Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 18 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 314/23

Uzasadnienie

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) postanowieniem z 16 grudnia 2022 r. nr 2401-IEE.712.41.2022.2.MS UNP: 2401-22-278594, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000), dalej: K.p.a., w zw. z art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 54 w zw. z art. 166b ustawy z 17 z dnia czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479), dalej: u.p.e.a., po rozpoznaniu zażalenia D. Sp. z o.o. z siedzibą w C. (dalej: podatnik, Spółka, skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z 20 października 2022 r. nr [...], oddalające w całości skargę na czynność zabezpieczającą zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w C. S.A., dokonaną zawiadomieniem organu egzekucyjnego z 5 września 2022 r. nr [...].

Powyższe postanowienie organu odwoławczego zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ pierwszej instancji prowadził wobec Spółki postępowanie zabezpieczające na podstawie zarządzenia zabezpieczenia z 30 sierpnia 2022 r. nr [...], wystawionego na podstawie decyzji o zabezpieczeniu z 4 sierpnia 2022 r. nr [...]. Zawiadomieniem z 5 września 2022 r. nr [...] dokonano zajęcia zabezpieczającego wierzytelności Spółki z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w C. S.A. Zawiadomienie to doręczono bankowi w dniu 5 września 2022 r., natomiast Spółce w dniu 21 września 2022 r. wraz z odpisem zarządzenia zabezpieczenia z 30 sierpnia 2022 r. C.S. A. pismem z 14 września 2022 r. poinformował organ pierwszej instancji o przeszkodzie w realizacji zajęcia w postaci braku środków na rachunku bankowym Spółki, następnie jednak przekazał organowi egzekucyjnemu tytułem realizacji zajęcia zabezpieczającego kwotę 112.590,01 zł.

Pismem z 9 września 2022 r., działając w oparciu o art. 166a § 2 u.p.e.a., Spółka wniosła o zgodę na wypłatę środków z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego w C. S.A.

Z kolei pismem z 15 września 2022 r., uzupełnionym pismem z 23 września 2022 r. Spółka wniosła skargę na czynność zabezpieczającą zajęcia jej wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w C.S.A., dokonaną zawiadomieniem organu pierwszej instancji z 5 września 2022 r.

W skardze Spółka zarzuciła dokonanie zabezpieczenia przed doręczeniem zarządzenia zabezpieczenia, nieistnienie zabezpieczonego zobowiązania (decyzja o zabezpieczeniu to skutek celowego działania pracowników organu skarbowego zmierzającego do sztucznego wykreowania nieistniejącego zobowiązania) i zastosowanie zbyt uciążliwego środka zabezpieczenia. Ponadto argumentowała, że brak zabezpieczenia w żaden sposób nie utrudniłby i nie udaremnił późniejszej skutecznej egzekucji. Wniosła o uchylenie zajęcia i umorzenie postępowania zabezpieczającego.

Natomiast pismo z 23 września 2022 r. zawierało zarzuty dotyczące postępowania zabezpieczającego.

Organ pierwszej instancji postanowieniem z 6 października 2022 r. zawiesił od 30 września 2022 r. postępowanie zabezpieczające, z uwagi na wniesienie przez Spółkę zarzutów na to postępowanie.

Postanowieniem z 20 października 2022 r. organ pierwszej instancji oddalił w całości skargę Spółki na czynność zabezpieczającą zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w C. S.A., dokonaną zawiadomieniem organu pierwszej instancji z 5 września 2022 r.

