Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 28 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 633/22

Uzasadnienie

1. 1. D. Z. (dalej: skarżący) wniósł skargę na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach (dalej organ lub wierzyciel) z 15 marca 2022 r. nr COF.OUR.6375.21166.2021 ŁD.JJ.ZZ 07819780 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
2. 2. Stan sprawy.
3. 2.1. Wierzyciel w postanowieniu wydanym w pierwszej instancji z dnia 9 grudnia 2021 r. uznał za niezasadny zarzut nieistnienia obowiązku oraz niezasadny zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia.
4. 2.2. Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego na ww. postanowienie wierzyciela, postanowieniem zaskarżonym w niniejszej sprawie w dniu 15 marca 2022 r. organ drugiej instancji, uchylił w części postanowienie z dnia 9 grudnia 2021 r. w zakresie orzeczenia co do zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia oraz utrzymał w mocy ww. postanowienie w pozostałym zakresie, tj. uznania za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku.

W uzasadnieniu wskazał, że wierzyciel dokonując ponownej analizy prawnej oraz okoliczności formalnych w niniejszej sprawie stwierdził, że zaistniała konieczność uchylenia w części postanowienia z dnia 9 grudnia 2021 r., jednakże nie z przyczyn wskazanych w treści zażalenia, lecz z uwagi na fakt, że wydając rozstrzygnięcie wierzyciel orzekł w zakresie zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, którego skarżący w piśmie z dnia 13 lipca 2021 r. (zarzutach), nie podniósł. Zauważono, iż w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, podkreśla się, że ewentualne wyjście poza granice zgłoszonych zarzutów jest niedopuszczalne i czyniąc to wierzyciel działa bez podstawy prawnej, czyli postanowienia takie kwalifikują się do uznania za nieważne. Dalej wskazano, że w pozostałym zakresie, tj. w części dotyczącej zarzutu nieistnienia obowiązku, stanowisko jako właściwe należało utrzymać w mocy.

Następnie podniesiono, że obowiązki związane z rejestracją odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych oraz uiszczaniem opłat za ich używanie mają swoje źródło w przepisach ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych.

Ww. ustawa jest aktualnym aktem prawnym regulującym kwestie związane z opłatami za korzystanie z odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych i jako obowiązująca wskazywana jest w prowadzonych postępowaniach mających na celu wyegzekwowanie należności z tytułu abonamentu. Nie oznacza to jednakże, iż postępowania nie mogą być wszczęte wobec osób zobowiązanych, które dokonały rejestracji używanych odbiorników przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych, bowiem obowiązująca wcześniej ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 805), która weszła w życie z dniem 1 marca 1993 r., a także wydane w celu jej wykonania rozporządzenia, nakładały na użytkowników odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych obowiązek ich rejestracji oraz zgłaszania zmian mających wpływ na dokonaną rejestrację (np. aktualizację danych adresowych, wyrejestrowanie odbiorników, zgłoszenie uprawnień do zwolnienia od opłat abonamentowych).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy abonamentowej, na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczania abonamentu, a mocą art. 7 ust. 3 tej ustawy, do tego abonamentu stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym - art. 2 § 1 pkt. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm. – u.p.e.a.).

Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej rozpoczyna się od następnego miesiąca po dokonaniu rejestracji używanych odbiorników i trwa do dnia poprzedzającego dzień ich wyrejestrowania lub do miesiąca, w którym zgłoszono w placówce operatora wyznaczonego uprawnienia do zwolnienia od opłat abonamentowych, bądź uzyskano zwolnienie z mocy prawa przysługujące z tytułu ukończenia 75 roku życia na podstawie ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1324).

W rozpatrywanej sprawie na etapie prowadzonego postępowania skarżący wskazywał, że w 2010 r. z chwilą zmiany miejsca zamieszkania, dokonał wyrejestrowania odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego. Zdaniem wierzyciela powyższe twierdzenie potwierdza wcześniejsze dokonanie rejestracji i otrzymanie imiennej książeczki opłat abonamentowych.

