Uzasadnienie
Przedmiotem skargi B. J. i R. J. jest wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie I SA/Gl 1071/10 w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej i odsetek.
W ramach poprzedniego postępowania zwyczajnego skarżący występowali z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy i postępowanie w tym zakresie zakończyło się postanowieniem Sądu z dnia 31 stycznia 2011 r. (sygn. akt I SA/Gl 1071/10), mocą którego odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy. Sąd uznał wówczas, że skarżący nie wykazali, iż w ich przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy. Podkreślono, że skarżący nie ustosunkowali się w znacznej mierze do wezwania referendarza sądowego, zmierzającego do ujawnienia wszystkich okoliczności stanu faktycznego, które niezbędne były dla zbadania zasadności ich wniosku.
Obecnie, wnioski o przyznanie prawa pomocy złożone zostały przez skarżących na urzędowych formularzach z dnia 19 czerwca 2013 r. W tych ramach zwrócili się oni o ustanowienie adwokata, podnosząc, że ich sytuacja rodzinna jest bardzo ciężka. W oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznali, że samotnie prowadzą gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem dochodu w tym gospodarstwie są środki z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej.
Dokonawszy wstępnej analizy wniosku co do wymogów formalnych i jego treści, pismami z dnia 25 czerwca 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku – w terminie 7 dni - poprzez: 1) przedłożenie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że B. J. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jeżeli nie ma podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należało przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że osoba ta za rok 2012 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy;
- 2) wyjaśnienie przyczyn, dla których we wniosku pośród osób pozostających ze skarżącymi we wspólnym gospodarstwie domowym nie wymieniono syna i teściowej/matki. Wyjaśnienia te należało w odpowiedni sposób udokumentować, np. za pomocą zaświadczenia o wymeldowaniu. Jeżeli osoby te nadal pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, są one objęte wezwaniem we wskazanym niżej zakresie;
- 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego/skarżącą i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać w szczególności "odcinki" emerytur oraz zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, w tym przede wszystkim księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności;
- 4) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego/skarżącą i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania niniejszego wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty;
- 5) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2012 złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym;
- 6) udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto przedstawić dokumentację obrazującą sposób poniesienia tychże wydatków (wpłaty gotówką, przelewy bankowe, inne).
W przybliżonych wyżej pismach referendarza sądowego zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: "P.p.s.a."
W piśmie procesowym z dnia 5 lipca 2013 r. skarżący zeznali, że B. J. nie jest zarejestrowaną osobą bezrobotną. Syn i teściowa/matka nadal mieszkają w budynku należącym do syna skarżących. Zaakcentowali, że ponoszą stałe koszty związane z użytkowaniem nieruchomości, na które składają się: energia elektryczna (około 400 zł/2 miesiące), woda (230 zł/2 miesiące). Skarżący zaakcentowali, że wydają dodatkowo środki na zakup lekarstw w kwocie około 80-100 zł. Przy ww. piśmie nadesłano: 1) kopie dwóch informacji w sprawie wynagrodzenia W. J. (syna skarżących) za miesiące: maj 2013 r. (2190,76 wynagrodzenie przelane na rachunek bankowy) i marzec 2013 r. (informacja nieczytelna z uwagi na jakość wykonanej kopii);
- 2) roczne obliczenie podatku przez organ rentowy PIT 40A, z którego wynika, że J. J. (teściowa/matka skarżących; zamieszkała w L. [...]) uzyskała w 2012 r. przychód pomniejszony o zaliczki na podatek w kwocie 17120,08 zł;
- 3) rozliczenie z tytułu zużycia gazu w nieruchomości położonej w L. [...] w kwocie 1259,31 zł (miesięczna opłata z tego tytułu stanowi kwotę 104,94 zł);
- 4) zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu PIT-36, z którego wynika, że w 2012 r. skarżący osiągnął dochód brutto w kwocie 862 zł (z zeznania wynika nadto, że skarżący zamieszkuje w L. [...]) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej;
- 5) kopie deklaracji VAT-7 za miesiące: luty 2013 r. (podstawa opodatkowania – 1195 zł), marzec 2013 r. (podstawa opodatkowania – 1810 zł), kwiecień 2013 r. (brak podstawy opodatkowania), maj 2013 r. (brak podstawy opodatkowania). Z deklaracji tych wynika nadto, że skarżący zamieszkuje w L. [...].
