Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 marca 2022r. nr 2401-IEE.711.71.2022.8/AD UNP: 2401-22-060536 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS, organ odwoławczy) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej: organ egzekucyjny) z dnia 15 grudnia 2021r. nr [...] o oddaleniu skargi J. M. (dalej: skarżący, zobowiązany) na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego z dnia 7 października 2021r. nr [...] w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w P. S.A. (dalej: bank).
Powyższe postanowienie zostało wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 2000, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.).
Stan sprawy.
Pismem z dnia 14 października 2021r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył do organu skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na podstawie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego nr [...] Nr [...] z dnia 7 października 2021r. (dalej: zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego).
Powyższej czynności skarżący zarzucił naruszenie:
- - art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez dokonanie zajęcia rachunku bankowego skarżącego z naruszeniem powyższej normy,
- - art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
W uzasadnieniu podniesiono, iż skarżący nie otrzymał upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Wskazując na art. 7 § 2 u.p.e.a. skarżący stwierdził, że organ egzekucyjny zastosował środek zbyt uciążliwy dla zobowiązanego. Organ egzekucyjny dochodząc kwoty 16.411.142,51 zajął główny środek utrzymania skarżącego i rodziny – wynagrodzenie za pracę, które trafia na rachunek bankowy zobowiązanego. Skarżący zaznaczył, że ma na utrzymaniu rodzinę (żonę i dzieci) i nie będzie miał środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podniesiono, iż zajęcie konta bankowego ma na celu pozbawienie skarżącego dostępu do środków finansowych i uniemożliwienie mu pozyskania nowych. Zarzucono, że organ egzekucyjny nie zwrócił się do skarżącego z wnioskiem o wskazanie innych, mniej uciążliwych – środków egzekucyjnych.
Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 15 grudnia 2021r. oddalił skargę zobowiązanego. W postanowieniu zaznaczono, iż zawiadomieniem z dnia 7 października 2021r. dokonano zajęcia rachunku bankowego prowadzonego dla skarżącego przez P. S.A. Zajęcia dokonano na podstawie tytułów wykonawczych nr 2471-723.806461.2021, nr 2471-723.806398.2021, nr 2471-723.806431.2021 oraz nr 2471-723.806495.2021 (dalej: tytuły wykonawcze) obejmujących należności z tytułu przerzuconej na zobowiązanego odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki T. Sp. z o.o. w likwidacji (dalej: spółka), wystawionych przez wierzyciela – Naczelnika [...] [...] Urzędu Skarbowego w S..
Powyższe zawiadomienie odebrane zostało przez skarżącego w dniu 13 października 2021r. W postanowieniu wyjaśniono, iż wspomniane zawiadomienie sporządzone zostało zgodnie z wymogami art. 67 u.p.e.a. Strony zostały prawidłowo zawiadomione o zajęciu, a zastosowany środek egzekucyjny znajduje się w katalogu środków egzekucyjnych określonych w u.p.e.a. W przekonaniu organu egzekucyjnego dokonana czynność jest zgodna z treścią art. 80 u.p.e.a. W szczególności zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego zostało doręczone do banku za pomocą systemu elektronicznych zajęć rachunków obsługiwanych przez Krajową Izbę Rozliczeniową, przy użyciu podpisu elektronicznego osoby, której przyznano certyfikat niezbędny do posługiwania się podpisem elektronicznym. Kopia zawiadomienia została doręczona skarżącemu w dniu 13 października 2021r.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 15 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stwierdził, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne nie jest możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a.
Nie uznając naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stwierdził, iż zajęcie rachunku bankowego jest jedną z tych czynności egzekucyjnych, która zalicza się do środków mniej uciążliwych dla zobowiązanego. Zwrócono uwagę, iż w zakresie zajęć egzekucyjnych banki stosują zasady przekazywania do organu egzekucyjnego jedynie kwot przewyższających kwoty ustawowo wolne od zajęć, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Skarżący wniósł na powyższe postanowienie zażalenie, w którym zarzucił organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 80 § 1 u.p.e.a. poprzez nie doręczenie skarżącemu tytułu wykonawczego. Zarzucając naruszenie art. 7 § 2 u.p.e.a. zobowiązany stwierdził, iż organ egzekucyjny zastosował środek zbyt uciążliwy, gdyż zajęto główny środek utrzymania zobowiązanego.
