Uzasadnienie
Pismem z dnia 1 października 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) Naczelny Sąd Administracyjny przekazał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jako właściwemu rzeczowo, urzędowy formularz (wypełniony druk PPF) z dnia 23 września 2008 r., w ramach którego skarżący K. J. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący ustosunkował się do treści postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 sierpnia 2008 r., którym odrzucono skargę E. J. i K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...].
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. W ramach posiadanych składników majątkowych skarżący wskazał na dom o pow. [...] i mieszkanie o pow. [...].Jedynym źródłem dochodu wspomnianego wyżej gospodarstwa jest świadczenie emerytalne K. J. w kwocie [...] zł. Podkreślono nadto, iż skarżący wraz z małżonką są inwalidami I grupy.
Pismem z dnia 30 października 2008 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energię elektryczną, telefon; książeczki opłat czynszowych itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym domu mieszkalnego przy ul. [...] w R. oraz w lokalu mieszkalnym o pow. [...] (wskazanego w druku PPF), nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych domowników rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich czterech miesięcy, wykazanie dochodu skarżącego poprzez nadesłanie np. kserokopii decyzji przyznającej świadczenie emerytalne, nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zamieszkujące w lokalu mieszkalnym o pow. [...] oraz nadesłanie tytułu prawnego do tego lokalu tj. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia itp., udokumentowanie za pomocą stosownych paragonów, rachunków i faktur wydatków ponoszonych na leczenie (w przypadku braku odpowiednich dokumentów należy oszacować kwotę, która jest miesięcznie przeznaczana na ten cel).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący pismo z dnia 10 listopada 2008 r., w którym wskazał, iż jego stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego składają się z jedenastu pozycji, w tym: "ubezpieczenie na życie ([...] zł/rok), ubezpieczenie domu ([...] zł/rok), opał ([...] zł/rok), światło i siła ([...] zł/rok), telefon ([...] zł/miesiąc), woda i ścieki ([...] zł/miesiąc), kubły ([...] zł/rok), podatek od domu i działki ([...] zł/rok), lekarstwa ([...] zł/miesiąc), gaz domowy ([...][...] zł/co 1,5 miesiąca), pomoc domowa ([...] zł/miesiąc)." Nadto nadesłał on również decyzję o waloryzacji emerytury z dnia 4 marca 2008 r., z której wynika, iż od dnia 1 marca 2008 r. wysokość świadczenia emerytalnego uzyskiwanego przez skarżącego wynosi [...] zł.
W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 13 listopada 2008 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie skarżący, zachowując ustawowy termin, wniósł sprzeciw, uzupełniony pismem z dnia 15 grudnia 2008 r., w którym pokreślił, iż jest emerytem z I grupą inwalidztwa oraz ma na utrzymaniu chorą żonę, również z I grupą inwalidztwa. Wskazał, iż w związku z jego stanem zdrowia oraz koniecznością opiekowania się żoną nie jest w stanie dostarczyć żądanych dokumentów, które zresztą są już w posiadaniu tutejszego Sądu. Nadto wyjaśnił, iż jest posiadaczem domu jednorodzinnego, natomiast błędem jest "przypisanie" mu posiadania mieszkania o pow. [...]. Do pisma z dnia 15 grudnia 2008 r. dołączono: oświadczenie wskazujące stałe wydatki skarżącego związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (tożsame oświadczenie skarżący złożył przy piśmie z dnia 10 listopada 2008 r.), faktury VAT z listopada i grudnia 2008 r. wystawione na zakup lekarstw przez skarżącego i opiewające łącznie na kwotę [...] zł (listopad) i [...] zł (grudzień).
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwaną dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stwierdzić zatem należy, iż wniesienie sprzeciwu nie powoduje poddania postanowienia wydanego przez referendarza sądowego w ramach prawa pomocy ocenie sądu, lecz utratę mocy przez to orzeczenie i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd.
Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych wskazać należy w pierwszej kolejności, iż dotyczył on przyznania mu tego prawa w zakresie częściowym. Zgodnie bowiem z treścią art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Dyspozycja art. 199 P.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadminisracyjnego. Wyłączenie tej reguły w zakresie wnioskowanym przez skarżącego może nastąpić wobec osoby fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia bowiem w tym przepisie słów "gdy wykaże" wynika, iż to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). Warto przy tym wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast jeśli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.).
Decydując o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy należy mieć przy tym na względzie zarówno rzeczywistą sytuację majątkową wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie mu tego prawa, ocenioną na podstawie całokształtu dokumentacji i oświadczeń zebranych w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jak i konstytucyjne prawo sądu.
W niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż skarżący, zdaniem Sądu nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu tego wyjątkowego przywileju, jakim jest prawo pomocy.
Przede wszystkim należy stwierdzić, iż skarżący nie wykonał w sposób należyty wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności nie nadesłał dokumentów źródłowych, które przykładowo zostały przez referendarza wskazane w pkt 1 jego wezwania. Natomiast nadesłane przez skarżącego zestawienie kosztów ponoszonych w gospodarstwie domowym nie pozwala stwierdzić, czy kwota [...] zł zaspokaja miesięczne niezbędne wydatki związane z domem o pow. [...], mieszkaniem o pow. [...],czy też z jednym i drugim składnikiem majątku. Wątpliwości budzą także wyjaśnienia skarżącego wskazujące, iż jest on w posiadaniu domu jednorodzinnego, zaś "przypisanie" mu mieszkania o pow. [...] jest błędem merytorycznym tutejszego Sądu. W treści bowiem wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF) z dnia 23 września 2008 r. sam skarżący wyraźnie wymienił jako składnik majątku (oprócz domu o pow. [...]) mieszkanie o pow. [...].
Mając również na uwadze fakt, iż wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi kwotę [...] zł, należy zauważyć, iż żadna z opłat sądowych, jakie skarżący może mieć obowiązek w przyszłości uiścić w toku niniejszego postępowania, nie przekroczy kwoty [...] zł. Kwota ta zaś jest wysokością najmniejszą spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Warto także wskazać, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, zaś osoby toczące spory sądowe winny przewidywać konieczność poniesienia związanych z tym kosztów.
Wobec powyższego stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącego o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, orzekł, jak w sentencji postanowienia.