Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1 marca 2023 r. Znak: COF.OUR.6375.20698.2022.ŁD.JJ.ZZ 12438261, wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2022. 2000) i art. 144 K.p.a. w związku z art. 18, art. 34 § 3 i art. 17 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2022.479 z późn. zm.) dalej ustawa egzekucyjna oraz w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. 2020. 1689) dalej ustawa rtv lub abonamentowa, Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej wierzyciel, organ, Dyrektor), po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez pana M.B. (dalej strona, zobowiązany) utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 17 listopada 2022 r. znak: COF.OUR.6375.20698.2022 KA.JR.P 12438261 w zakresie oddalenia zarzutu nieistnienia obowiązku.
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że zobowiązany w złożonym zażaleniu wyjaśnił, iż w dniu 23 czerwca 2003 r. zbył mieszkanie (w którym był zarejestrowany odbiornik rtv) oraz wnioskował o przesłuchanie lub odebranie oświadczenia od jego żony i niego samego. Podkreślił, że wysłanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego było nieskuteczne ponieważ nie mieszkał już pod adresem na który wysłano zawiadomienie. Dodał, że po wyprowadzeniu się z tego lokalu wyrejestrował odbiornik rtv i zaprzestał płacenia abonamentu. Organ zauważył, że okoliczność tę zobowiązany wskazał dopiero na etapie zażalenia.
Dyrektor ustalił, że w dniu 17 czerwca 1993 r. zobowiązany dokonał rejestracji odbiorników telewizyjnego używanego pod adresem: [...], [...] K. Następnie w dniu 4 października 1995 r. zobowiązany dokonał aktualizacji danych adresowych wskazując ul. [...], [...] K. W dniu 7 lutego 2003 r. zobowiązany złożył odcinek "U" i otrzymał kolejną książeczkę radiofoniczną o numerze [...].
Organ zauważył, że kwestią sporną pozostaje wyrejestrowanie odbiorników co zostało podniesione na etapie zażalenia. Dodał, że wezwał zobowiązanego do dosłania dokumentu potwierdzającego fakt dopełnienia formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiornika telewizyjnego lub podanie daty i placówki pocztowej, w której formalność ta została dokonana. Odpowiadając na to pismo zobowiązany wskazał, że po opuszczeniu dotychczasowego lokalu w 2003 r. w drugiej połowie tego roku dokonał wyrejestrowania odbiornika na poczcie przy ul. [...] w K. Organ wskazał, że opłata za posiadanie odbiorników rtv nie jest związana z prawem własności do lokalu. Dodał, że w przypadku zmiany miejsca zamieszkania na abonencie ciąży obowiązek aktualizacji danych adresowych oraz, że w przypadku nieposiadania odbiorników rtv należało dopełnić formalności ich wyrejestrowania.
Następnie organ przywołał akty wykonawcze regulujące obowiązek niezwłocznego powiadomienia Poczty Polskiej o zmianie miejsca pobytu stałego czy zaprzestaniu używania odbiorników rtv. Zaznaczył, że w 2003 r. w przypadku zgłoszenia w placówce pocztowej wyrejestrowania odbiorników ich użytkownik był zobowiązany do wypełnienia i przedłożenia odcinka "W" (odcinek wyrejestrowania) znajdującego się w książeczce radiofonicznej. Pracownik placówki pocztowej potwierdzał zgłoszenie wyrejestrowania datownikiem na odcinku "W". Jedną część odcinka i okładki książeczki pracownik odsyłał celem archiwizacji, zaś środek książeczki i drugą część odcinka "W" pozostawiał w dyspozycji abonenta. Organ dodał, że Poczta Polska prowadzi rejestr abonentów, gdzie dokonuje się stosownych zapisów co oznacza, że dopełnienie formalności wyrejestrowania odbiornika zostałoby odnotowane w rejestrze abonentów na indywidualnym numerze identyfikacyjnym [...] zobowiązanego.
