Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 16 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 50/21

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej – ZUS, organ) decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm. – dalej k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266 z późn. zm. – dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...]r. nr [...], którą na podstawie:

1. 1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówiono Z.M. (dalej – Skarżący, Zobowiązany) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 156.793,52 zł, w tym na:
2. a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 1/2006 r. do 2/2009 r., od 7/2012 r. do 2/2020 r. w łącznej kwocie 114.318,27 zł, w tym z tytułu: składek – 78.920,27 zł, odsetek liczonych na dzień 20 marca 2020 r. – 35.398 zł,
3. b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 7/2012 r. do 2/2020 r. w łącznej kwocie 34.928,34 zł, w tym z tytułu: składek – 26.972,34 zł, odsetek liczonych na dzień 20 marca 2020 r. – 7.956 zł,
4. c) Fundusz Pracy - za okres od 12/2005 r. do 2/2009 r.; od 7/2012 r. do 2/2020 r. z tytułu składek w łącznej kwocie 7.546,91 zł, w tym z tytułu: składek – 4.701,91 zł, odsetek liczonych na dzień 20 marca 2020 r. – 2.845 zł,
5. 2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365 – dalej rozporządzenie) odmówił Zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 156.793,52 zł, w tym na:
6. a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 1/2006 r. do 2/2009 r., od 7/2012 r. do 2/2020 r. w łącznej kwocie 114.318,27 zł, w tym z tytułu: składek – 78.920,27 zł, odsetek liczonych na dzień 20 marca 2020 r. – 35.398 zł,
7. b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 7/2012 r. do 2/2020 r. w łącznej kwocie 34.928,34 zł, w tym z tytułu: składek – 26.972,34 zł, odsetek liczonych na dzień 20 marca 2020 r. – 7.956 zł,
8. c) Fundusz Pracy - za okres od 12/2005 r. do 2/2009 r., od 7/2012 r. do 2/2020 r. z tytułu składek w łącznej kwocie 7.546,91 zł, w tym z tytułu: składek – 4.701,91 zł, odsetek liczonych na dzień 20 marca 2020 r. – 2.845 zł.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 19 marca 2020 r. Zobowiązany zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek. Motywując podanie wskazał, że zaległości w regulowaniu składek powstały wskutek nierentowności prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, która jest jego jedynym źródłem dochodu. Podniósł także, iż na utrzymaniu ma chorą żonę, która nie uzyskuje żadnych dochodów. Z tych względów samodzielnie ponosi koszty utrzymania budynku mieszkalnego, a ponadto finansuje wydatki związane z chorobą małżonki. We wniosku Skarżący zawarł również informację, że nie posiada żadnych oszczędności. Końcowo podkreślił, że powstała zaległość nie jest wynikiem złej woli, lecz jedynie sytuacji finansowej.

W toku postępowania Skarżący przedłożył:

1. – oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 4 czerwca 2020 r., z którego wynika, że:
2. • Zobowiązany jest żonaty;
3. • prowadzi działalność gospodarczą jako mikroprzedsiębiorca, uzyskując dochód: w 2017 r. w kwocie 31.294,25 zł, w 2018 r. w kwocie 6.422,57 zł, w 2019 r. w kwocie 11.334,52 zł;
4. • Skarżący nie pracuje zarobkowo;
5. • nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy;
6. • stałe wydatki miesięczne: opłaty eksploatacyjne – 500 zł, koszty związane z leczeniem – 700 zł;
7. • prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną, która nie uzyskuje dochodów;
8. • posiada zobowiązanie pieniężne z tytułu zaciągniętego kredytu bankowego (nie określono jego wysokości), który jest spłacany w miesięcznych ratach w wysokości 2.700 zł;
9. • jest współwłaścicielem w 1/2 części domu o powierzchni [...] m2 oraz gospodarstwa rolnego (nie określono jego powierzchni);
10. • posiada trzy samochody: Forda Mondeo rok prod. 2003, Audi A4 rok prod. 1995, Fiata Ducato rok prod. 2007, a ponadto komputer o wartości 500 zł;
11. • nie posiada wierzytelności, innych praw majątkowych;
12. • w rubryce dotyczącej prognozy poprawy sytuacji wskazano, że po otwarciu szkół wróci do realizacji umowy z Urzędem Gminy w K. Nie widzi jednak możliwości spłaty zadłużenia. Wskazał także, że opiekuje się chorą na [...] żoną;
13. – oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis z dnia 4 czerwca 2020 r.

