Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 381/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w pkt 1 uchylił zaskarżone postanowienie, w pkt 2 zasądził na rzecz skarżącego zwrot koszów postępowania. Z uzasadnienia wynika, że organ II instancji zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Sąd polecił organowi II instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonanie po pierwsze oceny czy doszło do zawieszenia biegu terminu przedawniania na podstawie art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, po drugie w zależności od dokonanej oceny punktu 1, ocenić skutek procesowy wiążący się z upływem terminu określonego w art. 70 § 1 tej ustawy. Wyrok stał się prawomocny z dniem 6 marca 2014 r.
Od tego wyroku Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. (reprezentowany przez radcę prawnego; dalej powoływany jako "skarżący") wniósł w dniu 17 czerwca 2014 r. skargę o wznowienie postępowania sądowego domagając się uchylenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 381/13 oraz merytoryczne rozpoznanie sprawy.
W uzasadnieniu skarżący podał, że orzeczenie WSA w Gliwicach zapadło pomimo, że był on wierzycielem w sprawie egzekucji zobowiązań podatkowych. Nie otrzymał skargi złożonej do sądu administracyjnego przez zobowiązanego J. K. i nie został powiadomiony o terminie rozprawy. Wskazał, że jako wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym, w przypadku wniesienia przez zobowiązanego skargi na postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie odmawiające umorzenia postępowania, stał się uczestnikiem postępowania sądowego, a to z tego względu, że sprawa dotyczy jego interesu prawnego. Wierzyciel niebędący organem egzekucyjnym ma prawo zaskarżyć postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej: "u.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna"), a tym samym w razie odmowy umorzenia postępowania i wniesienia skargi przez zobowiązanego staje się uczestnikiem takiego postępowania (art. 33 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej "p.p.s.a.").
Skarżący zaznaczył, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B., na skutek wystawionych przez siebie tytułów wykonawczych (nr od [...] do [...]) brał udział jako wierzyciel. Zdaniem skarżącego zachodzi nieważność postępowania w sprawie o sygn. I SA/Gl 381/13 gdyż spełniły się przesłanki wynikające z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. – wierzyciel został pozbawiony możności działania w sprawie. Naruszenie przez Sąd art. 33 § 1 i art. 12 p.p.s.a. doprowadziło do sytuacji, w której uczestnik postępowania nie mógł działać w swojej sprawie i bronić swego interesu prawnego.
Dyrektor Izby Skarbowej w K. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 280 lub 281 p.p.s.a.
Organ w uzasadnieniu podał, że ww. tytuły wykonawcze zostały sporządzone przez skarżącego w dniu [...] na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia [...] określającej J. K. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. Skarżący przystąpił do czynności egzekucyjnych i był zarówno wierzycielem jak i organem egzekucyjnym z uwagi na adres zamieszkania zobowiązanego w Ł..
Zobowiązany już w dacie sporządzania zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej mieszkał w S. (do akt dołączył dowód wymeldowania z Ł.). Postępowanie egzekucyjne przejął Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B..
Zdaniem organu na etapie wniesienia skargi do WSA w Gliwicach na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] wierzycielem i organem egzekucyjnym w sprawie był Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B.. Ponadto podał, że skierowanie postanowienia do wiadomości Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. nie konstytuuje tego organu jako wierzyciela w sprawie, a miało na celu zachowanie ładu ewidencyjnego. Zaakcentował, że Skarb Państwa był na rozprawie należycie reprezentowany przez radcę prawnego, a obecność na rozprawie pełnomocnika skarżącego z uwagi na rozstrzyganą kwestię przedawnienia, nie mogła nic wnieść do sprawy.
Uczestnik postępowania – zobowiązany J. K. (reprezentowany przez radcę prawnego) w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie.
Zauważył, że przepis art. 59 u.p.e.a. nie przewiduje, aby umorzenie postępowania winno być poprzedzone zajęciem stanowiska przez wierzyciela. Wierzyciel ma jedynie uprawnienia do wniesienia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania. Ponadto stwierdził, że skarżący nie brał udziału w postępowaniu zażaleniowym zainicjowanym przez zobowiązanego, zatem nie spełnił przesłanej wynikających z art. 33 § 1 p.p.s.a., zaś Sąd nie był obowiązany zawiadamiać go o terminie rozprawy.
