Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 21 lutego 2022 r., nr 2401-IEE.711.74.2022.2.MSN UNP: 2401-22-038158, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "DIAS", "organ II instancji"), po rozpatrzeniu zażalenia I. sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej: "Spółka", "skarżąca"), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej: "organ I instancji") z 30 grudnia 2021 r., nr [...], oddalające skargi na czynność egzekucyjną.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
- 1. W dniu 4 listopada 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Z., działając jako wierzyciel, wystawił tytuły wykonawcze nr od TW1480021006598 do TW1480021006600, obejmujące zaległości składkowe Spółki za sierpień 2021 r. Zawiadomieniami z 5 listopada 2021 r., nr od [...] do [...], poinformował o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłat i zwrotów podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G.. Zawiadomienia te zostały odebrane przez Spółkę 9 listopada 2021 r. Następnie, w dniu 18 listopada 2021 r., do organu I instancji wpłynęły skargi Spółki z 16 listopada 2021 r. na dokonane czynności egzekucyjne. Z uwagi na wątpliwości dotyczące charakteru złożonych pism organ I instancji pismem z 23 listopada 2021 r. wezwał Spółkę do jednoznacznego doprecyzowania treści skarg w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z akt administracyjnych wynika, że Spółka nie odniosła się do treści przedmiotowego wezwania.
- 2. Po przeanalizowaniu złożonych skarg Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. postanowieniem z 30 grudnia 2021 r. oddalił skargi z 16 listopada 2021 r. na czynność organu egzekucyjnego z 5 listopada 2021 r. w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłat i zwrotów podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G..
- 3. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie złożyła Spółka, wskazując na naruszenie prawa przez organ ze względu na brak opublikowania zarządzenia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącego właściwości miejscowej oddziału.
- 4. Po rozpatrzeniu złożonego zażalenia DIAS postanowieniem z 21 lutego 2022 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z.. W uzasadnieniu wskazał, że zarzuty sformułowane w skargach i zażaleniu sprowadzają się do kwestionowania uprawnień organu I instancji do prowadzenia przedmiotowej egzekucji. Wyjaśnił, że właściwość rzeczowa i miejscowa Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jako organu egzekucyjnego wynika z art. 19 § 4 i art. 22 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020, poz. 1427, ze zm., dalej: "u.p.e.a."), zaś zasięg terytorialny działania w tej sferze wynika z przepisów regulujących funkcjonowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako osoby prawnej i jego struktury organizacyjnej, tak w randze ustawy czy rozporządzenia podlegających ogłoszeniu w odpowiednim Dzienniku Urzędowym, jak i regulaminów, czy aktów wewnętrznych, nie podlegających stosownej publikacji. Stąd też w ocenie organu odwoławczego egzekucja należności pieniężnych wobec Spółki jest prowadzona przez właściwy miejscowo i rzeczowo organ.
Organ II instancji podkreślił, że zaskarżone postanowienie zostało wydane na gruncie art. 54 u.p.e.a., który stanowi, że podstawą skargi na czynność egzekucyjną jest jej dokonanie z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga taka określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Wobec nieotrzymania od Spółki odpowiedzi na wezwanie organu I instancji z dnia 23 listopada 2021 r., organ egzekucyjny z własnej inicjatywy rozszerzył zakres żądania skarg na czynności egzekucyjne i w uzasadnieniu postanowienia zawarł argumenty związane z uciążliwością dokonanych czynności egzekucyjnych, czego Spółka nie podnosiła. Tym samym zdaniem DIAS, organ I instancji w sposób nieuprawniony wykroczył poza zakres skargi, rozpoznając problem zbytniej uciążliwości egzekucji.
Równocześnie DIAS stwierdził, że zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków dokonano zgodnie z trybem wskazanym w art. 89 u.p.e.a. W skargach i zażaleniu Spółka nie kwestionuje zaś samej zasadności środka egzekucyjnego i trybu jego zastosowania. Organ II instancji uznał, że czynności te zostały dokonane w sposób prawidłowy, zgodnie z przepisami regulującymi sposób oraz formę ich dokonania i brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonych zajęć.
- 5. Skargę na przedmiotowe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła Spółka, wskazując, że w sposób rażący narusza ono prawo i domagając się jego uchylenia.