Po przeprowadzeniu postępowania organ decyzją z dnia [...]r. odmówił Zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia ZUS stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek, które określone zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Pismem z dnia 17 sierpnia 2020 r. Skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek za okres od 7/2012 do 2/2020 i uchylenie rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł, że nie posiada wobec ZUS-u żadnych zobowiązań, gdyż okres od 1/2006 do 2/2009 został objęty abolicją, co potwierdzone zostało zaświadczeniem ZUS-u Oddziału w C. z dnia [...] r. nr [...]. Ponadto Zobowiązany wskazał, że z dniem 1 lutego 2011 r. został wyrejestrowany z ZWPA z kodem 600 (inna przyczyna wyrejestrowania). Jak wyjaśniono we wniosku, w tej samej dacie, jako przedsiębiorca został on zatrudniony na podstawie umowy o pracę w słowackiej firmie, którą to pracę wykonywał do dnia 15 kwietnia 2020 r. Podniósł także, że z dniem 1 kwietnia 2020 r. zawiesił prowadzoną na terenie Polski działalność gospodarczą.

Ponieważ w jednym czasie wykonywał działalność gospodarczą na terenie dwóch państw członkowskich UE, to zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. mógł podlegać ubezpieczeniu tylko w jednym z państw. Według Zobowiązanego, państwem tym jest Słowacja, co potwierdził ZUS Oddział w L. w decyzji z dnia [...]r. nr [...]. Z powyższych względów Skarżący uznał, że decyzja nr [...] jest błędna i winna być uchylona.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. ZUS utrzymał w mocy swe rozstrzygnięcie. W pierwszej kolejności organ zajął się wyjaśnieniem wymagalności składek wskazanych w zaskarżonej decyzji. W tym zakresie przywołano regulacje dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz zmiany jakim one ulegały. Wskazano na art. 24 ust. 5f u.s.u.s. oraz na art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551 – dalej ustawa abolicyjna). Następnie przywołano czynności, które miały wpływ na bieg przedawnienia, wskazując, że:

1. – 12 stycznia 2015 r. Skarżący złożył wniosek o umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej. Postępowanie zostało zawieszona, z uwagi na złożone przez Zobowiązanego odwołania od decyzji ZUS-u orzekających o podleganiu przez Zobowiązanego obowiązkowemu ubezpieczeniu. Następnie w dniu [...]r. wydano decyzję o warunkach umorzenia na podstawie ustawy abolicyjnej, od której Zobowiązany wniósł odwołanie w dniu 4 maja 2020 r.;
2. – decyzją z dnia [...]r. nr [...] stwierdził, że Zobowiązany jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od 1 marca 2012 r.;
3. – decyzją z dnia [...]r. nr [...] stwierdził, że Skarżący jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od 1 lutego 2011 r. do 29 lutego 2012 r.;
4. – Sąd Okręgowy w C. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...]r. sygn. akt [...] oddalił odwołania Zobowiązanego od decyzji ZUS-u z dnia [...]r. oraz z dnia [...]r. Z kolei Sąd Apelacyjny w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...]r. sygn. akt [...] oddalił apelację Zobowiązanego od powyższego wyroku;
5. – decyzją z dnia [...]r. ZUS określił wysokość zadłużenia, (wszczęcie postępowania nastąpiło w dniu [...]r.), od której Skarżący wniósł odwołanie do sądu, a wyrok w sprawie uprawomocnił się w dniu [...]r.

W oparciu o powyższe organ przyjął, że zadłużenie figurujące na koncie Skarżącego jest wymagalne (nie uległo przedawnieniu).

Następnie dokonał analizy materiału dowodowego pod kątem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 709 z późn. zm.). Organ przyjął bowiem, że pomimo zawieszenia działalności gospodarczej Skarżący posiada status przedsiębiorcy. Dlatego też przeanalizował jego wniosek przez pryzmat z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) określającego przesłanki decydujące o uznaniu danego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. W konkluzji uznał, że spełnione zostały wszystkie warunki ku temu, aby wsparcie uznać za pomoc publiczną. Zauważono jednocześnie, że w świetle Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz.Urz. UE L 352 z 24.12.2013) ewentualne umorzenie Skarżącemu nieopłaconych składek stanowiłoby pomoc de minimis.