W piśmie procesowym z dnia 28 października 2014 r. uczestnik postępowania podtrzymał stanowisko o braku legitymacji skarżącego. Podniósł, że wierzycielem jest Skarb Państwa, a urzędy skarbowe to jednostki organizacyjne Skarbu Państwa (statio fisci), zaś skarga wniesione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. to swoistego rodzaju wotum nieufności do Dyrektora Izby Skarbowej w K..
Skarżący w piśmie procesowym z dnia 31 października 2014 r. zanegował stanowisko zaprezentowane przez Dyrektora Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wskazując, że w sprawie wystawił tytuły egzekucyjne i występował jako wierzyciel żądając czynności od właściwego organu egzekucyjnego. Zmiana miejsca zamieszkania zobowiązanego nie pozbawiła skarżącego statusu wierzyciela. W toku postępowania organ egzekucyjny kierował do skarżącego (jako wierzyciela) żądania zajęcia stanowiska w sprawie egzekucji. Powołując się na przepis art. 28 § 2 p.p.s.a. uznał także za bezzasadne twierdzenia Dyrektora Izby Skarbowej, że Skarb Państwa był należycie reprezentowany w sprawie.
Skarżący powtórzył, że przysługują mu uprawnienia przewidziane w art. 59 § 5 ustawy egzekucyjnej, zatem zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. jest uprawniony do występowania w postępowaniu sądowym. Wskutek naruszenia przez Sąd obowiązków wynikających także z art. 91 i art. 12 p.p.s.a. zachodzi przesłanka wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 tej ustawy.
Uczestnik postępowania z piśmie z dnia 14 listopada 2014 r. ("Stanowisko końcowe uczestnika postępowania") podniósł, że skarżący nie uczestniczył w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podniósł – powołując się na wyrok tut. Sądu z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 126/12 – że wierzyciel nie uczestniczy w postępowaniu, jeżeli nie złożył wniosku o jego umorzenie z przyczyn określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Dodał także, że postanowienie organu I instancji w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie zostało zaskarżone przez wierzyciela, zatem nie uczestniczył on postępowaniu przed organem II instancji.
Na rozprawie pełnomocnicy (organu oraz uczestnika postępowania) podtrzymali dotychczasowe stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Instytucja wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego uregulowana została w Dziale VII ustawy p.p.s.a. Przepis art. 271 pkt 2 tej ustawy stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.
Przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu jest skarga o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 381/13, wniesiona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., w ramach której sporne pozostają następujące zagadnienia:
- - czy skarżący posiada status wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko zobowiązanemu J. K.,
- - czy został on pozbawiony możności działania w postępowaniu sądowym w związku z wnioskiem zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Przechodząc do omówienia pierwszego zagadnienia należy podnieść, że nie jest sporne, iż skarżący wystawił w dniu [...] tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...] na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia [...]. Następnie, jako organ egzekucyjny, podjął czynności przewidziane w ustawie egzekucyjnej. Nie jest także sporne, że pismem z dnia 10 maja 2010 r. skarżący na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a. przekazał ww. tytuły egzekucyjne wraz z aktami administracyjnymi Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w B. z uwagi na zmianę miejsca zameldowania zobowiązanego (z Ł. do S.). Dalsze czynności egzekucyjne podejmował w sprawie organ egzekucyjny – Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. – do którego zobowiązany złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 1a pkt 13 ustawy egzekucyjnej ilekroć w ustawie jest mowa o wierzycielu – rozumie się przez to podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.
