Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., dalej organ lub ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2016.23) dalej k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2015.121) dalej ustawa, po rozpatrzeniu wniosku pana W. T. (dalej strona lub zobowiązany) o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nie regulowanych w terminie składek, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia [...] nr [...], którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości 19 551,45 zł.
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że w dniu 27 listopada 2015 r., po rozpatrzeniu wniosku otrzymanego w dniu 1 października 2015 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., wydana została decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ zdaniem Oddziału:
- - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanej wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy uzasadniających uznanie, iż zobowiązania z tytułu składek, które zobowiązany posiada są całkowicie nieściągalne – co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia;
- - zobowiązany nie wykazał, iż z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną uregulowanie należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych.
Pismem z dnia 28 grudnia 2015 r. zobowiązany wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia. Do wniosku nie zostały załączone żadne dodatkowe dokumenty. Zawiadomieniem z dnia 31 grudnia 2015 r. poinformowano zobowiązanego o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego oraz możliwości uzyskania wszelkich informacji dotyczących faktycznych i prawnych okoliczności związanych z rozpatrzeniem niniejszego wniosku. W odpowiedzi na powyższe pismo w dniu 21 stycznia 2016 r. wpłynęło zaświadczenie lekarskie i dalszy ciąg historii zobowiązanego i jego żony, kopia zawieszenia działalności oraz zaświadczenie z PUP. Jednak wszystkie okoliczności były brane pod uwagę przez I instancję.
Następnie organ stwierdził, że w myśl art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą był umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy organ uznał, iż organ I instancji prawidłowo stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły z oczywistych przyczyn przesłanki wymienione w zapisie art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 3, ponieważ prowadzona przez stronę działalność gospodarcza została jedynie zawieszona. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.
Jednocześnie organ zauważył, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. 141.1365), dalej Rozporządzenie.
Biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny organ stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż zobowiązany nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną i zdrowotną – spłata należności w dłuższym lub późniejszym okresie czasu, wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazał również, że brak umorzenia należności z tytułu składek może zagrozić jego egzystencji i spowodować konieczność sięgnięcia do środków z pomocy społecznej. Nie wykazał, iż ze względu na stan zdrowia, wymaga on stałej opieki, a zatem obecna sytuacja nie uniemożliwia mu uzyskiwania dochodu i opłacenia składek.
Biorąc pod uwagę dokonane ustalenia – organ stwierdził, że przedstawiona przez zobowiązanego sytuacja nie daje wystarczających podstaw do umorzenia zaległości i dlatego uznał, że nie spełnia on przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3a ustawy oraz Rozporządzeniu. Jednocześnie zauważył, iż złożony przez stronę wniosek stoi w sprzeczności z interesem publicznym rozumianym jako zapewnienie realizacji świadczeń szerokiej rzeczy obywateli. Środki na realizację tych świadczeń pochodzą właśnie z wpływów na poczet bieżących i zaległych składek. Organ wyjaśnił, że ZUS na wniosek płatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony.
Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację z całości lub części powstałych zobowiązań. Zastosowanie omawianej instytucji może zatem uzasadniać jedynie wystąpienie całkowitej nieściągalności, co w przypadku strony nie zostało wykazane. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej zobowiązany wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe jego działalności nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną w imieniu własnym i na własne ryzyko. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.
W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stwierdził, iż nie zgadza się z zaskarżonym rozstrzygnięciem.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga, mimo jej szczątkowego charakteru, podlegała uwzględnieniu przy zastosowaniu art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012.270 ze zm.), dalej zwana p.p.s.a.
Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 9 lutego 2015 r. strona domagała się umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na jej stan zdrowia i wiek co nie pozwala na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Decyzją z dnia [...] ZUS odmówił umorzenia przedmiotowych należności, a w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...] ZUS utrzymał w mocy poprzednią decyzję. Pismem z dnia 20 sierpnia 2015 r. strona wniosła "odwołanie" (skargę) do WSA w Gliwicach za pośrednictwem ZUS w terminie przewidzianym do jej złożenia. W notatce służbowej z dnia 21 września 2015 r. stwierdzono, że tego dnia z dłużnikiem telefonicznie ustalono, iż "odwołanie" należy potraktować jako nowy wniosek o umorzenie. Odwołanie potraktowane przez ZUS Oddział w C. jako nowy wniosek strony wpłynął do ZUS Oddział w B. w dniu 25 września 2015 r., a następnie decyzją z dnia [...] odmówiono umorzenia przedmiotowych należności.