Dyrektor stwierdził, że Poczta Polska nie posiada dokumentu potwierdzającego, iż zobowiązany dopełnił formalności związanej z wyrejestrowaniem odbiornika telewizyjnego, a strona nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego ten fakt. Wierzyciel sprawdził zasoby archiwalne oraz zapisy systemowe. Zdaniem organu wydruk księgi wieczystej byłego lokalu zobowiązanego nie stanowi podstawy do uznania jego roszczeń, a jedynie świadczy o sprzedaży mieszkania i że lokal ten od 23 czerwca 2003 r. stanowi własność osób trzecich. Również przesłuchanie zobowiązanego czy jego małżonki na okoliczność wyrejestrowania nie znajduje uzasadnienia. Organ przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych wskazujących na konieczność dopełnienia formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiornika i ich znaczenie dla istnienia spornego obowiązku. Zauważył, że zobowiązany uiszczał abonament do dnia 16 stycznia 2007 r. co w ocenie wierzyciela wskazuje, że w 2003 r. nie doszło do wyrejestrowania spornego odbiornika.
Organ dodał, że zobowiązanemu nadano indywidualny numer identyfikacyjny ([...]), a zawiadomienie z dnia 27 sierpnia 2008 r. o jego nadaniu przesłano zobowiązanemu na adres przez niego podany (w dniu 4 października 1995 r.).
Organ zauważył również, że do przesyłania zawiadomień o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie miały zastosowania przepisy o doręczeniu pism w postępowaniu administracyjnym, zaś Poczta Polska przyjęła formę wysyłania takich zawiadomień przesyłką zwykłą. Tym samym wierzyciel dopełnił obowiązku nadania stosownego numeru i zawiadomienia o jego nadaniu przesyłką zwykłą na adres, którym Poczta Polska dysponowała, podany przy zgłoszeniu przez zobowiązanego aktualizacji danych adresowych. Podsumowując Dyrektor stwierdził, że abonent miał obowiązek powiadomienia Poczty Polskiej S.A. o zmianie danych adresowych czy o zaprzestaniu korzystania z odbiorników rtv, zaś na dzień wydania postanowienia zobowiązany takich aktualizacji nie zgłosił.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący domagając się uchylenia postanowień wydanych w obu instancjach zarzucił naruszenie przepisów:
- 1) postępowania administracyjnego, a to
- - art. 124 § 1 K.p.a. wobec braku w zaskarżonym postanowieniu powołania odpowiedniej podstawy prawnej do jego wydania przez organ,
- - art. 124 § 1 K.p.a. i art. 7 ust. 5 ustawy abonamentowej wobec braku na zaskarżonym postanowieniu podpisu "kierownika jednostki",
- - art. 75, 77 i 78 K.p.a. poprzez niedopuszczenie dowodów wnioskowanych przez skarżącego na okoliczność zgłoszenia zaprzestania korzystania z odbiornika telewizyjnego po sprzedaży lokalu skarżącego w roku 2003,
- 2) materialnego, a to
- - art. 2 ust. 1 ustawy abonamentowej poprzez przyjęcie, że obowiązek opłaty abonamentu powstały w 1993 r. wskutek rejestracji odbiornika przez użytkownika trwa do dnia jego "wyrejestrowania" na Poczcie, podczas gdy przepis prawa materialnego wiąże obowiązek opłaty wyłącznie z używaniem odbiornika,
- - art. 2 ust. 2 ustawy abonamentowej poprzez przyjęcie, iż rejestracja odbiornika przez użytkownika w 1993 r. powoduje domniemanie posiadania i użytkowania odbiornika w latach 2017-2021,
- - art. 5 ust. 5 ustawy abonamentowej poprzez przyjęcie, że obowiązek opłaty abonamentu trwa od momentu rejestracji do momentu wyrejestrowania odbiornika przez użytkownika, podczas gdy nie ma takiego przepisu prawa w ustawie, a wyrejestrowanie odbiornika jest obowiązkiem dla operatora,
- - § 5 ust. 1-2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych poprzez uznanie, iż zachował moc dla oceny obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej dowód rejestracji odbiornika z 1993 r.
Uzasadniając skargę skarżący wskazał, że w roku 1993 dokonał rejestracji odbiornika telewizyjnego na poczcie. Do roku 2003 r. kiedy mieszkał pod adresem [...] w K., korzystał z tego odbiornika i opłaca abonament. W roku 2003 sprzedał mieszkanie i wyprowadził się z niego. W pewien czas po tej dacie zgłosił na najbliższej mu poczcie zaprzestanie korzystania z odbiornika. Na wykazanie tej okoliczności wniósł odpowiednie wnioski dowodowe pominięte przez organ. Zdaniem skarżącego organ oparł się tylko o własne twierdzenia, a nawet nie o własne dowody w tym nie przedstawił dowodu na okoliczność nadania skarżącemu po 2007 r. indywidualnego numeru identyfikacji abonenta, stosownie do obowiązujących wówczas przepisów.
