Uzasadnienie
Przedmiotem skargi R. D., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jest decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. W treść skargi skarżący wplótł m.in. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarga ta została odrzucona postanowieniem Sądu z dnia 10 sierpnia 2015 r. z uwagi na jej brak formalny, którego skarżący ostatecznie nie usunął w zakreślonym terminie.
W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, skarżący wystąpił do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (patrz druk PPF z 1 września 2015 r.). W motywach wniosku podkreślił jest osobą biedną, nieposiadającą środków na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący odnotował, że nie posiada żadnego majątku; jego stały dochód wynosi około 950 zł, a miesięczne wydatki – 714 zł. Taki stan rzeczy powielono w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach.
Pismem z dnia 14 września 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych. W wezwaniu pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a." Odpowiedzi na wezwanie skarżący udzielił przy piśmie z dnia 24 września 2015 r. W oparciu o nadesłane przez skarżącego dokumenty źródłowe ustalono,co następuje. Dochód R. D. wynosi w chwili obecnej 967,78 zł. Stałe udokumentowane wydatki skarżącego wynoszą miesięcznie około 370 zł (wysokość wydatków ustalono na podstawie przedstawionych przez skarżącego dowodów wpłaty).
Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje:
Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych (w tych ramach uwzględniono także ten wniosek, który skarżący wplótł w treść skargi) i ustanowienie adwokata, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję o odmowie umorzenia należności wobec ZUS, a zatem postępowanie zakończone tą decyzją prowadzono w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęty jest w tej sprawie R. D. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżący zwolniony jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Analiza dokumentacji źródłowej, uzupełniona aktualnymi oświadczeniami skarżącego, pozwoliła stwierdzić, że skarżący nie będzie w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W toku rozpoznania wniosku zwrócono wprawdzie uwagę, że nie wszystkie okoliczności, które skarżący podniósł, w szczególności dotyczące ponoszonych wydatków, zostały przez niego udokumentowane. Nie mniej jednak wątpliwości te rozstrzygnięto na korzyść skarżącego. Nie sposób przyjąć, że skarżący nie ponosi wydatków, których na potrzebę rozpoznania tego wniosku nie wykazano np. opłat z tytułu zużycia wody, albo że nie korzysta z telefonu i nie kupuje lekarstw. Bezspornym pozostaje, iż w jego gospodarstwie domowym jedynym źródłem dochodu w chwili obecnej jego świadczenie emerytalne. Skarżący nie osiąga już od dawna dochodu z tytułu działalności gospodarczej, który nota bene był relatywnie bardzo niski (w 2013 r. skarżący osiągnął z tego tytułu przychód w kwocie 300 zł).
Uzasadnienia przyjętego obecnie rozstrzygnięcia należy nadto upatrywać w sytuacji procesowej, w który skarżący się obecnie znalazł. Postanowieniem Sądu z 10 sierpnia 2015 r. odrzucono bowiem jego skargę, a jedynym sposobem jej ewentualnego wzruszenia jest skarga kasacyjna, która musi być sporządzona np. przez adwokata.
W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z 258 § 2 pkt 7 tej ustawy.