Kwestią sporną zatem pozostaje wyrejestrowanie odbiornika w 2010 r. na co wcześniej oraz w chwili obecnej, skarżący nie posiada potwierdzenia.

Wierzyciel rozpatrując zarzut i działając w ramach swoich kompetencji w sytuacji okazania dowodu na okoliczność wyrejestrowania odbiorników ustosunkował by się do tego, wydając stanowisko w tym zakresie. Skoro jednak na dzień wydania postanowienia, dowodu takiego nie okazano wierzyciel obowiązany jest zająć stanowisko na podstawie zebranych informacji.

Z zebranych dowodów w sprawie wynika, iż wypełniając ustawowy obowiązek skarżący dokonał rejestracji odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego używanych pod adresem: [...], [...] C.. Przedmiotowej rejestracji skarżący nie zaprzecza. Po zgłoszeniu rejestracji wydana została skarżącemu książeczka radiofoniczna, stanowiąca dowód zarejestrowania przedmiotowych odbiorników i służyła do dokonywania opłat abonamentowych.

Z uwagi na fakt zarejestrowania odbiorników, uprawnione było nadanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego tj. [...]. Przesyłka z zawiadomieniem o nadaniu ww. numeru została wysłana z dniem jej wystawienia tj. 24 lipca 2008 r., na dane skarżącego: ul. [...], [...] C. (adres aktualny do dnia 5 października 2010 r. czyli w dacie wysłania przedmiotowego zawiadomienia), co spełniało warunki wskazane w § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych.

Duplikat "Zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" z dnia 24 lipca 2008 r., załączony został do postanowienia z dnia 9 grudnia 2021 r.

Po zgłoszeniu przez abonenta rejestracji odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych i wnoszeniu opłat bądź zaprzestaniu ich wnoszenia, to na abonencie spoczywa obowiązek powiadomienia Poczty Polskiej S.A. o zmianie danych adresowych, nieposiadaniu odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych lub posiadaniu uprawnień do uzyskania zwolnienia od opłat abonamentowych.

W przypadku zmiany miejsca zamieszkania użytkownik odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych winien niezwłocznie w placówce pocztowej dopełnić formalności aktualizacji danych adresowych i po zaktualizowaniu danych adresowych kontynuować opłaty abonamentowe. Natomiast w przypadku zaistnienia okoliczności z powodu których zaprzestano używać odbiorniki radiofoniczne/telewizyjne należy w placówce pocztowej dopełnić formalności ich wyrejestrowania, zgodnie z obowiązującymi w danym okresie czasu aktami prawnymi.

W 2010 r. użytkownik zarejestrowanych odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych powiadamiał placówkę pocztową o zmianie nazwiska, miejsca zamieszkania, miejsca używania odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych, zgubieniu lub zniszczeniu książeczki oraz o zaprzestaniu używania odbiorników, niezwłocznie po powstaniu zmiany lub zaistnieniu zdarzenia w myśl § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 26 września 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 187 poz. 1342) w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych składając "Formularz zgłoszenia zmiany danych".

Obecnie zgodnie z treścią § 11 rozporządzenia z dnia 17 grudnia 2013 r. Ministra Administracji i Cyfryzacji w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676) o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników, o którym mowa w § 9, oraz o zaprzestaniu używania odbiorników, użytkownik niezwłocznie powiadamia operatora wyznaczonego przez złożenie w placówce pocztowej zgłoszenia ("Zgłoszenie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych albo zmiany danych") wypełnionego w części dotyczącej zmiany danych wraz z podaniem indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownika lub przesłanie przesyłką listową z wykorzystaniem strony internetowej operatora wyznaczonego do wypełnienia zgłoszenia.

Ponadto na ustalonych rozporządzeniami formularzach znajdowało się pouczenie dla abonenta wskazujące jak należy postąpić w zakresie np. aktualizacji danych adresowych czy wyrejestrowania odbiorników. Zatem każdy użytkownik odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych miał dostęp do obowiązujących przepisów, a tym samym Poczta Polska S.A. spełniła wobec abonentów obowiązek informacyjny.