Następnie skarżący zauważył, że w ustawie abonamentowej nie ma przepisu upoważniającego organ do wydawania aktów administracyjnych (postanowień) w sprawie egzekwowania obowiązku abonamentowego. Tytuł egzekucyjny powinien być poprzedzony decyzją administracyjną wydaną na podstawie przepisu prawa materialnego, zaś ustawa abonamentowa nie zawiera takiego przepisu. Ponadto ustawa ta przewiduje, że w sprawach egzekucji świadczeń za organ działa kierownik jednostki operatora, a zaskarżone postanowienie nie podpisał kierownik jednostki. Skarżący nie wie kto jest kierownikiem.
Skarżący przedstawił twierdzenia i dowody na okoliczność zaprzestania korzystania z odbiornika przed rokiem 2017. Były to zeznania świadka i wyjaśnienia strony, zaś organ pominął te wyjaśnienia mające podstawowy wpływ dla oceny zasadności zarzutu. Skarżący dodał, że obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych w latach 2017-2021 był związany z używaniem odbiornika telewizyjnego. Domniemanie korzystania z odbiornika nie było związane z jego rejestracją, ale z jego posiadaniem. Ustawa nie zawiera przepisu, z którego wynikałoby, że obowiązek zapłaty abonamentu trwa do chwili wyrejestrowania odbiornika.
Skarżący zauważył, że jeżeli przyjąć, że działało tu domniemanie posiadania odbiornika telewizyjnego od roku 1993 do roku 2017 to znaczyłoby, że z tego samego odbiornika korzystano 24 lata – to absurd. Domniemanie dotyczące roku 1993, nie rozciąga się w żaden sposób na rok 2017. Jeżeli więc organ chciał potrącać opłatę za 2017 r. winien dokonać kontroli u skarżącego i poczynić odpowiednie ustalenia w tym zakresie w 2017 r., aby korzystać z domniemania zawartego w ust.
- 2. Bez takiej kontroli, nie miał podstaw by oczekiwać zapłaty opłat w 2017 r. i latach następnych.
Skarżący podkreślił, że twierdzenie, iż obowiązek wnoszenia opłat trwa od dnia rejestracji do dnia wyrejestrowania nie ma żadnej podstawy prawnej w literze ustawy. Ponadto dowody zarejestrowania odbiorników przed 2007 r. stanowiły ważne dowody ich zarejestrowania przez okres maksymalnie dwunastu miesięcy od wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Od października 2008 r. nie ma mocy prawnej dowód rejestracji odbiornika z 1993 r. Poczta powinna z urzędu nadać stosowny numer identyfikacyjny i powiadomić o tym zobowiązanego, zaś organ nie przedstawił dowodu na wykonanie tego obowiązku.
Skarżący zauważył, że skoro w 2022 r. nie stanowiło dla organu problemu uzyskanie adresu zobowiązanego to to samo mógł wykonać w 2007 r. Ponadto według skarżącego zawiadomienie o nadaniu numeru powinno być doręczone listem poleconym.
Odpowiadając na skargę, Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie i jego argumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że dotyczyło ono stanowiska wierzyciela, w którym nie uwzględniono zarzutu nieistnienia obowiązku dotyczącego opłat abonamentowych w sytuacji, gdy zobowiązany twierdził, iż w 2003 r. wyrejestrował użytkowany odbiornik telewizyjny, po zbyciu dotychczasowego mieszkania, a nadto nie otrzymał zawiadomienia o nadaniu mu indywidualnego numeru identyfikacyjnego.
Poza sporem było, że wierzyciel (Poczta Polska) wystawił wobec zobowiązanego tytuł wykonawczy obejmujący zobowiązanie z tytułu zaległych opłat abonamentowych.
Bezsporne było, że zobowiązany dokonał rejestracji odbiornika telewizyjnego w 1993 r. uzyskując stosowną książeczkę radiofoniczną. W dniu 4 października 1995 r. powiadomił Pocztę o zmianie adresu, zaś w dniu 7 lutego 2003 r. złożył odcinek "U" i wydano mu mową książeczkę, a następnie zobowiązanemu jako użytkownikowi zarejestrowanych odbiorników RTV został nadany indywidualny numer identyfikacyjny i doręczono mu stosowne zawiadomienie z dnia 27 sierpnia 2008 r. na adres podany przez niego w zgłoszeniu z dnia 4 października 1995 r. i 7 lutego 2003 r.