ZUS podniósł, że rozpoznając ponownie sprawę wziął pod uwagę całość materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. W tym zakresie przytoczył dane wynikające ze złożonego przez Skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i materialnym z dnia 4 czerwca 2020 r., a także dane pozyskane w toku postępowania. Wśród tych ostatnich wskazał, że Zobowiązany z dniem 31 marca 2020 r. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej (produkcja sztucznej biżuterii i wyrobów podobnych) oraz, że małżonka Skarżącego od 1 lipca 2020 r. pobiera świadczenie emerytalne. Ustalono także, że Zobowiązany figuruje w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych jako właściciel we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej:

1. – nieruchomości gruntowej (gruntów ornych) położonej w miejscowości R. o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą nr [...], księga jest wolna od zabezpieczeń,
2. – nieruchomości gruntowej (gruntów ornych) położonej w miejscowości M. o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą nr [...], księga jest wolna od zabezpieczeń,
3. – nieruchomości gruntowej (gruntów rolnych zabudowanych) położonej w miejscowości M. o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą nr [...], księga jest wolna od zabezpieczeń.

Organ odnosząc się do zarzutu Zobowiązanego, że nie podlega on obowiązkowemu ubezpieczeniu w Polsce wskazał, że pismem z dnia 13 października 2020 r. nr [...] udzielił informacji, że właściwym dla Skarżącego ustawodawstwem od 1 lutego 2011 r. oraz od 1 marca 2012 r. jest ustawodawstwo polskie. Dodatkowo stanął na stanowisku, że w postępowaniu o umorzenie należności nie jest dopuszczalne kwestionowanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu, ani też wysokości składek (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 października 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1829/06).

Po zacytowaniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ zajął się badaniem wystąpienia całkowitej nieściągalności należności. W tym zakresie przyjął, że oczywistym jest, że w sprawie nie występuje okoliczność określona w pkt 1. W zakresie natomiast przesłanek zawartych w pkt 2, 4 i 4b organ uznał, że nie może stwierdzić ich wystąpienia, gdyż nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Zajmując się przesłanką z pkt 3 wskazano, że zawieszenie działalności gospodarczej nie jest równoznaczne z jej zakończeniem, wobec czego nie zachodzi okoliczność w nim wymieniona.

Natomiast co do pkt 4a uznano, że nie ma on zastosowania, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Odnośnie okoliczności określonej w pkt 5 organ podniósł, że komornik sądowy, ani naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z kolei w kwestii przesłanki z pkt 6 wyjaśniono, że wobec Skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a zatem nie można stwierdzić, czy nie uzyska się w nim kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Niemniej jednak wskazano, że Zobowiązany jest współwłaścicielem trzech nieruchomości.

Analizę przesłanek umorzeniowych z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ rozpoczął od tej wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zauważono w tej kwestii, że Zobowiązany stwierdził, że sprawuje opiekę nad chorą żoną. ZUS nie negując problemów zdrowotnych małżonki Skarżącego podniósł, że nie przedstawiono żadnej dokumentacji medycznej dotyczącej stanu zdrowia Zobowiązanego i jego żony, jak również poświadczającej konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Dodano jednocześnie, że żona Skarżącego od 1 lipca 2020 r. pobiera świadczenie emerytalne, które wypłacane jest bez względu na stan zdrowia. W efekcie organ przyjął, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna Zobowiązanego lub członka rodziny uniemożliwia mu pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ przyjął, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej, bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W tej części uzasadniania stwierdzono, że brak dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej nie może być podstawą do umorzenia należności publicznoprawnych. Jak bowiem zaznaczył organ, obowiązek regulowania składek istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów.