Zgłoszenie zmian formalno-prawnych w tym zgłoszenie wyrejestrowania odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych można dokonać tylko zgodnie z obowiązującymi w danym czasie aktami prawnymi (rozporządzeniami).

Zaznaczono, że w przypadku kiedy abonent zgłaszał/zgłasza fakt zaprzestania używania odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych, pracownik placówki pocztowej obowiązany byt/jest zgłaszaną zmianę przyjąć. Zgodnie z przepisami obowiązującymi w 2010 r., tj. rozporządzeniem Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 187 poz.1342) w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych, w przypadku kiedy abonent zgłaszał fakt zaprzestania używania odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych, użytkownik odbiorników był zobowiązany złożyć w placówce pocztowej "Formularz zgłoszenia zmiany danych", którego wzór określa załącznik nr 3 do ww. rozporządzenia w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, a pracownik placówki pocztowej potwierdzał dokument datownikiem placówki pocztowej oraz swoim podpisem. Dokument sporządzony był w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, które stanowiły kopie oraz oryginał. Oryginał "Formularza zgłoszenia zmiany danych" otrzymywał abonent, a kopię przedmiotowego formularza pracownik placówki pocztowej odsyłał do właściwej komórki celem jego archiwizacji.

Tym samym gdyby skarżący dokonał skutecznego wyrejestrowania odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego w 2010 r., dokument świadczący o tym fakcie zostałby zarchiwizowany, a fakt ten zostałby odnotowany w zapisach systemowych w bazie danych o abonentach, na koncie skarżącego z indywidualnym numerem identyfikacyjnym [...].

To na skarżącym ciąży obowiązek wykazania okoliczności znoszących powstały uprzednio obowiązek w zakresie uiszczenia opłat abonamentowych. Powszechnie, w doktrynie prawa administracyjnego podkreśla się, że w sytuacji gdy zobowiązany podnosi zarzut nieistnienia obowiązku z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., powinien przedstawić dowody potwierdzające tę okoliczność. Na zobowiązanym bowiem spoczywa ciężar dowodu, gdyż to zobowiązany, wnosząc zarzut egzekucyjny, usiłuje doprowadzić do korzystnych dla siebie ustaleń w tym zakresie.

Kwestia wyrejestrowania odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego została zbadana w toku postępowania egzekucyjnego, przeszukano zasoby archiwalne i zasoby systemowe i stwierdzono jednoznacznie, iż Poczta Polska S.A. nie posiada dokumentu potwierdzającego fakt wyrejestrowania przez skarżącego przedmiotowych odbiorników w 2010 r.

Konkludując, wyrejestrowanie winno być oparte na okazaniu dowodów w przedmiotowej sprawie w postaci dokumentu określonego w rozporządzeniach w 2010 r. - formularza zgłoszenia zmiany danych, potwierdzonego podpisem pracownika placówki pocztowej i opatrzonego datownikiem, czego skarżący nie uczynił.

Na koniec wskazano, że wierzyciel nie może wypowiedzieć się co do stanowiska w kwestii dotyczącej doręczenia tytułu wykonawczego czy też dokonanego zajęcia egzekucyjnego przed doręczeniem tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu, gdyż kompetencje w tym zakresie leżą po stronie organu egzekucyjnego.

1. 3.1. Na powyższe postanowienie wydane w drugiej instancji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa poprzez bezpodstawne uznanie za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku, podczas, gdy obowiązek ten odpadł z chwilą wyrejestrowania odbiorników RTV w 2010 r.

Wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżanego postanowienia w części utrzymującej w mocy postanowienie z dnia 9 grudnia 2021 r., to jest w części, w której organ uznał za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wskazał, że z chwilą zmiany miejsca zamieszkania w roku 2010, złożył stosowny wniosek i dokonał wyrejestrowania odbiorników RTV. Przez lata Poczta Polska w żaden sposób nie reagowała na nieuiszczanie przez niego należności, nie otrzymał żadnego dokumentu dotyczącego rzekomej zaległości, żadnego pisma przypominającego czy wezwania do zapłaty. To potwierdzało jego przeświadczenie, że wraz z wyrejestrowaniem odbiornika odpadł obowiązek opłacania abonamentu RTV. Tymczasem Poczta Polska S.A. naliczyła rzekomo zaległe opłaty abonamentowe za użytkowanie odbiorników RTV za okres od stycznia 2015 r. do czerwca 2019 r. W przypadku wieloletniego braku jakiejkolwiek reakcji organu na nieuiszczanie opłat abonamentowych należy uznać za usprawiedliwione przeświadczenie skarżącego o braku obowiązku uiszczania opłat abonamentowych.

Brak posiadania dokumentu nie dowodzi, że nie dokonał skutecznego wyrejestrowania odbiornika. To, że organ nie jest w posiadaniu dokumentu potwierdzającego dopełnienie formalności wyrejestrowania odbiorników na jego indywidualnym numerze identyfikacyjnym, nie jest jego niedopełnieniem i nie może generować dla niego niekorzystnych konsekwencji w postaci obciążenia go rzekomo zaległymi należnościami.

Brak odnotowania tego faktu przez Pocztę Polską S.A. świadczyć może o braku kompetencji jej pracowników, niedokładnym systemie archiwizacji, zagubieniu etc. Argumentacja, że dokument w postaci "formularza zgłoszenia zmiany danych" sporządzany był w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, przy czym oryginał otrzymywał abonent, a kopię pracownik placówki pocztowej odsyłał do właściwej komórki celem jego archiwizacji, nie dowodzi faktu, że tak właśnie się stało. Nie można wykluczyć błędu, niekompetencji czy niedokładności w wypełnianiu zadań służbowych pracowników operatora.

Trudno też zgodzić się z twierdzeniem organu, że: "dokumentacja potwierdzająca status formalno-prawny użytkownika odbiorników nie stanowi dokumentacji związanej z prowadzeniem ksiąg podatkowych i co za tym idzie powinna być przechowywana bezterminowo". Idąc tym tokiem myślenia wierzyciel także powinien przechowywać bezterminowo dokumenty dotyczące zarówno zarejestrowania, jak i wyrejestrowania odbiornika.

Podtrzymywanie stanowiska o konieczności dysponowania dokumentem w nieskończoność to ewidentne nadużywanie prawa przez Pocztę Polską, która próbuje egzekwować nienależne jej opłaty, zrzucając na obywatela problem udowodnienia wyrejestrowania odbiornika nawet jak w jego przypadku po 11 latach.

Podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu orzekł, iż żaden przepis nie stanowi, że obywatel ma obowiązek posiadać dowód wyrejestrowania odbiornika i przechowywania go bezterminowo: "Nie można tego wymagać, skoro termin przedawnienia opłat abonamentowych jest pięcioletni". W przeciwnym razie byłoby to wyraźne zachwianie równowagi pomiędzy nakładaniem obowiązków przez Pocztę Polską na obywateli, a ich prawami. Niesłusznym jest obciążanie obywateli negatywnymi konsekwencjami związanymi z koniecznością nieustającego przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika.

Nietrafiony jest również pogląd, że to jedynie na zobowiązanym spoczywa ciężar dowodu, gdyż to on usiłuje doprowadzić do korzystnych dla niego skutków prawnych.

Dalej wskazał, że od czasu wyrejestrowania odbiorników w 2010 r. nie posiada sprzętu objętego obowiązkiem uiszczania abonamentu RTV. Jeśli zajdzie potrzeba może powołać świadków zarówno na okoliczność wyrejestrowania jak i na okoliczność nieużywania sprzętu objętego abonamentem.

1. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

1. 4. Skarga nie jest zasadna, ponieważ wydane w kontrolowanej sprawie administracyjnej postanowienie wierzyciela nie narusza prawa.