Organ pełniący funkcję wierzyciela co do zasady działa nie we własnym imieniu, lecz w imieniu podmiotu publicznoprawnego (państwa lub jednostki samorządu terytorialnego). Zaznaczyć przy tym należy, iż w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że wierzycielem – w rozumieniu przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – może być jedynie podmiot administracji publicznej lub organ (instytucja) wykonujący funkcje władcze (por. Komentarz do art. 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pod. red. D. Kijowskiego; publ. System Informacji Prawnej Lex). W doktrynie wierzyciela określa się jako pełniącego rolę współgospodarza postępowania egzekucyjnego (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz pod red. prof. R. Hausera i prof. A. Skoczylasa, C.H. Beck 2012, str. 28). Ustawodawca w ustawie egzekucyjnej nadał pewne uprawnienia wyłącznie wierzycielowi. Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a. kieruje on do organu egzekucyjnego wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej, uprzednio wystawiając tytuł wykonawczy.
Wyraża zgodę na zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego (art. 13 § 1 tej ustawy). Bierze udział w postępowaniu dotyczącym rozpatrzenia zarzutów, a jego wypowiedź jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (art. 34 § 1). Na jego żądanie postępowanie egzekucyjne może ulec zawieszeniu (art. 56 § pkt 4) oraz umorzeniu (art. 59 § 1 pkt 9). Uprawnienia wierzyciela do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia należy rozumieć w ten sposób, że spoczywa na nim powinność podjęcia przewidzianych ustawą działań zmierzających do zrealizowania powyższego celu przez zastosowanie przysługujących jemu uprawnień określonych w ustawie. Wierzyciel w postępowaniu może pełnić dwojaką rolę. W jednym przypadku może być jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym. W drugim przypadku pełni jedynie funkcję wierzyciela. W pierwszym przypadku będzie posiadał takie uprawnienia i obowiązki, jakie przysługują organowi oraz stronie.
Wówczas pewne jego uprawnienia będą bezprzedmiotowe np. nie będzie składał środków odwoławczych od swych rozstrzygnięć inne zaś przejdą na organ egzekucyjny np. będzie wystawiał tytuły wykonawcze (R. Hauser, A. Skoczylas, op.cit., str. 29 i 56).
Stosownie do wymienionego wyżej art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Zatem wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje na wniosek wierzyciela, zaś z urzędu, jeżeli wierzyciel i organ egzekucyjny to te same podmioty. Jak zauważyli autorzy ww. Komentarza (R. Hauser, A. Skoczylas, op.cit., str. 169) ustawa egzekucyjna zawiera wyczerpującą regulację dotyczącą uczestników postępowania. Uczestnikami postępowania egzekucyjnego są przede wszystkim zobowiązany oraz wierzyciel.
Fakt wystawienia tytułów wykonawczych przez skarżącego oraz wszczęcie przez niego postępowania egzekucyjnego (z urzędu) spowodowało, że w dacie dokonania tych czynności łączył on uprawnienia wierzyciela oraz organu egzekucyjnego. Wymienionym wyżej pismem z dnia [...] (karta 78 akt administracyjnych) skarżący, będący wierzycielem i organem egzekucyjnym, na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a. sprawę przekazał do dalszego prowadzenia właściwemu miejscowo organowi egzekucyjnemu (z uwagi na zmianę miejsca zameldowania zobowiązanego).
Zgodnie z art. 1a pkt 7 ustawy egzekucyjnej ilekroć w ustawie jest mowa o organie egzekucyjnym – rozumie się przez to organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. W powołanym wyżej komentarzu do ustawy egzekucyjnej konsekwentnie przyjęto, że organ egzekucyjny jest jednym z obligatoryjnych uczestników postępowania egzekucyjnego obok zobowiązanego i wierzyciela. Z definicji organu egzekucyjnego wyprowadzić można wniosek, że obejmuje ona zarówno element procesowy czynności egzekucyjnych, jak i faktyczną stronę takich czynności, co sprawia, iż chodzić może o organ wydający akty procesowe oraz dokonujący czynności faktycznych w postępowaniu służącym osiągnięciu celu egzekucji (por. Komentarz pod. red. D. Kijowskiego).
