dostępne CBOSA).

Powyższe stanowisko znajduje oparcie w pozostałych regulacjach zobowiązujących abonenta do powiadomienia urzędu pocztowego m.in. o zaprzestaniu używania odbiornika, a to w: § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22.07.2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2005 r. poz. 1190); § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25.09.2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r. poz. 1342); oraz § 11-12 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17.12. 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676). Na ciążący na użytkowniku odbiorników obowiązek niezwłocznego powiadomienia m.in. o zaprzestaniu używania odbiorników zwrócił uwagę także Trybunał Konstytucyjny, w powołanym wyroku z dnia 16.03.2010 r.

Fakt rejestracji odbiornika RTV w niniejszej sprawie został wykazany przez organ, a skarżący temu nie zaprzeczył. Natomiast podnoszone przez skarżącego okoliczności w postaci zmiany adresu zamieszkania i wyburzenia budynku, w którym poprzednio zamieszkiwał pozostają bez wpływu na ocenę jego stanowiska. Jak trafnie stwierdził wierzyciel, obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej nie jest związany ani z konkretnym odbiornikiem RTV, ani z konkretnym lokalem, w którym odbiornik się znajduje, ale z osobą używającą odbiornika RTV. Bezspornie obowiązkiem skarżącego było poinformowanie Poczty Polskiej o zmianach adresowych bądź wyrejestrowaniu odbiornika.

Sąd w pełni podziela pogląd prezentowany w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wykazanie faktu dokonania wyrejestrowania odbiornika RTV leży po stronie osoby - abonenta - chcącego wykazać brak obowiązku uiszczenia opłat abonamentowych. Ta okoliczność służy obronie jego praw, a nadto - w sensie logicznym nie jest zwykle możliwe udowodnienie okoliczności, której zaistnienie się neguje, tak jak to jest w przypadku organu negującego fakt wyrejestrowania odbiornika (por. wyrok NSA z dnia 22.03.2018 r., sygn. akt II GSK 1343/16). Warto w tym miejscu przywołać także wyrok NSA z dnia 7.06.2018 r., sygn. akt I GSK 801/18, w którym Sąd stwierdził, że niedokonanie skutecznego prawnie wyrejestrowania odbiornika RTV i nieuregulowanie zaległości z tytułu nieopłaconego abonamentu uzasadnia podjęcie czynności egzekucyjnych zmierzających do przymusowego ich ściągnięcia.

Jednocześnie sąd kasacyjny podkreślił, że jeżeli fakt zarejestrowania odbiornika został w sprawie ustalony, to aby skutecznie podważyć ciążący obowiązek uiszczania abonamentu, należy wykazać wyrejestrowanie tegoż odbiornika, przy czym to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania okoliczności znoszących powstały uprzednio obowiązek w zakresie uiszczenia opłat abonamentowych. Konstrukcja powołanych wyżej regulacji prawnych, nakładających na abonenta obowiązek powiadomienia o zaprzestaniu używania odbiornika, przesądza bowiem o obowiązku wykazania dokonania tegoż powiadomienia przez skarżącego.

Odnosząc się do zarzutu niedoręczenia stronie skarżącej zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego pokreślić trzeba, iż Poczta Polska zgodnie z obowiązkiem nałożonym na mocy § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu dnia 25.09.2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych zastąpiła imienną książeczkę opłat indywidualnym numerem identyfikacyjnym. Użyte w § 5 ust. 2 ww. rozporządzenia wyrażenie "powiadomienie" oznacza, że przesłanie zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej, bez potwierdzenia odbioru, na prawidłowy adres strony (aktualnie wskazany przez abonenta) czyniło zadość wymogom określonym w § 5 ust.

2. Ustawodawca nie określił bowiem żadnej szczególnej formy tego powiadomienia, zastrzegł jedynie, aby odpowiadało ono wzorowi określonemu w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Z powyższej regulacji wynika, że dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia (por. wyrok NSA z dnia 9.12.2016 r., sygn. akt II FSK 2116/16,).

Wierzyciel dołączył do akt blankiet zawiadomienia z datą [...] r., choć nie załączył do akt dowodu wysłania. Ta okoliczność nie ma jednak znaczenia dla przyjęcia, czy w sprawie istniał, czy też nie istniał obowiązek skarżącego do uiszczania opłaty. Dla oceny tej okoliczności istotnym jest, że zobowiązany dokonał rejestracji odbiornika RTV, a nie dokonał jego wyrejestrowania.