Rozpoznając wniesioną skargę w niniejszej sprawie wskazać należy, że zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r., gdyż ten stan prawny ma zastosowanie w niniejszej sprawie) podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1. 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;
2. 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;
3. 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;
4. 4) błąd co do osoby zobowiązanego;
5. 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
6. 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;
7. 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;
8. 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
9. 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
10. 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Jednocześnie, jak wynika z treści art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu prawie wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oraz o skutkach wniesienia tego zarzutu nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i po upływie tego terminu.

Nadto zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

W niniejszej sprawie skarżący zgłosił zarzut w oparciu o art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku. W ocenie Sądu zarzut ten nie jest zasadny.

Twierdzenie wierzyciela, że zarejestrowanie odbiornika bez późniejszego jego wyrejestrowania przesądza o obowiązku uiszczania opłat abonamentowych jest w ocenie Sądu trafne.

Opłaty za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych zostały ustawowo uregulowane mocą art. 2 (1) pkt 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o Komitecie do spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja" (Dz.U. z 1960 r., poz. 307 ze zm.), dodanego do niej z dniem 1 marca 1985 r., a ich wysokość była kształtowana przez tzw. Radiokomitet w porozumieniu z Ministrem do Spraw Cen i ogłaszana w wielokrotnie zmienianym zarządzeniu przewodniczącego Radiokomitetu z dnia 31 października 1985 r. w sprawie opłat za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (M.P. Nr 41, poz. 264, ze zm.).

W dniu 1 marca 1993 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2004 r., poz. 2531 ze zm.). Jej przepisy regulowały problematykę opłat abonamentowych (art.

48) oraz obowiązek rejestracji odbiorników (art. 49). Ustawodawca połączył w niej obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338) posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy między innymi o zaprzestaniu używania odbiornika.

Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1689 z późn. zm. - u.o.a.). Ustawa ta nie zawierała istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów intertemporalnych. Zgodnie z zasadą natychmiastowego (bezpośredniego) działania prawa, nowe przepisy (jeśli brak przepisów szczególnych stanowiących inaczej) znajdują zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, ale również do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone (zamknięte). Obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie u.o.a., ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a zatem posiadały zarejestrowany odbiornik.

Z powyższego wynika, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji, a nawet w okresie obowiązywania jeszcze wcześniej regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z obecnie obowiązującej ustawy o opłatach abonamentowych obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.

W niniejszej sprawie skarżący przyznał, iż dokonał rejestracji odbiornika telewizyjnego, którego używał w lokalu mieszkalnym [...] w C..

W aktach sprawy brak jest z kolei dowodu, że zobowiązany dokonał wyrejestrowania odbiornika, sam skarżący również na taki dowód nie wskazuje.

W ocenie Sądu te dane są wystarczające do stwierdzenia, że sporny obowiązek nie przestał istnieć. Zobowiązany chcąc skutecznie podnieść zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), powinien przedstawić dowody potwierdzające wyrejestrowanie odbiornika RTV, czego nie uczynił.

Stosownie bowiem do art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a. za używanie odbiorników RTV pobiera się opłaty abonamentowe, przy czym powstanie obowiązku uiszczenia opłaty wiąże się z dokonaniem rejestracji odbiornika. Fakt rejestracji odbiornika RTV w tej sprawie został wykazany przez organ.

Po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej) - por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., K 24/08, OTK-A z 2010 r. Nr 3, poz. 22 (część VI, pkt 3.3.4. uzasadnienia), wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2013 r., I SA/Gl 236/13 - CBOSA.

Zatem jeśli w sprawie bezsporne jest dokonanie rejestracji odbiornika RTV (jak zostało wyżej wskazane skarżący przyznaje, że używał w lokalu mieszkalnym w C., [...] odbiornika telewizyjnego), to abonent podnoszący nieistnienie obowiązku uiszczania opłat powinien wykazać z kolei wyrejestrowanie tegoż odbiornika (por. wyroki tutejszego Sądu w sprawach: I SA/Gl 1165/20, I SA/Gl 650/14; I SA/Gl 518/14; I SA/Gl 376/13, jak również WSA w Poznaniu w sprawie I SA/Po 57/14).