Ustawa egzekucyjna wymienia jako obligatoryjne podmioty postępowania egzekucyjnego: wierzyciela, zobowiązanego oraz organ egzekucyjny. Dopuszcza przy tym możliwość łączenia uprawnień wierzyciela i organu egzekucyjnego, jak również przewiduje odrębne występowanie w postępowaniu obu podmiotów. Zatem w sytuacji, gdy w dacie wszczęcia postępowania organ łączy uprawnienia wierzyciela i organu egzekucyjnego, a następnie zmienia się właściwość miejscowa organu egzekucyjnego dochodzi jedynie do rozdzielenia obu funkcji. Podmiot, który wystawił tytuły wykonawcze pozostaje wierzycielem i przekazuje sprawę do dalszego prowadzenia właściwemu miejscowo organowi egzekucyjnemu.
W sprawie niniejszej przebieg postępowania (po przekazaniu sprawy do organu egzekucyjnego właściwego miejscowo) potwierdza, że dla uczestników tego postępowania skarżący pozostał wierzycielem. Wskazują na to m.in. pisma znajdujące się w aktach administracyjnych wydane przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B.: pismo z dnia 5 stycznia 2011 r. (karta 79), postanowienie z dnia [...] (karta 91), informacja udzielona skarżącemu z dnia 28 marca 2012 r. (karta 95), pismo z dnia 1 października 2012 r. (karta 100). Wydane przez ten organ postanowienie z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało doręczone skarżącemu jako wierzycielowi (karta 103).
Również sam skarżący w toku postępowania podejmował czynności jako wierzyciel. Kierował do organu egzekucyjnego zapytanie o stan postępowania (karta 94 i 108), a w pismach z dnia 17 października 2012 r. (karta 101) oraz z dnia 29 listopada 2012 r. (karta 106) wypowiedział się w związku z wnioskiem zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz odpowiedział na pismo zobowiązanego. Takiego stanu rzeczy nie kwestionował także zobowiązany. Pismo z dnia 29 października 2012 r. (karta 102) skierował do wierzyciela (skarżącego), również w piśmie z dnia 21 grudnia 2012 r. zakwestionował konieczność wypowiedzi wierzyciela (skarżącego) w związku z jego wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w K. rozpoznając zażalenie zobowiązanego na postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego także doręczył skarżącemu odpis postanowienia z dnia [...].
Przedstawiony przebieg postępowania egzekucyjnego wskazuje, że uczestniczyli w nim: wierzyciel – Naczelnik Urzędu Skarbowego w K., organ egzekucyjny – Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. (w I instancji) i Dyrektor Izby Skarbowej w K. (w II instancji) oraz zobowiązany J. K.. Zatem na etapie postępowania egzekucyjnego jej uczestnicy przyjęli, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. jest wierzycielem. Świadczy o tym przebieg postępowania egzekucyjnego oraz wymienione wyżej pisma uczestników tego postępowania.
Sąd nie podzielił stanowisk Dyrektora Izby Skarbowej oraz uczestnika postępowania (zobowiązanego) zajętych w toku postępowania o wznowienie postępowania sądowego.
Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że zobowiązany w dacie sporządzenia zarzutów (w dniu 21 stycznia 2010 r.) zamieszkiwał w S. i adres ten nie uległ zmianie. Postępowanie przejął Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B., co skutkowało, że stał się wierzycielem i organem egzekucyjnym na etapie wniesienia skargi do tut. Sądu w sprawie o sygn. I SA/Gl 381/13.