W zażaleniu na to postanowienie Spółka ponownie zarzuciła dokonanie zabezpieczenia przed doręczeniem zarządzenia zabezpieczenia i naruszenie przez to art. 155b u.p.e.a., nieistnienie zabezpieczonego zobowiązania (decyzja o zabezpieczeniu to skutek celowego działania pracowników organu skarbowego zmierzającego do sztucznego wykreowania nieistniejącego zobowiązania) i zastosowanie zbyt uciążliwego środka zabezpieczenia. Ponadto argumentowała, że nie zaszły przesłanki do zabezpieczenia, a brak zabezpieczenia w żaden sposób nie utrudniłby i nie udaremnił późniejszej skutecznej egzekucji (naruszenie art. 155 u.p.e.a.). Wniosła o zmianę, bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia, uchylenie zajęcia rachunku bankowego, zwrot bezprawnie zatrzymanych środków i umorzenie postępowania zabezpieczającego, a także umożliwienie jej działalności, która została całkowicie sparaliżowała bezpodstawnym działaniem organu.

Rozpoznając sprawę organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny w trakcie postępowania zabezpieczającego toczącego się do majątku podatnika zajął wierzytelność z rachunku bankowego w C. S.A. i to właśnie zajęcie pozwoliło na szybkie (bezpośrednie) osiągnięcie celu zabezpieczenia określonego art. 7 § 2 u.p.e.a., bowiem organ egzekucyjny uzyskał od dłużnika zajętej wierzytelności łącznie kwotę 112.590,01 zł, która w znacznej części zaspokoiła należność wynikającą z zarządzenia zabezpieczenia. Istotne znaczenie ma prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż zajęcie rachunku bankowego stanowi jeden z najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych (zabezpieczających), gdyż w przypadku jego zastosowania strona zostaje ograniczona w prawie dokonywania rozliczeń za pomocą zajętego rachunku bankowego tylko do wysokości należności podlegających egzekucji (w przedmiotowej sprawie zabezpieczeniu) i może swobodnie dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę.

Organ odwoławczy podkreślił, że w toku postępowania zabezpieczającego Spółka wystąpiła do organu egzekucyjnego, na podstawie art. 166 a § 2 u.p.e.a., o wyrażenie zgody na wypłatę środków z zajętego rachunku bankowego, z uwagi na konieczność poniesienia wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej i zgoda została wydana postanowieniem organu pierwszej instancji z 15 listopada 2022 r.

Tym samym za niewiarygodny organ odwoławczy uznał argument podniesiony w zażaleniu, że blokada rachunku bankowego całkowicie sparaliżowała działalność Spółki.

Ponadto organ odwoławczy podniósł, że Spółka nie wskazała organowi pierwszej instancji innego składnika majątku, z którego egzekucja byłaby dla niej mniej uciążliwa. Z oświadczenia podatnika wynika, że nie posiada nieruchomości, zaś organ egzekucyjny ustalił, że wartość posiadanych przez Spółkę samochodów, osobowego i ciężarowego, zaspokoiłaby jedynie w nieznacznej części kwotę wynikającą z zarządzenia zabezpieczenia.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji dokonał zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w C. S.A. zawiadomieniem z 5 września 2022 r., które bankowi doręczono 5 września 2022 r., natomiast Spółce za pośrednictwem poczty 21 września 2022 r. wraz z odpisem zarządzenia zabezpieczenia z 30 sierpnia 2022 r., co nastąpiło po awizowaniu 7 września 2022 r. przesyłki zawierającej wskazane wyżej dokumenty. Od dnia awizowania przesyłki do jej odbioru 21 września 2022 r. upłynęło więc 14 dni. Powyższa czynność faktyczna podjęta w wykonaniu zastosowanego środka zabezpieczającego była więc zgodna z prawem, nie doszło do naruszenia art. 155b u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że organ egzekucyjny nie musi doręczyć zobowiązanemu odpisu zarządzenia zabezpieczenia przed przystąpieniem do czynności zabezpieczenia. Zgodnie z art. 166b u.p.e.a., w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168d, a więc również art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Organ odwoławczy wskazał, że w zażaleniu podniesiono wiele argumentów dotyczących nieistnienia zabezpieczonego zobowiązania i braku przesłanek do zabezpieczenia, które jednak powinny być podniesione w postępowaniu podatkowym, w którym wydano decyzję o zabezpieczeniu, a następnie w odwołaniu od tej decyzji.