Skarżący uiścili wpis sądowy od skargi o wznowienie postępowania w kwocie 250 zł; opłata ta została jednak wniesiona z uchybieniem siedmiodniowego terminu.
Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje:
W punkcie wyjścia należy zaznaczyć, iż "to, że postępowanie wznowieniowe jest postępowaniem nadzwyczajnym, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem, nie oznacza, że dotyczy ono innej sprawy" (z uzasadnienia uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II GPS 2/10; LEX nr 668584). Tym samym orzeczenie wydane w przedmiocie prawa pomocy w toku postępowania zwykłego rozciąga się na postępowanie nadzwyczajne, tj. ze skargi o wznowienie postępowania. Zgodnie natomiast z treścią art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Trzeba na gruncie tej sprawy zaznaczyć, mając na uwadze przywołane wyżej orzecznictwo, że postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy, w toku postępowania zwyczajnego (sygn. akt I SA/Gl 1071/10), zakończyło się prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 31 stycznia 2011 r., którym odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym wówczas zakresie.
W motywach tamtego rozstrzygnięcia wyraźnie akcentowano bierną postawę skarżących w gromadzeniu materiałów źródłowych, niezbędnych z omawianego punktu widzenia. Zarzucono wtedy skarżącym, że selektywnie potraktowali wezwanie referendarza sądowego, nie nadsyłając wielu kluczowych dla sprawy dokumentów.
Obecnie, skarżący wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Z tych względów należy w tym miejscu przywołać treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wziąwszy pod uwagę dokumenty źródłowe nadesłane przy piśmie skarżących z dnia 5 lipca 2013 r., mając nadto na uwadze wszystkie podniesione wyżej wywody, stwierdzono, że wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Podobnie jak poprzednio, nie nadesłano wszystkich, wymaganych wezwaniami referendarza sądowego, dokumentów źródłowych, a w szczególności tych, które dotyczą prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. W tych ramach przedłożono jedynie deklaracje składane na potrzebę podatku od towarów i usług, które nie mogą, co oczywiste, jednoznacznie zobrazować kondycji finansowej podmiotu gospodarczego. Tym bardziej, że dostrzeżono na tym polu pewne nieścisłości, które ujawniły się przy zestawieniu deklarowanych przez skarżącego dochodów (patrz pkt 10 druku PPF z dnia 19 czerwca 2013 r.) oraz wyniku finansowego prowadzonej przez niego działalności w roku 2012 r. (patrz PIT-36). W pierwszym przypadku miesięczny dochód oznaczono w kwocie około 500 zł, tymczasem z deklaracji za rok 2012 r. wynika, że jest to kwota około 72 zł.
Nie nadesłano także dokumentów źródłowych, poza jednym rozliczeniem rocznym za gaz (odbiorcą usług jest W. J.– syn skarżących), obrazujących skalę obciążeń z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego. I na tym polu zrodziły się pewne wątpliwości. Przedstawione dokumenty źródłowe (zeznania podatkowe) i składane oświadczenia nie pozwalają na jednoznaczne oznaczenie gospodarstwa domowego skarżących. Z jednej strony, przedłożone dokumenty wskazują, iż skarżący zamieszkują w miejscowości L. [...], z drugiej zaś, oni sami deklarują, że zamieszkują w Ż. przy ul. [...]. Nie sposób zatem przyporządkować deklarowanych przez nich obciążeń budżetowych do konkretnej nieruchomości.
Przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację materialną, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (patrz postanowienie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FPP 5/13; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Co znamienne, w tym kolejnym już postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Obowiązek ten ponownie ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Spostrzeżone wyżej nieścisłości, przy jednoczesnej biernej postawie skarżących, nie pozwoliły na odstąpienie od poprzedniego stanowiska Sądu, które przyjął w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2011 r.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.