Sporne natomiast było to czy zobowiązany wyrejestrował odbiornik telewizyjny w 2003 r. i później, a tym samym czy dochodzony przez wierzyciela obowiązek istnieje.
Skarżący twierdził, że dokonał wyrejestrowania spornego odbiornika na poczcie lecz nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego zaistnienie tego faktu. Wierzyciel natomiast dowodził, że skarżący był zobowiązany do wypełnienia i przedłożenia, w przypadku wyrejestrowania, odcinka "W" zawartego w książeczce radiofonicznej, zaś przy dokonaniu tej czynności użytkownicy rtv otrzymywali potwierdzony odciskiem datownika dokument stwierdzający wypełnienie stosownych formalności. Jedną część odcinka oraz okładki przekazywano do archiwizacji, a druga część odcinka "W" (wraz z pozostałą książeczką) potwierdzona datownikiem pozostawała w posiadaniu abonenta. Wierzyciel twierdził, że nie posiada w zasobach archiwalnych dokumentu potwierdzającego skuteczne wyrejestrowanie przez skarżącego w 2003 r. odbiornika telewizyjnego, a skarżący nie przedstawił takiego dokumentu.
Zgodnie z art. 2 ustawy, za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe (ust. 1). Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (ust. 3). Wynika stąd, że po zarejestrowaniu odbiornika rtv uiszczanie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem wynikającym z mocy samego prawa, a nadto, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy, a nawet w okresie obowiązywania jeszcze wcześniejszej regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z obecnie obowiązującej ustawy o opłatach abonamentowych obowiązku uiszczania opłat za jego używanie. Obowiązek ten podlega wykonaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. "Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do dnia miesiąca, w którym dopełniono formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych" (tak wyrok NSA z dnia 19 listopada 2021 r. sygn. akt I GSK 836/21).
Wskazać przy tym należy, że "W judykaturze ugruntowany jest pogląd, że skoro w świetle ustawy o opłatach abonamentowych, obowiązek ponoszenia opłat za używanie odbiorników RTV ciąży na osobie od momentu ich zarejestrowania, to abonent podnoszący nieistnienie obowiązku uiszczania opłat powinien wykazać z kolei wyrejestrowanie tego odbiornika" (tak wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 350/21).
Tym samym na zobowiązanym ciążyła powinność przedstawienia dowodów potwierdzających, że przedmiotowy obowiązek wobec niego nie istnieje co wymagało przedstawienia dokumentu (dowodu) wyrejestrowania odbiornika. Należy bowiem zauważyć, że obowiązujące uregulowania prawne w aktach wykonawczych do ustawy, w tym rozporządzenie Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. 1993.70.338), nakładały na abonentów obowiązek niezwłocznego powiadomienia Poczty Polskiej m.in. o zaprzestaniu używania odbiorników RTV, zaś zgodnie z rozporządzeniem obowiązującym w 2003 r. wyrejestrowania odbiorników należało dokonać przez złożenie w placówce pocztowej odcinka "W" stanowiącego integralną część obowiązujących wówczas książeczek radiofonicznych, zaś abonent otrzymywał potwierdzenie dokonanego wyrejestrowania wraz z datą dokonania tej czynności (odcisk datownika) na drugiej części odcinka "W". Skoro zobowiązany nie przedstawił dowodu dopełnienia tej formalności, a w dokumentacji wierzyciela brak jest takiego dokumentu to nie można zasadnie twierdzić, że doszło do wyrejestrowania spornego odbiornika.
To w interesie zobowiązanego było zabezpieczenie i przedstawienie dowodu na podnoszone w tym zakresie twierdzenia. Należy przy tym dodać, że zobowiązany uiszczał opłaty abonamentowe do czerwca 2007 r. i zmieniał miejsce zamieszkania. Fakt, że przez okres kilkunastu lat zobowiązany nie płacił abonamentu nie świadczy o tym, ze doszło do wyrejestrowania odbiornika bądź ustania tego obowiązku z innych przyczyn. Abonent na którym ciąży obowiązek uiszczania stosownych opłat pozostaje zobowiązany z tego tytułu, niezależnie od tego czy pozostaje w posiadaniu zarejestrowanego odbiornika czy też, że nadal zamieszkuje w lokalu na adres którego odbiornik został zarejestrowany.