Powyższe stanowisko znajduje oparcie w regulacjach zobowiązujących abonenta do powiadomienia urzędu pocztowego m.in. o zaprzestaniu używania odbiornika, a to w: § 4 obowiązującego do dnia 16 czerwca 2005 r. rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338); § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2005 r. poz. 1190); § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r. poz. 1342); oraz § 11-12 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676).

Na ciążący na użytkowniku odbiorników obowiązek niezwłocznego powiadomienia (przez złożenie w placówce A. "Formularza zgłoszenia danych") m.in. o zaprzestaniu używania odbiorników zwrócił uwagę także Trybunał Konstytucyjny, w powołanym wyroku z dnia 16 marca 2010 r.

Sąd podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd, że w razie sporu co do faktu wyrejestrowania odbiornika, ciężar udowodniania tej czynności spoczywa na zobowiązanym (por. wyrok WSA w Gdańsku z 20 września 2017 r., I SA/Gd 869/17; wyrok WSA w Poznaniu z 4 lutego 2020 r., III SA/Po 718/19; wyrok WSA w Gliwicach z 15 grudnia 2017 r., I SA/Gl 1075/17; wyrok WSA w Gliwicach z 25 lipca 2017 r., I SA/Gl 428/17). Należy przy tym zauważyć, że z samej istoty rzeczy i praw logiki wynika, iż w razie obiektywnego braku wyrejestrowania odbiornika wierzyciel kwestionujący tę okoliczność nie mógłby wykazać, że sporna czynność nie miała miejsca. W sensie logicznym nie jest po prostu możliwe udowodnienie okoliczności, której istnienie się neguje. Tak samo, zobowiązany nie byłaby w stanie udowodnić braku zarejestrowania odbiornika, jeśli negował by okoliczność rejestracji - por. wyrok NSA z 13 stycznia 2021 r., I GSK 1503/20.

Zgodnie z tymże wyrokiem NSA "konstrukcja powołanych uregulowań prawnych nakładających na abonenta obowiązek powiadamiania o zaprzestaniu używania odbiornika przesądza o obowiązku wykazania dokonania tego powiadamiania przez zobowiązanego. Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku bez żadnej podstawy "przerzucił" tę powinność na wierzyciela, zobowiązując go do przeprowadzenia kontrdowodu względem twierdzeń zobowiązanego. Tymczasem skoro zobowiązany nie przedstawił dowodów na dopełnienie formalności związanych z wyrejestrowaniem zarejestrowanego uprzednio odbiornika, a w dokumentacji wierzyciela również brak jest takiego dokumentu, nietrafne są sformułowane przez Sąd I instancji zarzuty naruszenia w tym zakresie przepisów postępowania dowodowego (podobnie wyrok WSA w Gliwicach z 10 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 1020/17). Wyrejestrowanie odbiornika jest okolicznością kluczową dla bytu prawnego zaległych opłat abonamentowych i to w interesie zobowiązanej było zabezpieczenie i przedstawienie dowodu na podnoszone w tym zakresie twierdzenia".

W konsekwencji w niniejszej sprawie, jeśli skarżący nie przedstawił dowodu wyrejestrowania odbiornika telewizyjnego, a jednocześnie organ operatora pocztowego twierdzi, że nie posiada takiego dowodu w swoim archiwum, to w tych okolicznościach uprawnione było uznanie, że zarzut nieistnienia zobowiązania z tytułu opłaty abonamentowej nie jest zasadny. Dopóki bowiem posiadacz odbiornika telewizyjnego nie wyrejestruje tego odbiornika, dopóty ciąży na nim obowiązek uiszczania opłat abonamentowych, choćby faktycznie skarżący nie użytkował odbiornika (wyrok NSA z 8 marca 2019 r., I GSK 837/18).