Zdaniem organu odwoławczego nie doszło do naruszenia art. 155 u.p.e.a., gdyż przepis ten stanowi o możliwości dokonania zabezpieczenia również przed ustaleniem albo określeniem kwoty należności pieniężnej lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a przepisy odrębne zezwalają na takie zabezpieczenie, tymczasem postępowanie zabezpieczające wobec majątku podatnika jest prowadzone na podstawie decyzji o zabezpieczeniu z 4 sierpnia 2022 r.

Mając więc na uwadze, iż organ egzekucyjny nie zastosował wobec Spółki zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego, a zajęcia zabezpieczającego nie dokonano z naruszeniem ustawy, organ odwoławczy uznał, że postanowienie organu pierwszej instancji oddalające skargę Spółki na czynność zabezpieczającą zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, nie narusza prawa.

W skardze na postanowienie organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - radcę prawnego, zarzuciła naruszenie:

1. 1. art. 155b § 1 u.p.e.a. przez brak uwzględnienia, iż zajęcie zostało dokonane z naruszeniem obowiązującego prawa, albowiem organ dokonał zajęcia przed doręczeniem skarżącej odpisu zarządzenia zabezpieczenia lub też jakiekolwiek innego dokumentu wskazanego w art. 155b § 1 u.p.e.a.;
2. 2. art. 155 u.p.e.a. przez brak uwzględnienia, iż wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki zabezpieczenia, a brak zabezpieczenia w żadnym razie nie mógłby utrudnić lub udaremnić skutecznego przeprowadzenia egzekucji;
3. 3. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 i art. 155 u.p.e.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności poprzez brak analizy materiału dowodowego w kontekście zaistnienia w sprawie przesłanek zabezpieczenia;
4. 4. art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej;
5. 5. art. 7 § 2 w zw. z art. 54 § 1 pkt 2 i art. 166b u.p.e.a. poprzez brak uwzględnienia, iż zajęcie rachunku bankowego stanowi zbyt uciążliwy środek zabezpieczenia, albowiem rażąco utrudnia bieżącą działalności Spółki i naraża ją na poniesienie wymiernych strat;
6. 6. art. 54 § 1, § 4 pkt 2 i § 6 w zw. z art. 166b u.p.e.a. poprzez brak uwzględnienia, iż zajęcie zostało dokonane z naruszeniem ustawy, albowiem zabezpieczone zobowiązanie podatkowe w rzeczywistości nie istnieje i nigdy nie istniało, a decyzja zabezpieczająca została wydana z rażącym naruszeniem przepisów Ordynacji podatkowej, bez zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, bez podjęcia przez organ niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także z notorycznym naruszaniem prawa strony do udziału w postępowaniu i prawa do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wywodziła, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny dopuścił się nieprawidłowości przy dokonywaniu czynności zabezpieczającej, stanowiących naruszenie przepisów rangi ustawowej, co powinno skutkować uchyleniem czynności zabezpieczającej w całości. Pierwszą nieprawidłowością było naruszenie art. 155b § 1 u.p.e.a. przez dokonanie zajęcia przed doręczeniem skarżącej odpisu zarządzenia zabezpieczenia lub też jakiekolwiek innego dokumentu wskazanego w art. 155b § 1 ustawy. Organ egzekucyjny nie doręczył Spółce żadnych dokumentów przed podjęciem bezpodstawnych czynności zabezpieczających, co stanowi rażące naruszenie jej praw, w tym prawa do obrony przed niezasadnymi czynnościami zabezpieczającymi. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone Spółce w dniu 21 września 2022 r., tymczasem rachunek bankowy został zajęty dużo wcześniej, a to 5 września 2022 r. Następnie poczynając od dnia 14 września 2022 r. bank dokonał przelewów zajętych kwot.

