Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2017 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy, ustanawiając mu adwokata, którym wyznaczona została adwokat I. L. Nastąpiło to już po oddaleniu skargi w niniejszej sprawie. Pełnomocnik dnia 30 stycznia 2018 r. zapoznał się z aktami i pismem z następnego dnia złożył wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one pokryte ani w całości, ani w części. Zaznaczył, że po zapoznaniu się z aktami sprawy skontaktował się ze skarżącym i odpowiedział na jego pytania związane ze sprawą. Dowiedział się od niego, że wniosek o ustanowienie adwokata złożył on przez pomyłkę co do treści i skutków wyroku, kierując się pouczeniem, które wprowadziło go w błąd co do konieczności zaskarżenia tego orzeczenia i ubiegania się w tym celu o przyznanie prawa pomocy. Po wyjaśnieniu tych kwestii, skarżący zrezygnował z zaskarżenia wyroku. W konsekwencji pełnomocnik wyraził pogląd, że podjął wszystkie czynności, jakie na obecnym etapie postępowania były możliwie.
Do wniosku załączył m.in. odpis pisma wysłanego do skarżącego z prośbą o kontakt oraz potwierdzenie odbytej z nim rozmowy telefonicznej.
Postanowieniem z dnia 13 marca 2018 r. stwierdzono prawomocność wyroku kończącego postępowanie w sprawie.
Mając powyższe na względzie, zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Należy zatem sięgnąć do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.).
Pełnomocnik został ustanowiony już po zakończeniu postępowania w pierwszej instancji, wobec czego może się ubiegać o przyznanie wynagrodzenia za instancję drugą. W § 21 ust. 1 pkt 2 przywołanego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. przewidziano opłaty, w świetle jego § 2 będące jednym ze składników ponoszonych przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w postępowaniu przed sądami administracyjnymi we wspomnianej instancji, wskazując wysokość tej opłaty w odniesieniu do wymienionych tam czynności, a mianowicie – poza udziałem w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (i postępowaniem zażaleniowym) – opłaty za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej i za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik ustanowiony w niniejszej sprawie nie dokonał żadnej z tych czynności, co już niejako samo przez się nie pozwala na ustalenie należnego wynagrodzenia.
Nie sporządził w szczególności opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej, chociaż w jedynym piśmie, jakie przedłożył w postępowaniu, czyli we wniosku o przyznanie wynagrodzenia, tego rodzaju brak dostrzegł.
Tymczasem stosownie do art. 177 § 4 P.p.s.a. jeżeli pełnomocnik wyznaczony w ramach prawa pomocy nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Dalej przepis ten stanowi, że sąd doręcza odpis opinii stronie, przy czym termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. W myśl z kolei art. 177 § 5 P.p.s.a. ta ostatnia reguła nie znajduje zastosowania, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności – w takim przypadku sąd zawiadamia o tym m.in. właściwą okręgową radę adwokacką, która wyznacza innego pełnomocnika. W efekcie w razie, gdy pełnomocnik nie sporządzi omawianej opinii, to nie ma podstaw ani do tego, by strona dysponowała kolejnym terminem do wniesienia skargi kasacyjnej (od doręczenia opinii), ani do tego, by sąd poddał tę opinię merytorycznej ocenie i rozważył wystąpienie o wyznaczenie innego pełnomocnika.
Tym samym pełnomocnik w istocie pozbawił skarżącego uprawnień wynikających z przytoczonych przepisów, uniemożliwiając powstanie skutków, jakie w ustawie powiązano z prawidłowo sporządzoną i wniesioną opinią o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej, a przez to sprawił, że przyznane w sprawie prawo pomocy stało się iluzoryczne. Z pewnością nie wykonał on tych czynności, jakie były możliwie i konieczne na obecnym etapie postępowania. Bez znaczenia pozostają przy tym zamiary skarżącego co do zaskarżenia korzystnego dla niego wyroku, które zresztą mogły się zmienić, np. po doręczeniu mu odpisu opinii.
W tym kontekście zaakcentowania wymaga, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu należy się za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, a za taką można uznać tylko takie działania, które zmierzają bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji strony (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13, LEX nr 1318936). Innymi słowy aktywność pełnomocnika powinna bądź przynieść stronie wymierne korzyści procesowe, bądź przynajmniej nie przyczynić się bezpośrednio do pogorszenia jej położenia, i obejmować takie czynności, które są usprawiedliwione i potrzebne w danej fazie postępowania. Z tego punktu widzenia czynności podjęte przez pełnomocnika ustanowionego w niniejszej sprawie, polegające na zapoznaniu się z aktami, nawiązaniu kontaktu telefonicznego ze stroną i udzieleniu jej wyjaśnień, można uznać nie za udzielenie pomocy prawnej skarżącemu, lecz co najwyżej za niezbędne przygotowania do wykonania tego obowiązku.
Wobec powyższego na podstawie art. 250 § 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.