Po rozpatrzeniu zażalenia DIAS postanowieniem z dnia 18 marca 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 7 października 2021r. oddalające skargę zobowiązanego na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego.
DIAS wyjaśnił, iż zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego nie był zbyt uciążliwy, a do jego zastosowania upoważniały przepisy. DIAS zaznaczył, że podstawę wystawienia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego stanowiły tytuły wykonawcze z 28 września 2021r. wystawione przez Naczelnika [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. na dochodzenie należności z tytułu odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Odpisy tytułów zostały doręczone skarżącemu w dniu 13 października 2021r.
Natomiast zawiadomienie o zajęciu z 7 października 2021r. doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności. Dnia 8 października 2021r. bank poinformował o przeszkodzie realizacji zajęcia – brak środków na ponad kwotę wolną. Wydruk zawiadomienia o zajęciu doręczono skarżącemu w dniu 13 października 2021r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych. Zawiadomienie o zajęciu z 7 października 2021r. zostało przesłane do banku przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Wskazano, iż zawiadomienie o zajęciu zawiera wszystkie elementy oraz spełnia wymogi określone w przepisach u.p.e.a.
Według DIAS zastosowany środek egzekucyjny nie był zbyt uciążliwy. Zaznaczono, iż w wyniku zajęcia bank nie przekazał organowi egzekucyjnemu żadnej kwoty celem jego realizacji – egzekucja pozostaje bezskuteczna. Wyjaśniono, iż egzekucja z rachunku bankowego jest jednym z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Skarżący nie wskazał innego, mniej uciążliwego środka egzekucyjnego, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie egzekucji. Jednocześnie o uciążliwości środka egzekucyjnego można mówić dopiero wówczas, gdy organ egzekucyjny ma do dyspozycji co najmniej dwa środki egzekucyjne, których zastosowanie doprowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł do tut. Sądu skargę.
Skarżący zarzucił postanowieniu naruszenie:
- - art. 80 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez dokonanie zajęcia rachunku bankowego skarżącego z naruszeniem powyższej normy,
- - art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W skardze podniesiono, iż organ egzekucyjny zawiadamiając skarżącego o zajęciu rachunku bankowego nie doręczył mu tytułu wykonawczego, do czego był zobowiązany w myśl art. 80 § 3 u.p.e.a. W zawiadomieniu z dnia 7 września 2021r. zostały jedynie wymienione tytuły wykonawcze poprzez wskazanie ich numerów oraz kwota należności głównych i odsetek wynikająca z powyższych tytułów. Zdaniem skarżącego wymienienie tytułów wykonawczych nie spełnia wymogów powyższej normy.
Uzasadniając naruszenie art. 7 § 2 u.p.e.a. wskazano, iż organ egzekucyjny zajął główny środek utrzymania skarżącego i rodziny – wynagrodzenie za pracę, które trafia na rachunek bankowy zobowiązanego. Skarżący zaznaczył, że ma na utrzymaniu rodzinę (żonę i dzieci) i nie będzie miał środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącego zajęcie konta bankowego ma na celu pozbawienie zobowiązanego dostępu do środków finansowych i uniemożliwienie mu pozyskania nowych. Zarzucono, że organ egzekucyjny nie zwrócił się do skarżącego z wnioskiem o wskazanie innych, mniej uciążliwych – środków egzekucyjnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonego postanowienia jest art. 54 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (pkt 1) lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (pkt 2).
W judykaturze podkreśla się, że określony w art. 54 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma ona charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1324/18; wyrok NSA z 17 maja 2022 r., sygn. akt III FSK 583/21; CBOSA). W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych.
Rozpatrzenie zarzutów w postępowaniu skargowym byłoby obejściem prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia (por. wyrok NSA z 14 sierpnia 2019 r., sygn. akt II FSK 2966/17;CBOSA). Powyższa zasada sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich, w szczególności skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty, dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek.