Przystępując do badania okoliczności określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ przedstawił sytuację finansową Skarżącego. Mianowicie podniósł, że poza zadłużeniem wobec ZUS-u posiada on zobowiązania pieniężne z tytułu kredytów spłacanych w układzie ratalnym w łącznej miesięcznej wysokości 2.700 zł. Jednak, zdaniem organu, za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla Skarżącego. Uznano także, że sytuacja rodziny Zobowiązanego uległa poprawie, gdyż jego małżonka od 1 lipca 2020 r. pobiera świadczenie emerytalne, a ponadto w dniu 5 sierpnia 2020 r. podjął on działalność gospodarczą, której wykonywanie ponownie zawiesił w dniu 3 listopada 2020 r. Organ zwrócił także uwagę, że w latach 2017-2019 Skarżący uzyskiwał wysokie przychody, tj.:

1. – w 2017 r. przychód 263.654,29 zł/koszty 232.360,04 zł/dochód 31.294,25 zł,
2. – w 2018 r. przychód 42.706,50 zł/koszty 36.283,97 zł/dochód 6.422,57 zł,
3. – w 2019 r. przychód 65.837,50 zł/koszty 54.502,98 zł/dochód 11.334,52 zł.

Według organu, wysokie przychody przy racjonalnej polityce kosztowej mogą generować dochody, w tym także na spłatę należności wobec ZUS. Zarówno zakup towarów handlowych i materiałów oraz finansowanie kosztów działalności stanowią wydatki pieniężne. ZUS uznał, że biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe oraz zasady logiki może to sugerować, że koszty prowadzonej działalności są zawyżone lub przychody niedoszacowane.

Oceniając sytuację materialna Skarżącego organ zauważył, że dysponuje on składnikami majątkowymi, w tym 3 nieruchomościami, które można sprzedać, a pozyskane z nich środki przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Ponadto wyraził pogląd, iż ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem nie jest niczym nadzwyczajnym, a ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, którą obciążają wydatki związane z utrzymaniem. Według ZUS-u, sytuacja materialna Skarżącego jest niejednoznaczna, ponieważ z jednej strony, nie posiada żadnych dochodów, a jednocześnie ponosi koszty utrzymania oraz reguluje zobowiązania wobec innych wierzycieli w miesięcznej wysokości 2.700 zł. Zatem, w ocenie organu, nie sposób uznać, żeby sytuacja Skarżącego była trudna, skoro jest on w stanie regulować tak wysokie kwoty miesięcznych zobowiązań. Dodał także, że nie korzysta on z pomocy społecznej. W konsekwencji organ uznał, że Zobowiązany nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa i rodzinna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę należności z tytułu zaległych składek.

W zaskarżonej decyzji wskazano Zobowiązanemu na możliwość ubiegania się o rozłożenie zaległości na raty.

Konkludując, ZUS uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne.

W skardze z dnia 3 grudnia 2020 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Zobowiązany zakwestionował decyzję ZUS-u z dnia [...]r. nr [...] i wniósł o jej uchylenie i zmianę. W uzasadnieniu skargi Zobowiązany powołał się na te same okoliczności, które podniesione zostały we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Skarga nie może być uwzględniona, gdyż objęta nią decyzja nie narusza prawa.

Na wstępie Sąd wskazuje, że Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych instrumentach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374) w niniejszej sprawie przeprowadzi posiedzenie niejawne w składzie 3 sędziów odstępując od wymaganej prawem rozprawy.

Przypomnieć należy, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych jest sprawowana co do zasady z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem. Przesądza o tym treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.), który stanowi, że "kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej".

Zastrzeżenie powyższe ma szczególne znaczenie w przypadku zaskarżenia do sądu decyzji wydanych w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Do tej kategorii spraw należą też decyzje wydawane w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości podatkowych oraz składkowych.

Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości składkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.

Rozpatrując wniosek Skarżącego, organ stanął na stanowisku, że nie spełnia on żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określonych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., jak również tych, o których mowa w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia. Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2019 r. poz. 498 z późn. zm.);
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

1. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
2. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek, która pozwalałaby na zastosowanie uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia składek. Podkreślenia bowiem wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego.

Analizując sytuację Skarżącego w zakresie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bezspornym jest, że nie zachodzi wobec niego przesłanka umorzenia składek wymieniona w pkt 1. Organ nie powziął również wiedzy o tym, aby sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Zatem wykluczyć należy wystąpienie okoliczności z pkt 2. Natomiast z uwagi na to, że Skarżący jedynie zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, co nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej wykonywania, brak jest podstaw do przyjęcia wystąpienia przesłanki z pkt 3. Organy nie dysponowały również dokumentami, które wskazywałyby, że nie doszło do zaspokojenia należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym. Dlatego też zasadnym jest stanowisko o niewystępowaniu przesłanek z pkt 4 i 4b.

