Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest postanowienie z [...], nr [...] Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS), wydane na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 i art. 239 w związku z art. 165a oraz art. 13 § 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 900, ze zm. – dalej: o.p.).
Postanowieniem tym, po rozpatrzeniu zażalenia z 11 grudnia 2019 r., wniesionego w imieniu skarżącego S.W. przez J.W. (pełnomocnika skarżącego), jak również złożonych w toku postępowania zażaleniowego pism pełnomocnika skarżącego z 30 grudnia 2019 r. oraz z 7 stycznia, 2 lutego, 4 lutego, 10 lutego i 12 lutego 2020 r., DIAS utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. (dalej: NUS) z [...], nr [...].
NUS wskazanym postanowieniem, po rozpatrzeniu wniosków pełnomocnika skarżącego z 16 i 25 października oraz z 4 listopada 2019 r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nadpłaty w podatku od towarów i usług za 1994 r. w kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia DIAS wskazał, że decyzją z [...], nr [...] Izba Skarbowa w Katowicach O/Z w C. utrzymała w mocy decyzję [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...], nr [...], którą stwierdzono wystąpienie wspomnianej nadpłaty i zarazem – z uwagi na przedawnienie roszczenia – odmówiono jej zwrotu.
Podkreślił jednocześnie, że ta decyzja Izby Skarbowej jest ostateczna i pomimo podejmowanych przez skarżącego wysiłków zmierzających do jej wyeliminowania z obrotu prawnego nadal w nim pozostaje. Mając to na względzie, stwierdził, że domaganie się ponownego rozpatrzenia sprawy już załatwionej tą decyzją jest niedopuszczalne i dlatego spotkać się musiało z odmową wszczęcia postępowania w tym przedmiocie w myśl art. 165a § 1 o.p. Z tego względu kwalifikację podjętą przez organ pierwszej instancji ocenił jako prawidłową. Na poparcie słuszności tego stanowiska powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 25 listopada 2011 r., III SA/Gl 867/08. Zarazem zaznaczył, że – wbrew twierdzeniom skarżącego – w sprawie nie ma zastosowania nieobowiązująca ustawa z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. Nr 27, poz. 111 ze zm. - dalej: u.z.p.).
W skardze datowanej na 10 marca 2020 r., a wniesionej w dniu 20 marca 2020 r., pełnomocnik skarżącego podniósł, że zwrot nadpłat powstałych przed dniem wejścia w życie o.p. dokonywany jest na podstawie przepisów u.z.p., co wynika z art. 330 o.p. i co zostało przez organy orzekające w sprawie przyznane we wcześniejszych decyzjach (m. in. w wyżej wskazanej decyzji w sprawie stwierdzenia nadpłaty i odmowy jej zwrotu). Pomimo tego organy te konsekwentnie (już dwadzieścia sześć lat) stosują o.p., co jest niezgodne z prawem, a w szczególności z obowiązującym art. 29 ust. 1 u.z.p.
Następnie autor skargi nie zgodził się, by doszło do przedawnienia zwrotu nadpłaty i w tym kontekście zarzucił organom: brak uwzględnienia prawidłowego rozliczenia podatku, pominięcie faktu, że żądanie zwrotu nadpłaty zostało zawarte w piśmie z 17 lipca 1995 r. i nieuprawnione (nieznajdujące oparcia w materiale dowodowym) przyjęcie, że wniosek taki zgłoszono dopiero 8 kwietnia 1999 r.
W dalszej kolejności pełnomocnik skarżącego wytknął organom niewyciągnięcie prawidłowych wniosków z faktu, że skoro nie ma przepisu zobowiązującego do uznania nadpłaty w sprawie przelewu niezrealizowanego przez upadły bank, to decyzje w sprawie stwierdzenia nadpłaty i odmowy jej zwrotu są nieważne.
Powołał również orzecznictwo sądowe wskazujące na brak możności ponoszenia przez stronę postępowania negatywnych konsekwencji z powodu wadliwego działania organów.
Na koniec raz jeszcze zaakcentował, że u.z.p. nadal obowiązuje.
Do skargi załączył kserokopie pism, jakie dotychczas kierował do organów bądź od nich otrzymywał w sprawie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty. Dokumenty takie przedstawił również na dalszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, w tym m. in. przy piśmie z 15 lipca 2020 r., w którym – ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę – raz jeszcze wyartykułował okoliczności przemawiające, jego zdaniem, za koniecznością zwrotu nadpłaty.
We wspomnianej odpowiedzi na skargę DIAS stwierdził brak podstaw do zmiany stanowiska, jakie zaprezentował w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Przedstawienie motywów tego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od wskazania, że postępowanie podatkowe dotyczące stwierdzenia i zwrotu przedmiotowej nadpłaty zostało zakończone decyzją Izby Skarbowej w Katowicach O/Z w C. z [...], nr [...] utrzymującą w mocy decyzję [...] Urzędu Skarbowego w C. z [...], nr [...], którą stwierdzono wystąpienie tej nadpłaty i odmówiono jej zwrotu ze względu na upływ terminu do dokonania tej czynności.