Takiemu stanowisku przeczy toczące się postępowanie w związku ze złożonymi przez zobowiązanego zarzutami dotyczącymi m.in. prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny (sprawa zawisła przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt II FSK 962/11 uchylił wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Sz 312/10 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W tezie do tego wyroku NSA podniósł, że "postępowanie egzekucyjne nie jest tożsame z prowadzeniem egzekucji. Jeżeli zatem w toku postępowania egzekucyjnego, na skutek zmiany miejsca zamieszkania przez zobowiązanego, inny organ egzekucyjny w świetle art. 22 § 2 (z zastrzeżeniem w § 3) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.) stanie się właściwy do prowadzenia egzekucji, to właściwość do rozpoznania zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., pozostaje przy organie, który dotychczas był właściwy." NSA wskazał, że "należy rozróżnić postępowanie egzekucyjne od samej egzekucji – postępowanie egzekucyjne zostaje wszczęte z chwilą złożenia do organu egzekucyjnego przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji, natomiast wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu [...] (por. k. 15 akt adm.), natomiast wszczęcie egzekucji nastąpiło poprzez doręczenie tytułów wykonawczych w dniu 18 stycznia 2010 r. Właściwość tego organu w zakresie rozpatrzenia zarzutów utrzymuje się zatem nawet wówczas, gdy okaże się, że jest on organem egzekucyjnym niewłaściwym do prowadzenia samej egzekucji." Ponadto zauważył, że "ustawodawca nie przewidział w k.p.a. właściwej dla procedur sądowych zasady ciągłości właściwości podmiotów prowadzących postępowanie. Stąd, zasadą powinna być zmiana właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, gdy jest ona ustalana na podstawie kryterium miejsca zamieszkania zobowiązanego. W każdej innej sytuacji zmiana miejsca zamieszkania zobowiązanego nie będzie w bezpośredni sposób warunkowała zmiany właściwości miejscowej organu egzekucyjnego."
WSA w Szczecinie ponownie rozpoznając sprawę wyrokiem dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt I SA/Sz 127/13 oddalił skargę zobowiązanego. W uzasadnieniu Sąd przyjął, że "organ egzekucyjny uzyskał informację o zamieszkaniu skarżącego w Ł. w dniu 12 października 2009 r., gdy do tego organu wpłynęło zgłoszenie aktualizacyjne NIP-3 skarżącego, w którym podał, że od 7 września 2009 r. zamieszkał w Ł., natomiast o fakcie zamieszkania skarżącego w S. organ ten uzyskał informację w dniu 5 lutego 2010 r., gdy do organu wpłynęło pismo Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. informujące o złożeniu przez skarżącego 1 lutego 2010 r. zgłoszenia aktualizacyjnego, natomiast wcześniej, tj. 25 stycznia 2010 r. do organu wpłynęło wraz z zarzutami zaświadczenie wymeldowania skarżącego z Ł. z dniem 21 grudnia 2009 r. Z powyższych okoliczności wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. uzyskał w dniu 12 października 2009 r. informację o zamieszkaniu skarżącego na terenie jego właściwości miejscowej, w dniu 25 stycznia 2010 r. o wymeldowaniu się skarżącego z Ł. z dniem 21 grudnia 2009 r., a w dniu 5 lutego 2010 r. o zamieszkaniu skarżącego w S..
Natomiast, sam skarżący nie powiadomił właściwego wówczas Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. o zmianie miejsca zamieszkania w terminie dni 30, licząc od podanego przez niego faktycznego zamieszkania w S., tj. 12 grudnia 2009 r., czym naruszył ww. przepis art. 9 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, skoro zgłoszenia aktualizującego dokonał dopiero w dniu 1 lutego 2010 r. Zatem, wszczynając w dniu [...] postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. był organem właściwym miejscowo do prowadzenia tego postępowania, bowiem według posiadanych przez ten organ informacji urzędowych oraz pochodzących od skarżącego zamieszkiwał on na terenie właściwości miejscowej tego organu. Tak więc, ten organ był także właściwy do rozpoznania zarzutów skarżącego złożonych w piśmie z dnia 21 stycznia 2010 r." Wyrok jest nieprawomocny.
Dalsze zarzuty podniesione przez Dyrektora Izby Skarbowej wskazują, że Skarb Państwa był w sprawie I SA/Gl 381/13 należycie reprezentowany przez radcę prawnego uczestniczącego w rozprawie, z tych względów obecność radcy prawnego reprezentującego Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. nie mogła nic wnieść do sprawy. Trudno podzielić ten pogląd w świetle opisanych wyżej założeń ustawy egzekucyjnej. Należy raz jeszcze podkreślić uprawnienia jakie ustawodawca nadał wierzycielowi. Mając na uwadze stan prawny obowiązujący w dacie rozpoznania wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego należy odnieść się do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. I FPS 4/06, której teza brzmi: "wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./, w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci - naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe." Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że jedynie w sytuacji, gdy egzekucja została wszczęta z urzędu przez organ egzekucyjny będący zarazem wierzycielem, na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, a więc przez jeden i ten sam podmiot, nie zachodzą podstawy prawne do oddzielnego wypowiadania się przez ten podmiot o zasadności zgłoszonego zarzutu - najpierw jako wierzyciel i oddzielnie - jako organ egzekucyjny.