Wbrew sugestiom skarżącego to na nim ciążył obowiązek przechowywania do czasu upływu terminu przedawnienia dowodu wyrejestrowania odbiornika, a więc dowodu ustania obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych, a także obowiązek wykazania w postępowaniu, poprzez przedstawienie dowodu wyrejestrowania odbiornika, że obowiązek ten ustał (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 10 stycznia 2018 r., I SA/Gl 1020/17, wyrok WSA w Gliwicach z 21 lutego 2017 r., I SA/Gl 1610/16, wyrok WSA w Olsztynie z 16 listopada 2016 r., I SA/Ol 593/16). W tym miejscu zaznaczyć należy, że termin przedawniania opłat abonamentowych objętych tytułem wykonawczym wystawionym w niniejszej sprawie, na dzień jego wystawienia jeszcze nie upłynął.

Powyższego stanowiska nie zmienia kwestia dotycząca nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 25 września 2007 r.

Zgodnie z tym przepisem dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia (ust. 1). Operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2).

Zgodnie z art. 6 ust. 4 u.o.a., który stanowił podstawę wydania powołanego wyżej rozporządzenia, minister właściwy do spraw łączności w porozumieniu z Krajową Radą Radiofonii i Telewizji określi w drodze rozporządzenia, warunki i tryb rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, uwzględniając dostępność placówek pocztowych operatora wyznaczonego oraz jego organizację. Nie można przyjąć, wobec takiego brzmienia delegacji, aby Minister Transportu mógł stanowić normy statuujące lub znoszące ustawowo określony obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej.

Jednocześnie Sąd podkreśla, że u.o.a. nie wiąże obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej z posiadaniem przez zobowiązanego określonej treści albo formy dowodu rejestracji odbiornika RTV. Warunkiem wystarczającym, a zarazem koniecznym, istnienia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej jest przecież używanie odbiornika RTV. Data rejestracji odbiornika wyznacza termin płatności abonamentu RTV. Ani z ustawy ani z rozporządzenia nie wynika, aby akty wcześniejszej rejestracji odbiorników RTV zostały anulowane. Sąd podziela w tym względzie stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2016 r. w sprawie sygn. akt II FSK 2116/16). W swoich wywodach NSA stwierdził, że u.o.a. statuuje dwa obowiązki posiadaczy odbiorników RTV: jeden w zakresie uiszczania opłaty abonamentowej (art.

2) oraz drugi dotyczący rejestracji (art. 5). Jakkolwiek w ujęciu funkcjonalnym są one powiązane, to w sensie prawnym są to jednak dwa odrębne obowiązki. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w treści art. 7 ust. 1 u.o.a., który stanowi, że kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej prowadzi operator wyznaczony w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Obowiązek posiadania dowodu rejestracji odbiornika RTV należy więc odnosić do obowiązku rejestracji, a nie jako przesłankę obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Ten drugi obowiązek istnieje bowiem niezależnie od posiadania dowodu ich rejestracji. Analogiczne wnioski wynikają z wyroku NSA z dnia 1 czerwca 2016 r., II GSK 913/15.

Obowiązek nadania nowego numeru identyfikacyjnego i powiadomienia użytkownika nie miał zatem wpływu na wynikające skutki z faktu uprzedniego zarejestrowania odbiornika RTV.

Nie należy zatem przypisywać nadaniu numeru identyfikacyjnego i powiadomieniu zobowiązanego inne skutki aniżeli te, które wprost określone zostały w rozporządzeniu.

Poza tym, należy stwierdzić, że użyte w § 5 ust. 2 rozporządzenia z dnia 25 września 2007 r. wyrażenie "powiadomienie" oznacza, że przesłanie zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej, bez potwierdzenia odbioru, na prawidłowy adres strony, czyniło zadość wymogom określonym w § 5 ust.

2. Ustawodawca nie określił bowiem żadnej szczególnej formy tego powiadomienia, zastrzegł jedynie, aby odpowiadało ono wzorowi określonemu w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Z powyższej regulacji wynika, że dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia (por. powoływany już wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2016 r., II FSK 2116/16).