Ta decyzja Izby Skarbowej jest ostateczna i nie została zaskarżona, choć skarżący już wielokrotnie usiłował wzruszyć to rozstrzygnięcie. Jednakże wysiłki te okazały się bezskuteczne. Niektóre z podejmowanych w tym przedmiocie kwalifikacji organów stanowiły przedmiot sądowoadministracyjnej kontroli. Niemniej jednak także i ta weryfikacja kończyła się dla skarżącego niepomyślnie, czyli oddaleniem jego skargi, co wiadomo skarżącemu, a także Sądowi z urzędu. Tak oceniano rozstrzygnięcia wydawane w kwestii:
- 1) odmowy uchylenia (po wznowieniu postępowania) spornej decyzji ostatecznej (wyrok WSA w Gliwicach z 6 listopada 2006 r., III SA/Gl 704/06);
- 2) odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji (wyrok WSA w Gliwicach z 20 lutego 2008 r., III SA/Gl 1406/07);
- 3) odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty z tej decyzji wynikającej (wyrok WSA w Gliwicach z 25 listopada 2008 r., III SA/Gl 867/08);
- 4) odmowy sprostowania błędów rachunkowych i niewłaściwego wyliczenia okresu przedawnienia w stwierdzonej nadpłacie (wyrok WSA w Gliwicach z 27 stycznia 2010 r., III SA/Gl 1226/09);
- 5) odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia oraz zwrotu nadpłaty (wyrok WSA w Gliwicach z 23 kwietnia 2012 r., III SA/Gl 1710/11);
- 6) odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia o odmowie uchylenia (w trybie wznowienia postępowania) postanowienia wydanego w kwestii odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty (wyrok WSA w Gliwicach z 17 lutego 2016 r., III SA/Gl 343/15);
- 7) odmowy wszczęcia postępowania w sprawie sprostowania oczywistych omyłek i poprawienia błędów w decyzji dotyczącej nadpłaty (wyrok WSA w Gliwicach z 23 października 2019 r., I SA/Gl 884/19).
W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że sporna decyzja ostateczna nadal pozostaje w obrocie prawnym i jako taka jest wiążąca.
Tymczasem w pismach z 16 października 2019 r., z 25 października 2019 r. oraz z 4 listopada 2019 r. skarżący domaga się wszczęcia postępowania w sprawie, która w tej decyzji została już rozstrzygnięta. Także treść kolejnych pism przez niego składanych w toku postępowania zażaleniowego czy postępowania w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej, nie pozostawia wątpliwości co do tego, że jego intencją jest w istocie ponowne przeprowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty ze względu na to, że – jego zdaniem – kwestia ta (we wspomnianej decyzji ostatecznej) została rozstrzygnięta w sposób nieprawidłowy. Dostrzec jednak trzeba, że spełnienie tego oczekiwania jest niemożliwe, a przesądzające znaczenie w tej materii ma art. 165a § 1 o.p.
Mając to na uwadze, wskazać należy, że w myśl art. 165 § 1 o.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie z kolei do powołanego art. 165a § 1 o.p. gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze przedmiotu ugruntowany jest pogląd, że taka inna przyczyna braku możliwości wszczęcia postępowania zachodzi przede wszystkim wtedy, gdy:
- 1) przepisy ustaw podatkowych nie dają podstaw do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego,
- 2) w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe oraz
- 3) w sprawie zapadła już decyzja choćby nieostateczna [zob. H. Dzwonkowski, "Ordynacja podatkowa. Komentarz", Wyd. 9, Warszawa 2020, Komentarz do art. 165a o.p., por. także m. in. wyrok WSA w Gliwicach z 25 listopada 2008 r., III SA/Gl 867/08].
Pozostawanie w obrocie prawnym decyzji rozstrzygającej daną kwestię stanowi więc przeszkodę do wszczęcia postępowania w sprawie, w której decyzja ta została wydana. Strona nie może bowiem domagać się ponownego rozstrzygnięcia kwestii, jaka została już załatwiona w decyzji, która jest wiążąca. Tymczasem taka sytuacja zachodzi właśnie w rozpatrywanym przypadku.
Mając to na uwadze, stwierdzić należało, że DIAS prawidłowo postąpił, utrzymując w mocy postanowienie NUS o odmowie wszczęcia postępowania.
Przy tym podkreślenia wymaga, że możność nadania biegu wnioskowi skarżącego o wszczęcie takiego postępowania podlegać musiała ocenie przez pryzmat przepisów obowiązujących w dacie jego złożenia, którymi są wyżej przytoczone regulacje o.p. (a nie: u.z.p.).
Odnosząc się z kolei do pozostałych argumentów powołanych przez skarżącego, zaakcentować trzeba, że pozostają one bez wpływu na poprawność kwestionowanej kwalifikacji, gdyż stanowią wyraz negatywnego zapatrywania skarżącego na sposób przeprowadzenia zakończonego już postępowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty i jej zwrotu i w żaden sposób nie kontestują słuszności braku możliwości przeprowadzenia kolejnego postępowania w tej samej materii. Podkreślenia zatem wymaga, że podniesione przez skarżącego zarzuty w rzeczywistości odnoszą się do merytorycznego sposobu załatwienia sprawy zakończonej kwestionowaną decyzją ostateczną. Pozostają więc irrelewantne w analizowanym przypadku, który odnosi się przecież odmowy wszczęcia ponownego postępowania w takiej sprawie.
Na koniec, już niejako na marginesie, odnotować trzeba, że kwestia niemożności wszczęcia ponownego postępowania w sprawie stwierdzenia i zwrotu spornej nadpłaty stanowiła już przedmiot oceny przez WSA w Gliwicach w wyroku z 25 listopada 2008 r., III SA/Gl 867/08, który dotyczył wcześniejszego wniosku skarżącego o wszczęcie takiego postępowania. Składając kolejne żądanie w tym samym przedmiocie, skarżący powinien więc mieć świadomość bezskuteczności takiego działania.
Z wyżej przytoczonych względów skargę wniesioną w niniejszej sprawie należało oddalić, co też uczyniono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.).