Nie ulega również wątpliwości, iż wysokość zaległości ciążących na Zobowiązanym przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (koszt upomnienia – 11,60 zł). Zatem nie zachodzi przesłanka z pkt 4a. Odnosząc się do przesłanek zawartych w pozostałych punktach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (pkt 5 i 6) stwierdzić należy, że w stosunku do Skarżącego nie toczy się postępowanie egzekucyjne. Niemniej jednak z racji na to, że Zobowiązany osiąga przychody z prowadzonej działalności, a ponadto dysponuje majątkiem ruchomym w postaci trzech samochodów oraz majątkiem nieruchomym, to zasadnym jest stanowisko, że posiada on składniki majątkowe, co do których może być prowadzona egzekucja. Oznacza to, że wymienione w pkt 5 i 6 przesłanki nie zostały spełnione.

Podsumowując tą część uzasadnienia stwierdzić należy, że w opisanej sytuacji, zasadnie organ przyjął, że nie jest możliwe umorzenie zaległych składek z tytułu ich całkowitej nieściągalności, gdyż nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Zobowiązany jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, których dotyczy wniosek o umorzenie, wobec czego znajduje w stosunku do niego zastosowanie również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przed przystąpieniem do rozpatrzenia zasadności stanowiska organu o braku występowania przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia podnieść należy, iż to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (zob. wyroki NSA: z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13 oraz z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 4993/16), co wprost wynika z przywołanego przepisu. Nadmienić w tym miejscu należy, iż organ przed wydaniem decyzji informował Skarżącego o prawie przedstawienia dowodów na poparcie żądania umorzenia składek.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia poczynione w zakresie powyższych podstaw umorzenia, wskazując na informacje obrazujące sytuację materialną i osobistą Zobowiązanego. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że organ uwzględnił dane wynikające z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 4 czerwca 2020 r.

Analizując sytuację majątkową Skarżącego wskazać należy, że Skarżący podał wysokość przychodów i dochodów za lata 2017-2019, które kształtowały się w następujący sposób:

1. – w 2017 r. przychód 263.654,29 zł/koszty 232.360,04 zł/dochód 31.294,25 zł,
2. – w 2018 r. przychód 42.706,50 zł/koszty 36.283,97 zł/dochód 6.422,57 zł,
3. – w 2019 r. przychód 65.837,50 zł/koszty 54.502,98 zł/dochód 11.334,52 zł.

Uwzględniając te dane wskazać przyjdzie, iż Zobowiązany średnio miesięcznie uzyskiwał dochód: w 2017 r. – 2.607,85 zł (31.294,25 zł: 12 miesięcy), w 2018 r. – 535,21 zł (6.422,57 zł: 12 miesięcy), w 2019 r. - 944,54 zł (11.334,52 zł: 12 miesięcy). Brak jest natomiast wiedzy co do wysokości przychodów/dochodów wypracowanych w 2020 r. w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o umorzenie nieopłaconych w terminie składek. Wiadomym również jest, że stałe miesięczne wydatki Zobowiązanego to: opłaty eksploatacyjne - 500 zł i koszty leczenia – 700 zł. Ponadto wskazał on, że dokonuje spłaty w systemie ratalnym zaciągniętych kredytów, których wysokości nie określił. Kwota miesięcznej raty to 2.700 zł. Wynika stąd, że Skarżący każdego miesiąca wydatkuje ok. 3.900 zł. W oświadczeniu podał także, że jest właścicielem trzech samochodów: Forda Mondeo rok prod. 2003, Audi A4 rok prod. 1995 oraz Fiata Ducato rok prod. 2007. Ponadto w oświadczeniu tym wykazano komputer o wartości 500 zł. Na zasadzie współwłasności małżeńskiej Skarżący jest także posiadaczem trzech nieruchomości, które wolne są od obciążeń, a ponadto domu mieszkalnego o powierzchni [...] m2.