Zatem w omawianym stanie prawnym jedynie w takim przypadku wierzyciel i organ egzekucyjny "łączy" przysługujące mu uprawnienia, zaś w pozostałych przypadkach każdy działa we własnym imieniu. Ustawodawca bowiem nadał każdemu uczestnikowi postępowania egzekucyjnego kompetencje i powinności, także w przypadku, gdy uczestnikami postępowania jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisi – naczelnika urzędu skarbowego, występującego w podwójnej roli wierzyciela i organu egzekucyjnego.
Potwierdza to przepis art. 28 § 2 p.p.s.a zgodnie, z którym za Skarb Państwa podejmuje czynności w postępowaniu organ jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się postępowanie, lub organ jednostki nadrzędnej.
O tym, która statio fisci będzie podejmowała czynności w postępowaniu za Skarb Państwa, jeśli to jemu na podstawie przepisów prawa materialnego, jako osobie prawnej, do której ma zastosowanie art. 25 § 1 p.p.s.a., a nie tej statio fisci, zgodnie z § 2 tego artykułu, będzie przysługiwała w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym zdolność sądowa, przesądza regulacja materialnoprawna. Ogólne zasady reprezentowania Skarbu Państwa określają przepisy ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1224). Zgodnie z art. 17 ust. 1 i 2 tej ustawy kierownicy urzędów państwowych, w rozumieniu przepisów o pracownikach urzędów państwowych, w szczególności dyrektorzy generalni urzędów, reprezentują Skarb Państwa w odniesieniu do powierzonego im mienia i w zakresie zadań ich urzędów, określonych w odrębnych przepisach. Kierownicy tych urzędów mogą, w zakresie uprawnień do reprezentowania Skarbu Państwa wynikających z przepisów odrębnych, udzielać pełnomocnictw do reprezentowania Skarbu Państwa kierownikom podporządkowanych im jednostek organizacyjnych (por. M. Niezgódka-Medek Komentarz do art. 28 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; System Informacji Prawnej Lex).
Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę przyznał, że odpis postanowienia z dnia [...] (utrzymującego w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego) skierował także do wiadomości skarżącego, co miało na celu zachowania "ładu ewidencyjnego", co jednak nie konstytuuje tego organu jako wierzyciela w sprawie. Jednak z treści załączonego do akt ww. postanowienia (karta 114) wynika, że odpis postanowienia otrzymali: adresat (tj. zobowiązany), Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego w K.. Zatem skarżący nie otrzymał odpisu postanowienia "do wiadomości", a jako wierzyciel występujący obok organu egzekucyjnego.
Natomiast należy podzielić pogląd prezentowany przez zobowiązanego, że w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie jest konieczne uzyskanie stanowiska wierzyciela. Sąd podziela w tej kwestii wskazane przez zobowiązanego poglądy prezentowane w wyrokach sądów administracyjnych (I SA/Gd 525/11, I SA/Gl 126/12 i I SA/Ol 622/10). Nie można jednak pomijać uprawnienia przysługującego wierzycielowi, a wynikającego z treści art. 59 § 5 u.p.e.a., zgodnie z którym na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. W dacie wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego wierzyciel i organ egzekucyjny nie był tożsamy, zatem wierzyciel (skarżący) zachował uprawnienie do wniesienia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Skoro w sprawie organ egzekucyjny wydał postanowienie o odmowie umorzenie tego postępowania z oczywistych względów wierzyciel nie musiał podejmować jakichkolwiek czynności w sprawie.
