Uzasadnienie
W skardze z dnia 16 kwietnia 2010 r. A. U. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach między innymi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Przy skardze dołączono urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 16 kwietnia 2010 r.). Wniosek ten nie spełniał jednakowoż wymogów formalnych i wymagał uzupełnienia. Kompletny, wolny od wad druk PPF wpłynął do Sądu w dniu 24 czerwca 2010 r.
Pismem z dnia 6 lipca 2010 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dokumentów źródłowych potwierdzających okoliczności zdeklarowane w druku PPF. Wymagana dokumentacja wpłynęła do Sądu w dniu 15 lipca 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) i została dołączona do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 599/10.
Mając na uwadze złożone w tej sprawie oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (druk PPF) i przedłożone dokumenty źródłowe ustalono, co następuje. Skarżący wraz z żoną i z dwójką dzieci mieszka w domu o pow. 141 m2 należącym do jego rodziców. Wykazane dochody skarżącego i jego małżonki kształtują się na poziomie 3.858,00 zł netto. Dochody rodziców skarżącego wynoszą łącznie 2.585,30 zł netto. Na podstawie przedstawionych rachunków i faktur ustalono, że skarżący ponoszą miesięcznie wydatki w kwocie około 2000 zł, w tym: koszty przedszkola (210 zł), rata z tytułu spłaty pożyczki (913,32 zł), rata kredytu na samochód (406,21 zł), ubezpieczenie (266,46 zł), spłaty na rzecz GE Money (98,31 zł) oraz usługi telekomunikacyjne (102,22 zł – średnia z dwóch miesięcy). Dodatkowo skarżący wraz z małżonką partycypują w kosztach utrzymania nieruchomości, które w oparciu o nadesłane dokumenty ustalono na poziomie około 614,00 zł miesięcznie (energia elektryczna około 150 zł, opłaty za wodę i odprowadzanie ścieków 400 zł, wywóz nieczystości 16 zł, podatek od nieruchomości 48 zł). Ustalono nadto, że skarżący choruje przewlekle i jest pod stałą opieką poradni gastrologicznej. Z kolei jego dzieci stale leczą się w poradni alergologicznej. Skarżący wraz z żoną posiadają dwa samochody, w tym Opla Zafirę (rok prod. 2003 o wartości około 30.000,00 zł, obciążony kredytem) i Forda Fiestę (rok prod. 1990 o wartości 700 zł.). Dochód brutto skarżącego w roku 2009 wyniósł 44.973,17 zł, w tym 7.002,04 z działalności wykonywanej osobiście i z innych źródeł. Dochód jego małżonki w tym samym okresie wyniósł 27.220,02 zł.
Wpis sądowy od skargi w tej sprawie wynosi 500 zł.
W tym miejscu należy zaakcentować, że skarżący zainicjował w tut. Wydziale sądu administracyjnego pięć postępowań. W każdym z nich wystąpił o przyznanie prawa pomocy. Z kolei łączna wysokość wpisów w postępowaniach zainicjowanych ze skarg A. U. i zarejestrowanych w repertoriach tut. Sądu, w tym Wydziału III, wynosi 6.000,00 zł.
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
W punkcie wyjścia należało odnotować, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.).
Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Najogólniej rzecz ujmując, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na badaniu wzajemnej relacji aktywów strony wnioskującej, przy uwzględnieniu jej koniecznych wydatków, a pasywami, które w tej sytuacji przybierają postać niezbędnych kosztów postępowania sądowego.
Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że skarżący jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jego przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Trzeba wszak zauważyć, że skarżący poza deklarowanym wynagrodzeniem ze stosunku pracy osiąga jeszcze inne dochody. Dochody te ujawnił w pierwotnym druku PPF, obarczonym brakiem formalnym. Wspomniał wówczas, że łączne dochody w jego gospodarstwie wynoszą 5.800,00 zł. W uzupełnionym formularzu tych dodatkowych źródeł utrzymania już nie wskazał i ograniczył rzeczony dochód do kwoty 5.000,00 zł brutto. Wypada nadto zauważyć, że kondycja finansowa skarżącego jest na tyle dobra, że posiada on zdolność kredytową i regularnie spłaca zobowiązania w tego tytułu. Bezspornym jest, że udzielając tych kredytów, bądź pożyczek, banki dokonały oceny rzeczonej zdolności skarżącego i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie przez niego zobowiązań finansowych, gdyby uznały, że jego sytuacja majątkowa nie daje gwarancji spłaty kredytów. Ponadto z nadesłanej przez skarżącego dokumentacji nie wynika, że zalega on ze spłatą rat udzielonych kredytów.
Poczynione wyżej spostrzeżenia uzasadniają konkluzję, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do skarżącego zachodzi i że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może on uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Przyjęto, że kwota 100,00 zł tytułem wpisu sądowego od skargi leży w granicach możliwości finansowych skarżącego. Ustalony zakres zwolnienia pozwala także na rozłożone w czasie gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych, opłat sądowych.
W toku podjętych rozważań zwrócono uwagę przede wszystkim na fakt, iż wszystkie postępowania ze skarg A. U. są obecnie w fazie przygotowawczej i będzie on zobowiązany do uiszczenia wszystkich wpisów sądowych w nieodległych terminach. Dodatkowo nie stracono z pola widzenia stanu zdrowia skarżącego i jego dzieci, pomimo tego, że obciążenia finansowe w tego tytułu nie zostały wykazane. W toku ustaleń zwrócono nadto uwagę, że na potrzeby rozpoznania tego wniosku nie wykazano wszystkich obciążeń związanych z utrzymaniem domu, w tym kosztów ogrzewania. Z drugiej zaś strony nie można zapomnieć, że w zdecydowanej większości tych wydatków do ich ponoszenia przyczyniają się rodzice skarżącego.
Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863).
Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.