W odpowiedzi na pismo organu z dnia 11 stycznia 2016 r. strona złożyła historię zdrowia i choroby żony, skierowanie jej do poradni neurologicznej z rozpoznaniem [...], [...] i [...], [...], sprawozdania z badań, zaświadczenie lekarskie strony z dnia 25 stycznia 2016 r.
Warto również zauważyć, że decyzja z dnia [...] stwierdziła, iż dotyczy ona wniosku zobowiązanego z dnia 1 października 2015 r., zaś rozpatrzeniu podlegał materiał zgromadzony do wniosku o umorzenie z dnia 5 lutego i 5 maja 2015 r., a ponadto, że ustalenia poczynione na okoliczność nowego wniosku o umorzenie pokrywają się w zasadzie z ustaleniami poczynionymi w trakcie rozpatrywania wcześniejszych wniosków. W decyzji tej stwierdzono również, że ponownie przeprowadzona analiza sprawy nie doprowadziła do zmiany wcześniejszego rozstrzygnięcia, zakończonego decyzją Oddziału ZUS z dnia [...] o odmowie umorzenia. Wskazano, że zgromadzona do wniosku dokumentacja medyczna nie potwierdza w sposób jednoznaczny, aby stan zdrowia zobowiązanego całkowicie uniemożliwiał wykonywanie pracy czy kontynuowanie działalności gospodarczej, a powstanie zadłużenia nie było następstwem nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłoby stanowić przesłankę do umorzenia długu.
W sprawie nie występuje element całkowitej nieściągalności długu. Działalność gospodarcza strony została przez nią w sposób zamierzony zawieszona co oznacza, iż nie doszło do jej zaprzestania i może być podjęta w każdej chwili, a stąd mogą być uzyskiwane przychody finansowe, stanowiące źródło spłaty długu. Według tego organu korzystanie z pomocy społecznej nie zostało w żaden sposób udokumentowane, a analiza sytuacji finansowej strony prowadzi do wniosku, że rodzina posiada dochód z innych źródeł, który pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nie udowodniono także konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia.
Jednocześnie organ ten uznał za ustalone, że działalność zobowiązanego została zawieszona z dniem 27 lutego 2014 r., zobowiązany nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń, z jego oświadczenia wynika, że pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 1230 zł, gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która nie osiąga dochodu, na jego utrzymaniu pozostaje dwoje uczących się dzieci, jest obciążony zobowiązaniami kredytowymi, stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat wynoszą 530 zł, koszty związane z leczeniem – 45 zł, inne wydatki stałe 420 zł, zobowiązany posiada dom o powierzchni 160 m2 i 50 m2 położony w Szczyrku – nieruchomości zajęte przez komornika, posiada ruchomości o wartości 600 zł, nie posiada praw majątkowych ani środków transportu. Zobowiązany, jego żona i córka są zgłoszeni w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Zobowiązany oświadczył m.in., że obecnie z powodu choroby oraz wieku nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, oraz że jego żona również choruje i dodatkowo utrzymuje 79-letnią matkę, wymagającą stałej opieki.
W odwołaniu od tej decyzji zobowiązany podniósł, iż jego zadłużenie przekracza wartość nieruchomości, którą wyceniono na kwotę 600,000 zł, a w drugiej licytacji na 400,000 zł, zaś zobowiązania wynoszą 900,000 zł, co zostało udokumentowane, dlatego też sprzedaż tej nieruchomości nie pokryje zobowiązań nawet wierzycielom "bo wszystko zabierze bank". Stwierdził, że jego działalność gospodarcza kończy się z dniem 27 lutego 2016 r., a jego zdrowie pogarsza się i dodatkowo oprócz głębokiej depresji leczy się u lekarza ortopedy co powoduje, że nie będzie wznawiał działalności gospodarczej. Jego żona od ponad roku leczy się na [...], które nie jest u niej "wyleczalne" dlatego też nie może podjąć pracy i na dzień dzisiejszy wymaga stałej opieki i pomocy domowej. Obecnie zobowiązany korzysta z pomocy MOPS w wysokości ok. 1300 zł, która nie starcza nawet na podstawowe wydatki i potrzeby rodzinne. Musi opiekować się matką, która ma wysokie ciśnienie, chore serce, oczy i kręgosłup oraz porusza się tylko o lasce.