Sąd nie podziela stanowiska zobowiązanego, że skarżący nie uczestniczył w żadnym etapie postępowania związanego z wydanym rozstrzygnięciem dotyczącym odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, otrzymał jedynie postanowienie organu egzekucyjnego celem skorzystania z możliwości przewidzianej w art. 59 § 5 u.p.e.a. (pismo zobowiązanego z dnia 14 listopada 2014 r.). Takiemu twierdzeniu przeczą czynności podejmowane w toku tego postępowania, o czym była już mowa wyżej. Natomiast zobowiązany (w piśmie z dnia 29 października 2012 r.; karta 102) zakwestionował przedstawione przez wierzyciela Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. stanowisko w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego zarzucając m.in. wierzycielowi naruszenie art. 17 § 1 u.p.e.a.
Podsumowując tę część rozważań Sąd przyjmuje, że skarżący wystawiając tytuły egzekucyjne w niniejszej sprawie i wszczynając postępowania egzekucyjne w urzędu w początkowej fazie tego postępowania łączył uprawnienia wierzyciela i organu egzekucyjnego. Następnie po przekazaniu sprawy zgodnie z właściwością miejscową, uczestniczył w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B., zachowując status wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym.
Przechodząc do drugiego spornego zagadnienia należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne ma charakter kontradyktoryjny, zgodnie bowiem z art. 32 p.p.s.a w postępowaniu stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Natomiast stosowanie do art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania (art. 12 p.p.s.a.).
Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w wyroku z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt I GSK 220/09 (Lex nr 744735), że uczestnicy na prawach strony, o których mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a., stają się nimi z mocy samego prawa z chwilą wszczęcia postępowania sądowego, co oznacza że nie muszą składać wniosku o dopuszczenie ich do postępowania. Uczestnik postępowania zajmuje w procesie pozycję samodzielną i niezależną od którejkolwiek ze stron postępowania, co przejawia się w prawie opowiedzenia się po określonej stronie procesu i zgłaszania wniosków co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy.
Posiedzenia sądowe wyznacza przewodniczący z urzędu, ilekroć wymaga tego stan sprawy. O posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony na piśmie lub przez ogłoszenie podczas posiedzenia (art. 91 § 1 i § 2 zd. pierwsze p.p.s.a.). Sąd z urzędu stwierdza, że skarżący w sprawie o sygn. I SA/Gl 381/13 nie został zawiadomiony jako uczestnik postępowania o terminie rozprawy, nie został mu doręczony także odpis skargi.
W myśl art. 281 p.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy.
Przepis ten wskazuje, że badanie dopuszczalności wznowienia może przybrać dwojaką postać. Po pierwsze może ono polega jedynie na badaniu dopuszczalności wznowienia, a więc sprawdzeniu, czy skarga została wniesiona z zachowaniem terminu oraz czy rzeczywiście opiera się na ustawowej przesłance. Negatywny wynik tego badania skutkuje odrzuceniem skargi o wznowienie postępowania, a pozytywny – przystąpieniem do rozpoznania sprawy. Po drugie, sąd może połączyć oba te stadia i wydać – po merytorycznym rozpoznaniu sprawy – orzeczenie rozstrzygające o zasadności skargi, które implicite zawiera decyzję o dopuszczeniu wznowienia. W piśmiennictwie przyjmuje się, że połączenie dopuszczalności wznowienia postępowania z rozpoznaniem sprawy będzie uzasadnione wówczas, gdy skarga o wznowienie opiera się na przyczynach restytucyjnych. Oparcie skargi na podstawie nieważności uzasadni wybór pierwszego sposobu (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz pod red. prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego, C.H. Beck 2013, str. 1027 i powołane tam: A. Kabat, w. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu, (2011), s. 801).