Stąd też organy właściwie uznały zarzut nieistnienia obowiązku za niezasadny.

Jako prawidłowe należy ocenić także stanowisko organów odnośnie zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazać w tym zakresie należy, iż z sytuacją błędu co do osoby zobowiązanego w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. mamy do czynienia wówczas, gdy egzekucja jest prowadzona przeciwko osobie innej aniżeli zobowiązany, co w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie nie miało miejsca.

Z kolei okoliczność, że postępowanie egzekucyjne jest w swej istocie dolegliwe nie może uzasadniać twierdzenia, iż zastosowany środek egzekucyjny jest nadmiernie uciążliwy. "Uciążliwość" w myśl art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. oznacza dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność czy utrudnienie w codziennym funkcjonowaniu dłużnika. Takich argumentów skarżący nie podniósł, nie wskazał też innego źródła majątku, z którego należność mogłaby zostać zaspokojona. Jak z kolei podkreśla się w orzecznictwie zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego jest jednym z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 17.01.2018r., sygn. akt II FSK 3577/15).

Za uzasadniony Sąd uznał natomiast zarzut skarżącego związany z kwestią obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia. Stosownie do art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

W niniejszej sprawie skarżący zarzucał, że nie otrzymał upomnienia, organy zaś nie wykazały, że doręczenie w trybie art. 44 § 4 K.p.a. nastąpiło w sposób prawidłowy. Wierzyciel podnosił w tym zakresie, że w dniu [...] r. wystosował do zobowiązanego upomnienie nr [...], które zostało uznane za doręczone przez tzw. powtórne awizo w dniu [...] r. Niemniej jednak do akt sprawy nie załączono tego dokumentu o wskazanym numerze, a jedynie kopię koperty, z całkowicie nieczytelną drugą stroną, co uniemożliwia weryfikację czy doręczenie nastąpiło w sposób prawidłowy, zgodny z treścią art. 44 Kp.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Uznanie doręczenia za skuteczne nastąpić może bowiem wówczas, gdy dokonane zostało z zachowaniem wszystkich warunków wymaganych przepisami prawa dla danego sposobu doręczenia, co musi znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy. Odwołać się w tym miejscu przyjdzie do wyroku NSA z dnia 11.12.2019 r., sygn. akt II OSK 3136/18), w którym Sąd wskazał, że skuteczność doręczenia zastępczego na podstawie art. 44 K.p.a. uzależniona została od bezwzględnego zachowania wymogów określonych w tym przepisie.

Oznacza to obowiązek ścisłego przestrzegania zasad i procedury odnoszącej się do instytucji doręczenia zastępczego. Niedopełnienie któregokolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, że nie można skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia. Organ administracyjny musi mieć pewność, że nastąpiło prawidłowe zawiadomienie adresata o pozostawieniu przesyłki w oddawczym urzędzie pocztowym przez określony czas. Adresat musi być zawiadomiony zarówno o pozostawieniu pisma, jak i miejscu gdzie może go odebrać i o terminie odbioru, a zwrotne potwierdzenie odbioru musi zawierać pełną informację o sposobie poinformowania adresata. Dopuszczalność przyjęcia przez organ administracji zaistnienia materialnoprawnego skutku doręczenia pisma stronie w trybie doręczenia zastępczego uzależnione jest także od prawidłowego wypełnienia zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma wraz z podpisem listonosza.

W ocenie Sądu, niewyjaśnienie w sposób jednoznaczny okoliczności doręczenia spornego upomnienia, wobec stanowczego zaprzeczenia skarżącego, aby je otrzymał powoduje, że wydane w sprawie postanowienie zostało wydane z istotnym naruszeniem przepisów proceduralnych (art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a.).

Z tych powodów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 P.p.s.a., należało orzec jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W toku ponownego rozstrzygania sprawy, organy zobowiązane będą do uwzględnienia zawartej w niniejszym wyroku oceny prawnej i udokumentowania prawidłowości doręczenia skarżącemu upomnienia.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 oraz art. 210 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 100 zł złożył się uiszczony wpis.