Uzasadnienie
Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 8.698 zł, doręczone dnia 25 czerwca 2018 r., skarżąca Spółka na urzędowym formularzu z dnia 29 czerwca 2018 r. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreśliła, że znajduje się w trudnej sytuacji, czego dowodzi strata z prowadzonej działalności, wynosząca za ostatni rok obrotowy 818.364,90 zł. Wskazała, że względu na zmniejszenie kwoty przyznanej jej dotacji oraz konieczność zwrotu dotacji przyznanych wcześniej nie jest w stanie pokryć nawet podstawowych wydatków prowadzonych przez siebie szkół, z których wiele zostało zamkniętych ze szkodą dla osób pobierających naukę. Podała, że stan jej trzech rachunków bankowych jest bądź zerowy, bądź ujemny. W rubrykę nr 6 urzędowego formularza /wartość środków trwałych wnioskodawcy/ wpisano 2.725.165,40 zł.
Do wniosku załączono kopie bilansu i rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2017 r. (poza wspomnianą stratą netto z działalności, która zresztą znacznie zmniejszyła się w stosunku do straty na dzień 31 grudnia 2016 r., kiedy wynosiła aż 1.691.851,80 zł, odnotować warto kwoty: zobowiązań i rezerw na zobowiązania – 9.415.635,11 zł, przychodów ze sprzedaży – 3.534.981,26 zł czy kosztów działalności operacyjnej – 4.257.889,81 zł).
Pismem doręczonym dnia 20 lipca 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełniania w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie w szczególności kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 r. oraz wyciągów z wszystkich posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych (podano numer rachunku bankowego wskazanego w pismach znajdujących się w aktach administracyjnych jako rachunek, na który przekazywano dotacje, i zastrzeżono, że jeżeli rachunek ten został zlikwidowany, należy przedstawić zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy o zamknięciu rachunku).
Odpowiadając na wezwanie, strona nadesłała: wyciągi z trzech rachunków bankowych wymienionych we wniosku (dwa z nich są rzadko wykorzystywane, z kolei przychody wpływające na trzeci z nich, w większości wpłacane przez restaurację, zapewne prowadzoną przez Spółkę, są niezwłocznie spożytkowywane na spłatę zobowiązań, w tym dochodzonych w toku egzekucji), kopie: zeznania podatkowego Spółki za 2016 r. (wykazano przychód w kwocie 5.063.387,42 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 3.241.368,21 zł oraz dochód, wolny od podatku i przeznaczony na cele statutowe, w kwocie 1.822.019,21 zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług za pierwsze półrocze bieżącego roku (najniższą podstawę opodatkowania, 9.117 zł, wykazano w styczniu, najwyższą, 183.444 zł, w maju), raportów kasowych za okres od kwietnia do czerwca tego roku (w czerwcu odnotowano przychód – również w postaci utargu restauracji, np. w dniu 29 czerwca w kwocie 8.384,40 zł – w łącznej wysokości 157.740,88 zł i rozchód w łącznej wysokości 155.097,93 zł), a także faktur w trzech plikach, obrazujących poniesione ostatnio różnorodne wydatki, w tym łączące się np. z wynajmem sal na potrzeby przeprowadzenia egzaminu maturalnego, płatne przelewem w przeciwieństwie do bodaj większości faktur, w których podano gotówkową formę płatności).
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl jej art. 245 § 3 obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w przywołanym art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888).
W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799).
Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Musi ona więc tę przesłankę udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności procesowej, jaką winna ona przejawić, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu.
Tymczasem skarżąca Spółka wykonała tego rodzaju w sposób niedokładny i wybiórczy. Nadesłała wszak kopię zeznania podatkowego za 2016 r. zamiast za 2017 r. i przede wszystkim w ogóle nie ustosunkowała się do wezwania w części odnoszącej się do rachunku bankowego wskazanego w dokumentach znajdujących się w aktach administracyjnych jako rachunek, na który należy przekazywać dotacje. Wezwanie to obejmowało zaś nie tylko wyciągi z rachunku, lecz także dokumenty mający potwierdzać jego ewentualną likwidację. Spółka poprzestała na nadesłaniu wyciągów z rachunków bankowych wymienionych we wniosku, których z pewnością nie wykorzystuje do pokrywania wydatków łączących z bieżącym utrzymaniem prowadzonych przez siebie szkół, mających wedle wniosku istotny negatywny wpływ na jej sytuację finansową. W tym kontekście odnotować wypada, że w kopiach faktur, które mogą takich wydatków dotyczyć, wystawionych w związku z wynajmem sal celem przeprowadzenia egzaminów maturalnych, przewidziano bezgotówkową formę płatności.
Dostarczony materiał dowodowy, a ściślej kopie raportów kasowych, pozwalają prześledzić wyłącznie płatności dokonywane przez Spółkę gotówkowo, czyli ze środków niepochodzących z dotacji i finansujących koszty inne niż te, na które dotacji udzielono. Skądinąd środki te, tak samo jak większość wpływów na jednym z rachunków bankowych, stanowią utarg uzyskiwany przez restaurację. Analiza tych raportów wyklucza uwzględnienie wniosku. Wynika z niej bowiem, że zaledwie w czerwcu bieżącego roku, kiedy doręczono wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi i kiedy Spółka ten wniosek złożyła, uzyskała ona gotówką i poczyniła wydatki, które wielokrotnie, wprost niewspółmiernie przewyższają tę opłatę, najwyższą, jaką można uiścić w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wpis ten stanowi przecież jedynie około 5,5% wspomnianych przychodów i rozchodów, co więcej nawet w dniu złożenia wniosku do kasy Spółki wpłacono utarg restauracji w kwocie niewiele od niego niższej.
Spółka dysponowała więc środkami pozwalającymi jej opłacić koszty sądowe, lecz przeznaczyła jej na inne cele, i to w czasie, kiedy toczyło się już postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Przedsiębiorca powinien jednak uwzględniać koszty postępowania sądowego w pierwszej kolejności w ramach kosztów prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, i to traktując jej priorytetowo z uwagi na ich publicznoprawny charakter. Nie może zatem preferować innych wydatków, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy znacznie wyższe kwoty przeznacza na sfinansowanie inne potrzeb. Skala i różnorodność tych potrzeb jest zresztą ogromna, czego dowodzą dostarczone pliki faktur.
Dalszą kwestią pozostaje strata wykazywana przez Spółkę w sprawozdaniu finansowych (bo nie w zeznaniu podatkowym). Nie stoi ona na przeszkodzie kontynuowaniu działalności, regularnemu osiąganiu wysokich obrotów, w tym podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, odzwierciedlonych w przedłożonych kopiach deklaracji, oraz uzyskiwaniu znacznych przychodów i ponoszeniu sporych kosztów działalności.
Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.