Uzasadnienie
W ramach urzędowego formularza wniosku z dnia 30 kwietnia 2012 r. S.K. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach wskazał na trudną sytuację rodzinną oraz wysokie koszty prowadzonej działalności gospodarczej. W ramach oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał, że we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną i trójką małoletnich dzieci. Skarżący, ani jego rodzina nie posiadają jakiegokolwiek majątku. Zaś jedynym źródłem dochodu ww. gospodarstwa jest dochód skarżącego w kwocie 1500 zł brutto.
Dokonawszy zestawienia przywołanego wyżej oświadczenia z dokumentacją zgromadzoną w aktach administracyjnych sprawy, referendarz sądowy zdecydował się na wezwanie skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych. W tych ramach zobowiązano skarżącego (patrz pismo z dnia 11 czerwca 2012 r.) do: 1) wykazania za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; potwierdzenia wpłat z tytułu: ubezpieczenia, czynszu itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność;
- 2) wykazania wysokości wydatków związanych z realizacją obowiązku wychowania przedszkolnego i szkolnego dzieci;
- 3) przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w roku 2012 – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku;
- 4) udokumentowania wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy (zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym; dla udokumentowania ewentualnych dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących jej, w tym przede wszystkim księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych – z okresu ostatnich czterech miesięcy;
- 4) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2010-2011;
- 6) nadesłanie zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego, które potwierdzałoby brak odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych w przypadku I.K.;
- 7) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...]. W wezwaniu zakreślono siedmiodniowy termin i pouczono, że niezastosowanie się do jego treści może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej w skrócie: P.p.s.a).
Wezwanie, doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 18 czerwca 2012 r., pozostało bez odpowiedzi.
Postanowieniem z dnia 17 lipca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy akcentując jego bierną postawę procesową.
Pismem z dnia 27 lipca 2012 r. pełnomocnik S. K. wniósł sprzeciw od przywołanego wyżej orzeczenia referendarza. W uzasadnieniu podniesiono, że trudna sytuacja majątkowa skarżącego – jedynego żywiciela pięcioosobowej rodziny uniemożliwia mu poniesienie opłaty wpisowej od skargi.
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza z dnia 17 lipca 2012 r. utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Analiza powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że jedyną przesłanką przyznania prawa pomocy jest sytuacja finansowa strony, która uniemożliwia jej partycypowanie w kosztach prowadzonego postępowania sądowego. Trzeba także zaznaczyć, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. I tak, działając na podstawie art. 255 P.p.s.a. sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 180/09, LEX nr 552208).
Przyjmuje się nadto w orzecznictwie, że wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777).
Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. skorzystano w tym przypadku. Referendarz uznał bowiem, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Dokumenty, wymagane wezwaniem z dnia 11 czerwca 2012 r., miały w sposób jednoznaczny: zobrazować wysokość dochodów skarżącego (pkt 3, 4 i 5 [omyłkowo powtórzony nr 4] wezwania), udokumentować wysokość wydatków obciążających budżet domowy (pkt 1, 2 i 6 wezwania). Dodatkowo wezwanie referendarza sądowego zmierzało do zweryfikowania oświadczenia przyjętego w pkt 7.1. oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w druku PPF (pkt 7 wezwania).
Szerokie spektrum informacji wymaganych od skarżącego było w tej sprawie determinowane tym, iż oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów sądowych, które jest on zobowiązany ponieść, a te na obecnym etapie postępowania są relatywnie niskie. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a.
Reasumując skarżący nie dopełnił w tej sprawie obowiązkowi współpracy w Sądem w kwestii wnioskowanego prawa pomocy. Taka bierna postawa procesowa musi skutkować nieuwzględnieniem wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o prawo pomocy wykazała, że spełnia stosowne przesłanki, to uchylenie się przez stronę od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, powoduje, że powinna się ona liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt I FZ 56/11; LEX nr 783645).
W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 254 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 1 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.