Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. O. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jest decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 października 2015 r. skarżący zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku odnotował, że przebywa obecnie na emeryturze i z uwagi na problemy zdrowotne nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Skarżący nie jest w stanie pokryć kosztów zatrudnienia pełnomocnika procesowego z wyboru.
Na podstawie zgromadzonych w tej sprawie dokumentów źródłowych, zarówno tych nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, jak i tych, które skarżący dostarczył z własnej inicjatywy, ustalono, co następuje. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, córką i synem. Żadne z nich nie posiada majątku. Wszyscy zamieszkują w wynajmowanym mieszkaniu o pow. 54 m2. Dochód w ww. gospodarstwie stanowi kwotę 2.679,11 zł netto, w tym: 300,86 zł stanowi dodatek mieszkaniowy, a kwota 1200 zł to świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepełnosprawności dziecka.
Skarżący prowadzi nadto działalność gospodarczą, której wynik finansowy z okresu ostatnich czterech miesięcy wyniósł 2.460,94 zł. Tym samym uśredniony dochód tego gospodarstwa stanowi miesięcznie 3.294,34 zł. Do stałych miesięcznych wydatków należy dodać czynsz za mieszkanie, którego wysokość – pomniejszona o ww. dodatek mieszkaniowy – stanowi 412,78 zł. Miesięczne koszty z tytułu zużycia energii elektrycznej to około 111,02 zł. Stałą pozycją kosztową w budżecie gospodarstwa domowego pozostaje rata kredytu w kwocie 293,32 zł. Dochód brutto obojga małżonków w 2014 r. wyniósł 16.109,62 zł.
Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje:
Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: P.p.s.a."), stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję o odmowie umorzenia należności wobec ZUS, a zatem postępowanie zakończone tą decyzją prowadzono w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęty jest w tej sprawie J. O. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżący zwolniony jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Analiza dokumentacji źródłowej, uzupełniona aktualnymi oświadczeniami skarżącego, pozwoliła stwierdzić, że skarżący nie będzie w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W toku rozpoznania wniosku zwrócono przede wszystkim uwagę, że blisko połowa dochodu w gospodarstwie domowym skarżącego to świadczenia o charakterze pomocowym. Ustalono nadto, że po uiszczeniu wszystkich niezbędnych wydatków, na utrzymanie każdego z członków rodziny skarżącego pozostaje kwota około 544 zł. Z kwoty tej ponoszone są dalej wydatki na zakup żywności, odzieży, środków higieny, jak również zakup lekarstw i rehabilitację syna skarżącego. Trzeba w tym miejscu dodać, że analiza wyciągów z rachunku bankowego skarżącego pozwala przyjąć, iż do ww. wydatków miesięcznych należy nadto doliczyć należności z tytułu ubezpieczenia, czy z tytułu usług telekomunikacyjnych. Obie wielkości są jednakże niemożliwe do ustalenia w oparciu o materiał źródłowy zgromadzony w aktach sprawy.
W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z 258 § 2 pkt 7 tej ustawy.