- 6. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Przedmiotowa skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga taka jest samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego, a nie skargą w rozumieniu przepisów działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie jest bowiem uniwersalnym środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. W obecnym stanie prawnym zobowiązany, wnosząc skargę na czynności egzekucyjne, musi ją oprzeć na podstawach wskazanych w art. 54 § 1, to jest zarzucić dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zarzucić zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (por. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji.
Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54). W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne, ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Organy nie orzekają więc o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani nie oceniają prawidłowości jego prowadzenia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne, co do zasady nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono (por. wyrok WSA w Warszawie z 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 69/08, LEX nr 486251).
Stosownie do § 2 omawianego wyżej przepisu skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. W rozpoznawanej sprawie, wobec powzięcia wątpliwości co do charakteru pisma skarżącej z 16 listopada 2021 r., organ I instancji słusznie wezwał Spółkę do sprecyzowania treści skarg zgodnie z art. 54 u.p.e.a. przez określenie, czy skargi te dotyczą dokonania czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, czy też zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. Z powyższego względu Sąd podziela ocenę DIAS dotyczącą nieuzasadnionego rozszerzenia zakresu żądania skarżącej przez organ I instancji. W wyniku tego Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. w swoim postanowieniu zawarł argumentację potwierdzającą słuszność oddalenia skarg wniesionych na gruncie art. 54 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a., pomimo niewskazania przez skarżącą na zbytnią uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego.
Zdaniem Sądu, w przypadkach kiedy treść żądania budzi wątpliwości, organ administracji publicznej nie jest uprawniony do samodzielnego precyzowania treści żądania, gdyż mogłoby to prowadzić do niedopuszczalnej zmiany jego kwalifikacji prawnej, wbrew intencjom osoby wnoszącej podanie. O tym, jaki charakter ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym decyduje bowiem ostatecznie strona, a nie organ administracyjny, do którego pismo zostało skierowane.
Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że skarżąca w skargach i zażaleniu podniosła jedynie kwestię właściwości Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jako organu egzekucyjnego. Sąd podziela dokonaną w tym zakresie przez DIAS analizę przepisów, na mocy których Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. wyznaczony jest do działania jako organ egzekucyjny właściwy miejscowo, uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 u.p.e.a. wobec skarżącej, mającej siedzibę w G.. Na gruncie art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2a-3a.
Przechodząc do właściwości rzeczowej, DIAS podkreślił, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń (art. 19 § 4 u.p.e.a.).
Odnosząc się do pozostałych przepisów postępowania egzekucyjnego, DIAS uznał, że czynności egzekucyjne zostały dokonane w sposób zgodny z przepisami regulującymi sposób i formę ich dokonania, więc brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonych zajęć innej wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłat i zwrotów podatków. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela tę ocenę. W myśl art. 7 § 1 i § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny w trakcie postępowania egzekucyjnego stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Dokonanie zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków, a zatem środka egzekucyjnego zastosowanego w niniejszym przypadku i przewidzianego w art. 1a pkt 12 lit a) tiret 5 u.p.e.a., następuje w sposób opisany w art. 89 i art. 89a u.p.e.a. Na mocy art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.
Zawiadomienie o zajęciu i inne pisma w ramach egzekucji z nadpłaty lub zwrotu podatku sporządza się i doręcza z użyciem środków komunikacji elektronicznej w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 67 § 2c (art. 89a § 3 u.p.e.a.). W przedmiotowej sprawie wierzyciel zawiadomieniem z 5 listopada 2021 r. poinformował skarżącą oraz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. (drogą elektroniczną) o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Zawiadomienia te spełniają warunki określone w art. 67 i art. 26e § 1-4 u.p.e.a., tak więc zajęcia wierzytelności pieniężnej dokonano w sposób przewidziany w obowiązujących przepisach.
W świetle rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jest organem egzekucyjnym właściwym rzeczowo i miejscowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Czynności egzekucyjne zajęcia innej wierzytelności pieniężnej zostały zaś przeprowadzone w sposób zgodny z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a Sąd nie znalazł podstaw do ich uchylenia.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł jak w sentencji wyroku.