Zdaniem skarżącej wyżej opisane działania organu egzekucyjnego stanowią ponadto o prowadzeniu postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, co narusza art. 8 K.p.a.

Skarżąca podniosła, że kolejnym naruszeniem ustawy po stronie organu przy dokonywaniu czynności zabezpieczającej, które powinny skutkować jej uchyleniem w całości, było naruszenie art. 155 u.p.e.a. przez brak uwzględnienia, iż wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki zabezpieczenia, a brak zabezpieczenia w żadnym razie nie mógłby utrudnić lub udaremnić skutecznego przeprowadzenia egzekucji. Organ egzekucyjny winien był należycie przeanalizować stan faktyczny sprawy, aby ustalić, czy zachodzą przesłanki, a zatem, czy zabezpieczenie może zostać dokonane. Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, organ odwoławczy w przedmiotowej sprawie w ogóle nie ustalał istnienia tych przesłanek, całkowicie pominął analizę stanu faktycznego sprawy pod kątem zaistnienia przesłanek umożliwiających dokonanie zabezpieczenia.

Skarżąca podkreśliła, iż stan majątkowy i finansowy Spółki wskazuje, iż brak zabezpieczenia w żaden sposób nie utrudniłby lub nie udaremniłby skutecznego przeprowadzenia egzekucji. Już sam fakt, iż w toku prowadzonego postępowania zabezpieczającego organ zabezpieczył na rachunkach bankowych Spółki w ciągu kilku dni kwotę przekraczającą 110.000 zł wskazuje, iż sytuacja Spółki umożliwia skuteczną egzekucję bez konieczności stosowania jakichkolwiek zabezpieczeń, zatem zajmowanie rachunków bankowych Spółki przed określeniem zobowiązania podatkowego stanowi nieuprawnione działanie w celu pokrzywdzenia podatnika.

Uzasadniając zarzut naruszenia zasad prowadzenia postępowania skarżąca wskazała, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny uchylił się od zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, nie dokonał oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy przesłanki z art. 155 u.p.e.a. zostały spełnione. Powyższe stanowi o rażącym naruszeniu podstawowych zasad prowadzenia postępowania określonych w art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a.

Zdaniem skarżącej, zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego stanowi środek zbyt uciążliwy, albowiem paraliżuje bieżącą działalności Spółki i naraża ją na poniesienie wymiernych strat. Zajęcie rachunku bankowego i pozbawienie skarżącej dostępu do środków finansowych uniemożliwiło jej bieżące prowadzenie działalności, regulowanie zobowiązań i naraziło ją na poniesienie rażących strat. Zgodnie z zawartymi kontraktami (w części w trybie ustawy o zamówieniach publicznych) w przypadku braku realizacji dostaw skarżąca może zostać obciążona wysokimi karami umownymi, a odpowiedzialność za ten fakt będzie ponosił wyłącznie organ egzekucyjny. Okoliczność wyrażenia następczej zgody na dokonanie wypłat, nie sanuje nadmiernych uciążliwości, którym poddana została Spółka przez dłuższy okres czasu. Zajęcie rachunku bankowego zostało dokonane 5 września 2022 r., zaś wniosek o zwolnienie został rozpatrzony dopiero w dniu 15 listopada 2022 r., a zatem w praktyce Spółka przez dwa i pół miesiąca nie miała dostępu do niezbędnych środków finansowych.

Ponadto skarżąca wywodziła, że organ egzekucyjny dopuścił się naruszenia art. 54 § 1, § 4 pkt 2 i § 6 w zw. z art. 166b u.p.e.a. poprzez brak uwzględnienia, iż zajęcie zostało dokonane z naruszeniem ustawy, albowiem zabezpieczone zobowiązanie podatkowe w rzeczywistości nie istnieje i nigdy nie istniało, a decyzja zabezpieczająca została wydana z rażącym naruszeniem przepisów Ordynacji podatkowej, bez zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, bez podjęcia przez organ niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także z notorycznym naruszaniem prawa strony do udziału w postępowaniu i prawa do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.