W zakresie zarzutu nie powiadomienia zobowiązanego o nadaniu mu numeru identyfikacyjnego wskazać należy, że pismem z dnia 27 sierpnia 2008 r. przesłano stronie zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego ([...]) na adres ul. [...], [...] K. czyli adres podany przez niego w zawiadomieniu o zmianie danych adresowych z dnia 4 października 1995 r. i ujawniony przez niego we wniosku o wydanie nowej książeczki radiofonicznej z dnia 7 lutego 2003 r. Korzystanie przez wierzyciela z tego adresu wynikało z faktu, iż zobowiązany nie dopełnił formalności aktualizacji danych adresowych po tych datach. Obowiązek powiadomienia o zmianach adresowych wynikał z określonych przepisów prawa w tym rozporządzeń regulujących warunki i tryb rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych z 1993 r., 2005 r., 2007 r. i 2013 r. Należy przy tym zgodzić się z poglądem, że "obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej, nie niweczy niedoręczenie lub brak dowodu doręczenia stronie przez operatora publicznego indywidualnego numeru identyfikacyjnego.
Po zarejestrowaniu odbiornika rtv uiszczanie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa" (tak wyrok NSA z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. akt III FSK 1088/21). Skoro w niniejszej sprawie wykazano, że zobowiązanemu nadano stosowny numer identyfikujący i sporządzono zawiadomienie o jego nadaniu, które przesłano na znany wierzycielowi adres podany przez zobowiązanego to nie można zasadnie twierdzić, iż nie doszło do skutecznej realizacji wymogu stosownego zawiadomienia wynikającego z rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r.
Dlatego też organ słusznie uznał, że w sprawie zarzut dotyczący nieistnienia obowiązku, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej nie był uzasadniony.
Co do zarzutów podniesionych w skardze Sąd zauważa, że wbrew twierdzeniom skarżącego zaskarżone postanowienie zawiera prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem stosownych przepisów prawa oraz podpisem osoby upoważnionej do jego wydania tj. Zastępca Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. Nie można zgodzić się z poglądem skarżącego co do konieczności wydania decyzji w sprawie opłat abonamentowych, skoro w przypadku zarejestrowania odbiornika obowiązek ich uiszczania wynika wprost z przepisu art. 2 ust. 3 ustawy abonamentowej. Egzekucja tych obowiązków, wbrew stanowisku skarżącego, odbywa się w normalnym toku postępowania przewidzianym ustawą egzekucyjną (do której odsyła stosowny przepis ustawy abonamentowej) w tym w zakresie stanowiska wierzyciela (art. 34 ustawy egzekucyjnej). Nieuprawnione jest także twierdzenie skarżącego co do związania spornej opłaty z używaniem odbiornika telewizyjnego, gdyż po jego rejestracji do momentu wyrejestrowanie obowiązek ponoszenia należności abonamentowych istnieje niezależnie od tego czy dany odbiornik jest używany czy nie.
To, że wniosek strony o rejestrację odbiornika telewizyjnego złożony został w 1993 r., a więc 30 lat temu nie ma znaczenia dla istnienia omawianego obowiązku bowiem rzeczą skarżącego było w sytuacji niemożności jego użytkowania złożenie stosownego wniosku o wyrejestrowane niesprawnego odbiornika. Podobnie jak obowiązkiem zobowiązanego było powiadomienie organu o zmianach adresowych, a skutek braku składania takich informacji nie może obciążać wierzyciela.
Odnosząc się do złożonego w toku postępowania administracyjnego przez stronę wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka oraz wyjaśnień zobowiązanego Sąd zauważa, że "Regulacje dotyczące sposobu wyrejestrowania odbiornika i dokumentowania tej okoliczności, uniemożliwia skuteczne zastąpienie dowodu wyrejestrowania pisemnym oświadczeniem czy też zeznaniom osoby, która uczestniczyła w wyrejestrowaniu odbiornika" (tak wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2023 r. sygn. akt I GSK 704/22), tym samym przeprowadzenie wskazanych dowodów nie było konieczne.
Z tych przyczyn wobec stwierdzonego braku naruszenia przepisów prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2023.259) Sąd na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.