W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej.W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 17 maja 2022 r., sygn. akt III FSK 583/21; CBOSA). Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, bądź egzekutora, mając na względzie przepisy regulujące sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok NSAz 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II FSK 48/18; CBOSA).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że organ prawidłowo dokonał oceny zajęcia rachunku bankowego.
Nie budzi wątpliwości, że na taką czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego przysługuje skarga przewidziana w art. 54 § 1 u.p.e.a. Jak wynika z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Egzekucja z rachunków bankowych jest jednym ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a, stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, a taka należność była egzekwowana w drodze przymusu od skarżącej.
Sposób dokonania zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, a równocześnie prawidłowości jego przeprowadzenia, należy rozpatrzyć na podstawie regulacji zawartych w art. 80 u.p.e.a. i następnych. Zgodnie z treścią art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:
- 1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
- 2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;
- 3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.
Art. 80 § 2 u.p.e.a. stanowi, iż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne:
- 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;
- 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.
Stosownie do postanowień art. 80 § 2a u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie obejmuje kwot pochodzących ze:
- 1) świadczeń alimentacyjnych, świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczeń rodzinnych, dodatków rodzinnych, pielęgnacyjnych, porodowych, dla sierot zupełnych, zasiłków dla opiekunów, świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń integracyjnych, świadczeń wychowawczych, jednorazowych świadczeń, o których mowa w art. 10 ustawy z 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem", oraz świadczeń dobry start;
- 2) świadczeń, dodatków i innych kwot, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 80 ust. 1 i la, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3 i art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, oraz środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 tej ustawy, w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i osoby, które osiągnęły pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej.
Według art. 80 § 3 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.
Ustalono, iż organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, do którego upoważniły go przepisy u.p.e.a. - tj. egzekucję z rachunku bankowego. Podstawę wystawienia zawiadomienia z dnia 7.10.2021 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w banku stanowiły tytuły wykonawcze z 28.09.2021 r., wystawione przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. na dochodzone należności z tytułu odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Jak zasadnie przyjęto, odpisy spornych tytułów wykonawczych z 28.09.2021 r. doręczono skarżącemu dnia 13.10.2021 r. Natomiast zawiadomienie o zajęciu z dnia 7.10.2021 r. doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności, a w dniu 8.10.2021 r. bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia - brak środków ponad kwotę wolną. Wydruk zawiadomienia o zajęciu doręczono skarżącemu dnia 13.10.2021r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych z 28.09.2021 r. Zawiadomienie o zajęciu z dnia 7.10.2021 r. zostało przesłane do banku przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i zawiera wszystkie elementy oraz spełnia wymogi określone w przepisach u.p.e.a.
Sąd stwierdza, iż wbrew zarzutom skargi organy nie naruszyły art. 80 u.p.e.a.
Jednocześnie Sąd zaznacza, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego, co jednak możliwe jest w przypadku możliwości wyboru w tym zakresie. Zdaniem sądu organ prawidłowo stwierdził, że środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego skarżącego nie był zbyt uciążliwy. Należy zaznaczyć, że zastosowany środek egzekucyjny stanowi jeden z najmniej uciążliwych środków. Zobowiązany nie zostaje bowiem pozbawiony całości posiadanych środków z tytułu posiadania rachunku bankowego. Jest ograniczony w prawie dysponowania środkami jedynie do wysokości należności podlegającej egzekucji. Środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r., poz. 2207), przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy (art. 54 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j.
Dz. U. z 2021 r., poz. 2439 ze zm.)). Ponadto, jak słusznie zauważyły organy, skarżący nie wskazał innego, mniej uciążliwego środka egzekucyjnego, z którego możliwe było skuteczne przeprowadzenie egzekucji obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że organ egzekucyjny nie uchybił obowiązkom wynikającym z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie zastosowanego środka egzekucyjnego. W rezultacie rozpoznania skargi na czynności egzekucyjne organy podjęły prawidłowe rozstrzygnięcie o jej oddaleniu. Tym samym sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 329 ze zm.) oddalił skargę.