Skarżąca zaznaczyła, że wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji z 4 sierpnia 2022 r. o zabezpieczeniu na majątku Spółki przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I kwartał 2018 r. w kwocie 80.903,00 zł wraz z przybliżoną kwotą należnych odsetek za zwłokę w kwocie 29.475,00 zł, a także przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za II kwartał 2018 r. w kwocie 69.696,00 zł wraz z przybliżoną kwotą należnych odsetek za zwłokę w kwocie 24.002,00 zł. Tym samym przedmiotowa decyzja nie jest ostateczna, organ odwoławczy w dalszym ciągu nie rozpatrzył odwołania od niej, zaś charakter i ciężar zarzutów powołanych w odwołaniu od decyzji uzasadnia natychmiastowe odstąpienie od jakichkolwiek środków zabezpieczających.

Co więcej, odwołanie od decyzji zostało złożone w dniu 2 września 2022 r., a termin na jego rozpatrzenie został ostatnio po raz kolejny bezzasadnie przedłużony do dnia 12 stycznia 2023 r., mimo ponagleń ze strony skarżącej. Termin ten obecnie już upłynął, zaś odwołanie w dalszym ciągu nie jest rozpatrzone, co godzi w prawa podatnika.

Zdaniem skarżącej zobowiązanie podatkowe ujęte w decyzji nigdy nie istniało. Organ nie dokonał pełnej analizy danych w zakresie podatku VAT należnego i naliczonego za sporny okres, w efekcie nieprawidłowo ustalił wysokość podatku do zapłaty, a co więcej, zdaniem Spółki, organ podatkowy celowo zataił znane mu fakty dotyczące podatku naliczonego.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie, co wymaga podkreślenia, jest postanowienie organu odwoławczego w przedmiocie skargi na czynność zabezpieczającą polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia, nie stwierdził naruszenia prawa.

Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:

1. 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;
2. 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

Skarga na czynność egzekucyjną zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., jest środkiem służącym kontroli prawidłowości stosowania w postępowaniu czynności egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Definicję legalną pojęcia "czynności egzekucyjnych" zawiera przepis art. 1a pkt 2 u.p.e.a. W świetle tego unormowania są to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Ustawowa definicja środka egzekucyjnego zawarta jest w art. 1a pkt 12 u.p.e.a.

W ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne możliwe jest zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w tym tego, czy zastosowany środek egzekucyjny jest dopuszczalny w świetle przepisów u.p.e.a. Nie budzi wątpliwości zarówno w judykaturze, jak i w piśmiennictwie, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 91/21; podobnie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 557/18; z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2259/18; z 22 grudnia 2020 r., sygn. alt II FSK 2177/18; z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1200/18 - wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; jak również w piśmiennictwie: P. M. Przybysz (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji.

Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54.; C. Kulesza (w:) Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 54.). W związku z tym, jeżeli przewidziany jest inny środek ochrony prawnej, taki jak zarzuty, czy też zażalenie to wykluczone jest kwestionowanie określonych okoliczności sprawy za pomocą skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a.

Wobec tego - co należy podkreślić - w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, czy też nieistnienia obowiązku), ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 749/13).

Natomiast w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidziano cały katalog różnych środków ochrony zobowiązanego (zaskarżenia działań lub zaniechań organu egzekucyjnego). Należy jednak zauważyć, iż w orzecznictwie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 8 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 155/16) podnosi się, iż w postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązuje zasada niekonkurencyjności środków zaskarżenia. Powyższa zasada sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja w ramach, których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej, co ma zapobiegać komplikacjom wynikającym z uruchomienia różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej co do przedmiotu sprawie.

Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, może być wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek.

W świetle powyższych rozważań w postępowaniu zainicjonowanym skargą na czynność egzekucyjną nie jest dopuszczalne badanie zasadności wszczęcia postępowania zabezpieczającego, prawidłowości wydanej decyzji o zabezpieczeniu, a które to zarzuty zostały podniesione w skardze.