Wierzyciel dołączył do akt blankiet zawiadomienia z datą 24 lipca 2008 r., choć nie załączył do akt dowodu wysłania (choćby kopii koperty). Z uwagi na podniesione wyżej argumenty, ta okoliczność nie ma jednak znaczenia dla przyjęcia, czy w sprawie istniał, czy też nie istniał obowiązek skarżącego do uiszczania opłaty. Dla oceny tej okoliczności istotnym jest, że zobowiązany dokonał rejestracji odbiornika RTV, a nie dokonał jego wyrejestrowania.

Stąd też wierzyciel właściwie uznał zarzut z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. za niezasadny.

1. 5. Organy prawidłowo zatem oceniły, że przedstawione w tym zakresie przez zobowiązanego okoliczności i twierdzenia nie były wystarczające do wykazania, że ustał ciążący na nim obowiązek uiszczania opłat abonamentowych, mający swe źródło w fakcie rejestracji odbiornika RTV. Nietrafne są w tej sytuacji zarzuty skargi błędu w ustaleniach faktycznych oraz naruszenia przepisów postępowania oparte na wywodach o ciężarze dowodzenia spoczywającym na organie. Wykazanie faktu dokonania wyrejestrowania odbiornika RTV leży po stronie abonenta chcącego wykazać brak obowiązku uiszczania opłat abonamentowych. Ta okoliczność służy obronie jego praw, a w sensie logicznym nie jest zwykle możliwe udowodnienie okoliczności, której zaistnienie się neguje, tak jak to jest w przypadku organu negującego fakt wyrejestrowania odbiornika.
2. 6. Nadto należy wskazać, że słuszne jest stanowisko organu, iż wyjście poza granice zgłoszonych zarzutów jest niedopuszczalne. Przede wszystkim w tym miejscu zauważyć trzeba, iż do podstawowych różnic przy rozpatrywaniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym i odwołań w postępowaniu administracyjnym należy zaliczyć to, że postępowanie w trybie art. 34 u.p.e.a. przede wszystkim ogranicza się do rozpatrzenia samego zarzutu ("w zakresie zgłoszonych zarzutów" tak art. 34 § 1 omawianej ustawy) i nie obejmuje rozpoznania - tak jak w odwołaniach - całej sprawy. W doktrynie podkreśla się, że ewentualne wyjście poza granice zgłoszonych zarzutów jest niedopuszczalne, pozbawione podstawy prawnej, i czyniąc to i wierzyciel i organ egzekucyjny oraz ich organy wyższego stopnia działałyby bez podstawy prawnej - czyli postanowienia ich kwalifikowałyby się do uznania za nieważne (por. Cezary Kulesza, Komentarz do art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; LEX). Jak stanowi bowiem art. 34 § 5 u.p.e.a. postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, zażalenie. Treść wymienionego przepisu, z uwagi na użycie przez ustawodawcę sformułowania "na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów", wyraźnie wskazuje, że zarówno postanowienie wydane na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. przez organ egzekucyjny, jak i przysługujący na to postanowienie środek zaskarżenia w postaci zażalenia odnosić się mogą wyłącznie do zarzutów wniesionych w terminie. W piśmiennictwie podkreśla się, że zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy (por. P. Przybysz: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa Lexis Nexis 2006, s. 139). Zatem zarówno organ odwoławczy, rozpatrujący zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów, jak i sąd administracyjny, do którego skierowano skargę na rozstrzygnięcia organu nadzoru nie są uprawnione do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy przez zobowiązanego w zażaleniu od postanowienia organu egzekucyjnego, a tym bardziej dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym (nawiązuje do tego wyrok NSA z dnia 3 grudnia 1997 r. sygn. akt I SA/Lu 1246/96). Jeżeli więc zobowiązany, w zarzutach wniesionych w terminie 7 dni od otrzymania tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 9 omawianej ustawy) ograniczy je wyłącznie do jednej podstawy wymienionej w art. 33 u.p.e.a. (a tak było w tej sprawie), traci możliwość późniejszego zgłaszania nowych podstaw zarzutów, w szczególności w toku postępowania zażaleniowego, czy też sądowoadministracyjnego.
3. 7. Z tych wszystkich powodów skarga na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329,ze zm.) została oddalona.