Co do zasady uwzględnienie skargi o wznowienie postępowania wiązać się musi z ustaleniem, czy stwierdzona podstawa wznowienia miała wpływ na treść uprzednio wydanego rozstrzygnięcia. Zasada ta nie dotyczy jednak podstaw wznowienia postępowania unormowanych w art. 271 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Ustaleń takich nie prowadzi się więc wówczas, gdy skarga o wznowienie postępowania opiera się na zarzucie nieważności postępowania zakończonego uprzednio wydanym w sprawie orzeczeniem. W przypadku nieważności postępowania bada się jedynie to, czy w chwili wydania prawomocnego orzeczenia zaistniała przyczyna nieważności. Stwierdzenie zaistnienia przyczyny nieważności postępowania w dacie wydawania prawomocnego orzeczenia powinno zawsze powodować uchylenie tego orzeczenia już tylko z tego powodu, choćby nieważność postępowania pozostawała bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Każde orzeczenie wydane w toku postępowania dotkniętego wadą nieważności powinno zawsze być usunięte z obrotu prawnego niezależnie od wyniku zakończonego postępowania i niezależnie od słuszności zapadłego w nim rozstrzygnięcia (por. R. Hauser i M. Wierzbowski op. cit. str. 1029 i powołany tam: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OSK 406/07).
Podstawy nieważności są to bezwzględne przeszkody, które powodują, że orzeczenie zapadłe w postępowaniu sądowym dotkniętym takimi wadami, nie może ostać się w obrocie prawnym już tylko z uwagi na tę wadliwość. Skarżący powołał jako podstawę prawną wznowienia przepis art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Ustalenia tej sprawy pozwalają na akceptację stanowiska skarżącego. Jako wierzyciel w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym został pozbawiony możności działania – występowania, jako uczestnik postępowania, w sprawie ze skargi zobowiązanego na postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie umorzenia tego postępowania.
Sąd przyjął, że skarżący powziął informację o wydanym wyroku w dniu 15 kwietnia 2014 r., zgodnie z przedstawionym w skardze stanowiskiem, popartym dokumentami dołączonymi do skargi (notatki: Naczelnika Urzędu Skarbowego w k. z dnia 15 kwietnia 2014 r. oraz Kierownika I Oddziału Egzekucji Administracyjnej). Skarga została wniesiona w dniu 17 czerwca 2014 r. – w terminie przewidzianym w art. 277 p.p.s.a.
Podsumowując Sąd stwierdza, że w przypadku wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. uwzględnienie skargi o wznowienie postępowania sądowego nie musi wiązać się z ustaleniem czy stwierdzona podstawa wznowienia miała wpływ na treść uprzednio wydanego rozstrzygnięcia. Ustaleń takich nie prowadzi się, gdy skarga o wznowienie postępowania opiera się na zarzucie nieważności postępowania zakończonego uprzednio wydanym w sprawie orzeczeniem. Powtórzyć należy, że w przypadku nieważności postępowania bada się jedynie to czy w chwili wydania prawomocnego orzeczenia zaistniała przyczyna nieważności. Stwierdzenie bowiem zaistnienia przyczyny nieważności postępowania w dacie wydawania prawomocnego orzeczenia skutkować musi w przedmiotowym postępowaniu uchyleniem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 381/13 tylko już z tego powodu i niezależnie od tego czy fakt niemożności działania miał czy też nie miał wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
Każde bowiem orzeczenie wydane w toku postępowania dotkniętego wadą nieważności winno zawsze być usunięte z obrotu prawnego niezależnie od wyniku zakończanego postępowania i niezależnie od słuszności zapadłego w nim rozstrzygnięcia.
Sąd badając na rozprawie dopuszczalność wznowienia, działając w oparciu o przepis art. 281 p.p.s.a. ograniczył się w prowadzonym postępowaniu jedynie do sprawdzenia czy skarga rzeczywiście opiera się na ustawowej przesłance, czemu dał wyraz wydając rozstrzygnięcie pozytywne dla dopuszczalności wznowienia. Sąd po rozważeniu stanu sprawy nie zdecydował się jednak na połączenie badania dopuszczalności wznowienia z pełnym rozpoznaniem sprawy i uwzględniając skargę o wznowienie postępowania uchylił jedynie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 381/13. Z uwagi na treść podjętego rozstrzygnięcia Sąd działając w oparciu o art. 282 § 2 p.p.s.a. rozpozna sprawę na nowo w granicach jakie zakreśla podstawa wznowienia (tak również w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 708/10; dostępny w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).