Reasumując, skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ egzekucyjny dokonuje w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego.

Zatem przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego może być jedynie prawidłowość postępowania organu w zakresie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania zajęcia zabezpieczającego. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego.

Środkiem egzekucyjnym zastosowanym w omawianej sprawie, było zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zaskarżona czynność została przez organ egzekucyjny przeprowadzona prawidłowo. Obowiązujące przepisy dotyczące zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (art. 80 do art. 87 u.p.e.a) nie zostały w toku prowadzonego postępowania naruszone. Z akt sprawy wynikało, że zawiadomienie o zajęciu zostało sporządzone na prawidłowym formularzu i podpisane przez upoważnionego pracownika organu egzekucyjnego. Zawiadomienia o dokonanym zajęciu organ egzekucyjny prawidłowo doręczył zobowiązanemu oraz do banku.

W treści skargi, jak i w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji strona skarżącą nie podniosła żadnych okoliczności, które stanowiłyby o wadliwości zajęcia rachunku bankowego.

Natomiast faktem jest, że organ pierwszej instancji dokonał zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w C. S.A. zawiadomieniem z 5 września 2022 r., które bankowi doręczono 5 września 2022 r., natomiast skarżącej za pośrednictwem poczty 21 września 2022 r. wraz z odpisem zarządzenia zabezpieczenia z 30 sierpnia 2022 r., co nastąpiło po awizowaniu 7 września 2022 r. przesyłki zawierającej wskazane wyżej dokumenty. Od dnia awizowania przesyłki do jej odbioru 21 września 2022 r. upłynęło więc 14 dni.

Zgodnie z art. 155b § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności zabezpieczających, doręcza zobowiązanemu odpowiednio:

1. 1) odpis zarządzenia zabezpieczenia;
2. 2) dokument zabezpieczenia;
3. 3) odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, wraz z zawiadomieniem o przystąpieniu do zabezpieczenia;
4. 4) zawiadomienie o przystąpieniu do zabezpieczenia, jeżeli odpis tytułu wykonawczego został doręczony w egzekucji administracyjnej.

Powyższa czynność faktyczna podjęta w wykonaniu zastosowanego środka zabezpieczającego była więc zgodna z prawem, nie doszło do naruszenia art. 155b u.p.e.a.

Ponadto w myśl art. 166b u.p.e.a., w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168d, a więc również art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 155 u.p.e.a., gdyż przepis ten stanowi o możliwości dokonania zabezpieczenia również przed ustaleniem albo określeniem kwoty należności pieniężnej lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a przepisy odrębne zezwalają na takie zabezpieczenie.

Nie można również zgodzić się ze stroną skarżącą, że zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Zajęcie rachunku bankowego stanowi bowiem jeden z najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych (zabezpieczających), gdyż w przypadku jego zastosowania strona zostaje ograniczona w prawie dokonywania rozliczeń za pomocą zajętego rachunku bankowego tylko do wysokości należności podlegających egzekucji (w przedmiotowej sprawie zabezpieczeniu) i może swobodnie dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę. Należy także zauważyć, że skarżąca nie wskazała organowi pierwszej instancji innego składnika majątku, z którego egzekucja byłaby dla niej mniej uciążliwa.

Niezasadne okazały się także zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (pkt 3 i 4 skargi). Organy bowiem podjęły wszelkich niezbędne działania do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy dotyczący, co należy podkreślić sprawy zainicjowanej skargą na czynność egzekucyjną. W tak zakreślonych ramach postępowania nie mogły bowiem badać zaistnienia przesłanek zabezpieczenia, o co wnosiła skarżąca.

Konkludując, Sąd uznał, że zarzuty sformułowane w skardze nie są zasadne.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie, jak również postanowienie organu pierwszej instancji, nie naruszają prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.).