Rozpoznając sprawę ponownie ZUS nie odniósł się w żaden sposób do twierdzeń strony, nie ocenił ich, nie stwierdził czy są one prawdziwe czy też nie, nie przeprowadził analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zignorował dokumentację lekarską złożoną przez zobowiązanego co do stanu zdrowia jego i jego żony, nie zbadał kwestii dochodu na jednego członka rodziny zobowiązanego, nie ustalił stanu ubóstwa tych osób, uznał za zasadne, gołosłowne twierdzenie organu orzekającego pierwotnie o możliwości podjęcia pracy czy działalności przez stronę w jej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej, czy też niczym nie popartego twierdzenia, że "rodzina posiada dochód z innych źródeł, który pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych". Pominął oświadczenie zobowiązanego o korzystaniu z pomocy MOPS uznając za prawdziwe stanowisko organu, że korzystanie z pomocy społecznej nie zostało w żaden sposób udokumentowane.
W myśl art. 83 ust. 4 ustawy od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra, przy czym do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a. Sytuacje takie reguluje ponadto art. 127 § 3 k.p.a. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja organu rozpatrującego sprawę ponownie musi odpowiadać walorom przedstawionym w art. 107 k.p.a. w tym przewidzianym w § 3 tego artykułu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Organ ten powinien po raz kolejny (ponownie) rozpatrzyć sprawę a nie poprzestać na ustaleniach i ocenach dokonanych pierwotnie bez ich ponownej analizy z uwzględnieniem zmian stanu faktycznego czy prawnego zaistniałych po jego wydaniu. "Organ działający z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma wyłącznie uprawnień kontrolnych, lecz jest obowiązany do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Może korzystać z dowodów już zebranych w postępowaniu (z uwzględnieniem zmian w zakresie stanu faktycznego sprawy); lecz jest obowiązany dokonać ich wyczerpującego rozpatrzenia. Wyniki własnej oceny dowodowej winien ujawnić w uzasadnieniu decyzji (...)" – tak wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 379/15. "W kontekście realizacji art. 8 k.p.a., doniosłą rolę pełni uzasadnienie decyzji. Nie może ono być sformułowane ogólnikowo. Funkcją uzasadnienia jest przekonanie strony, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygniecie, to, że przyczyną tego są istotne powody" (tak wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1503/14).
Brak ustosunkowania się przez organ ponownie rozpoznający sprawę do podanych, we wniosku o takie rozpoznanie, kwestii, które zdaniem składającego wniosek były istotne i zostały wcześniej pominięte, jest uchyleniem które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż narusza przepis art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a., a więc zasadę prawdy obiektywnej, pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa oraz zasady przekonywania.
Skoro, jak wskazano wyżej, organ rozpoznający sprawę ponownie nie dokonał w istocie samodzielnej oceny zgromadzonych dowodów i ustaleń z dowodów tych wynikających ani nie przeprowadził analizy dowodów przedstawionych przez stronę w toku prowadzonego przed nim postępowania, a nadto ograniczył się wyłącznie do potwierdzenia lub akceptacji ustaleń i ocen poczynionych wcześniej, a tym samym w zasadzie nie zbadał warunków (przesłanek) będących podstawą do udzielenia wnioskowanej ulgi, ani ich nie ujawnił w uzasadnieniu swojej decyzji, to tym samym naruszył przepisy postępowania, o których mowa wyżej w sposób skutkujący koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę ponownie organ dokona pełnej i wszechstronnej oceny zgromadzonych dowodów, ustali czy w sprawie zaistniały przesłanki z art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z uwzględnieniem przepisów Rozporządzenia, w szczególności zaś w sposób zrozumiały dla strony odniesie się do jej twierdzeń i wskaże przekonujące powody dla których twierdzenia te uzna za słuszne lub nie. O ile organ stwierdzi istnienie przesłanek wskazujących na umorzenie spornych należności to korzystając z przysługującego mu prawa do uznaniowości w przyznawaniu spornej ulgi, dokładnie zbada i omówi okoliczności przemawiające za jej udzieleniem lub odmową zastosowania tej ulgi.
Z tych przyczyn wobec naruszenia przepisów postępowania, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2016.718 ze zm.) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.