Z powyższego wynika, że wykazane przez Skarżącego wydatki znacznie przekraczają jego ujawnione dochody. Zauważyć przy tym należy, że nie uwzględniają one innych potrzeb, jak zakupu żywności, odzieży, czy środków czystości. Jednocześnie Skarżący nie wykazał jakichkolwiek zaległości w płatnościach związanych z utrzymaniem rodziny, czy spłacie ciążących na nim zobowiązań cywilnoprawnych. Ponadto nie korzysta on z żadnej z form wsparcia przewidzianej m.in. przepisami o pomocy społecznej. Zatem powyższe stanowi podstawę do stwierdzenia, że informacje podane przez Zobowiązanego nie obrazują rzeczywistej jego sytuacji.

W konsekwencji organ pozbawiony jest faktycznej możliwości oceny występowania na gruncie niniejszej sprawy przesłanki umorzeniowej określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Fakt otrzymywania przez małżonkę Skarżącego świadczenia emerytalnego nie wpływa na zasadność przedstawionego stanowiska, gdyż sytuacja w tym zakresie uległa zmianie dopiero od 1 lipca 2020 r. Poza tym, o czym była mowa wcześniej, Zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą (jedynie zawiesza ją na pewne okresy), co daje podstawę do prognozowania potencjalnej możliwości poprawy jego sytuacji, a w konsekwencji uregulowania w całości lub w części powstałego zadłużenia.

W tym stanie rzeczy zasadnym było uznanie przez ZUS, że Skarżący nie wykazał, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dodać w tym miejscu należy, iż rację ma organ stwierdzając, że konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Nie można poczytywać za spełniające przesłanki do uzyskania omawianej ulgi w spłacie, osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych jedynie z uwagi na preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla Zobowiązanego. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Omawiana instytucja służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach. Nie może być jednakże wykorzystywana do celów preferujących spłatę zaciągniętych kredytów kosztem realizowania zobowiązań publicznoprawnych.

Bezspornym jest także to, że brak jest podstaw do przyjęcia istnienia przesłanki umorzeniowej z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, która odnosi się do strat materialnych poniesionych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Zajmując się natomiast przesłanką z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia stwierdzić przyjdzie, że Skarżący w toku postępowania powołał się na chorobę żony związaną z jej błędnikiem, a także podniósł, że sprawuje nad nią opiekę. Nie przedstawił na tą okoliczność jednak jakichkolwiek dokumentów. Przystępując do rozważań w tym zakresie zwrócić należy uwagę, że w orzecznictwie przyjmuje się, że sam fakt choroby nie został wymieniony w rozporządzeniu z 2003 r. jako przesłanka umożliwiająca umorzenie zaległości, zatem samo jej wystąpienie nie uzasadnia umorzenia długu (zob. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt II GSK 1513/16, Lex nr 2478977). Oznacza to, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Zatem, wobec nie wykazania przez Zobowiązanego wspomnianych okoliczności, organ zasadnie uznał, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Konkludując, skoro nie zaistniała żadna z okoliczności warunkujących umorzenie składek, to organ nie był uprawniony do procedowania w zakresie uznania administracyjnego.

Końcowo stwierdzić przyjdzie, że ZUS trafnie wskazał w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji, że jeżeli Skarżący zamierza podważyć zasadność naliczenia składek, czy ma wątpliwości, co do określonej przez organ kwoty należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami, to może wystąpić do organu ze stosownym wnioskiem w tym zakresie, w celu otrzymania decyzji wymiarowej (jeśli dotychczas takiej nie wydano), względnie po jej wydaniu może weryfikować legalność stanowiska ZUS-u w tej mierze, korzystając ze stosownych środków zaskarżenia tejże decyzji wymiarowej. Złożenie przez Skarżącego wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek powinno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się on z kwotą zadłużenia, a jedynie z różnych względów nie jest w stanie jej pokryć. Postępowanie o umorzenie nie jest trybem, w którym można by korygować zasadność i wysokość należności głównej oraz odsetek (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 24 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Rz 789/08, Lex nr 542922; wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 października 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1829/06, Lex nr 295991; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 maja 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1013/06, Lex nr 257165; wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Łd 20/09, Lex nr 546967; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Ol 734/12, Lex nr 1286868; wyrok NSA z dnia 17 października 2019 r. sygn. akt I GSK 1388/18, Lex nr 2748547).

Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).