Uzasadnienie
W piśmie z dnia 23 czerwca 2020 r. M. W. (dalej: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej, wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia.
Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 14 lipca 2020 r., skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200,00 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, pod rygorem odrzucenia skargi.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2020 r. sygn. akt I SPP/Gl 242/20 referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z dnia 11 stycznia 2021 r.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 22 stycznia 2021 r., w piśmie z dnia 2 lutego 2021 r., skarżąca została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu z dnia 14 lipca 2020 r.
Przesyłka pocztowa zawierająca pismo sądowe z dnia 2 lutego 2021 r. została doręczona pełnomocnikowi skarżącej w dniu 8 lutego 2021 r. Termin przewidziany na uiszczenie wpisu od skargi upłynął z dniem 15 lutego 2021 r.
W piśmie z dnia 26 stycznia 2021 r. skarżąca, zastępowana przez pełnomocnika, wniosła m. in. o rozłożenie na raty kwoty w łącznej wysokości 1.800 zł, którą zobowiązana została uiścić tytułem wpisów od skarg w dziewięciu zainicjowanych przez nią sprawach (sygn. akt od I SA/Gl 790/20 do I SA/Gl 798/20).
Na dalszym etapie postępowania skarżąca dwukrotnie złożyła jeszcze wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (sygn. akt: I SPP/Gl 185/21, I SPP/Gl 25/22). Prawomocnym postanowieniem z dnia 9 marca 2022 r. referendarz sądowy zwolnił stronę skarżącą od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skargę należało odrzucić.
Stosownie do treści art. 230 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Natomiast zgodnie z art. 230 § 2 P.p.s.a. pismami, o których mowa w § 1 są skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Równocześnie, zgodnie z treścią art. 220 § 1 P.p.s.a. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata, w tym opłata, o której mowa w art. 235a. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania.
Przepis art. 220 § 3 P.p.s.a., do którego odwołuje się § 1 tegoż artykułu przewiduje, iż skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd.
Przenosząc powyższe regulacje na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należało, iż skarżąca została w prawidłowy sposób wezwana do usunięcia braku fiskalnego skargi. Przesyłka pocztowa z pismem z dnia 20 stycznia 2021 r., zawierającym wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu z dnia 14 lipca 2020 r., została doręczona pełnomocnikowi skarżącej w prawidłowy sposób w dniu 25 stycznia 2021 r. (poniedziałek). Przewidziany przez prawo termin na usunięcie dostrzeżonego braku skargi upłynął z dniem 1 lutego 2021 r. (poniedziałek). W tym terminie skarżąca nie podjęła czynności zmierzających do sanowania braku fiskalnego skargi. Wpis sądowy od skargi został przez skarżącą uiszczony dopiero w dniu 14 lipca 2021 r., a więc już po upływie terminu przewidzianego na dokonanie tej czynności. Jak stanowi natomiast art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Przyjąć zatem należało, iż brak fiskalny skargi nie został usunięty.
Powyższej oceny nie zmienia fakt, iż prawomocnym postanowieniem z dnia 9 marca 2022 r. sygn. akt I SPP/Gl 25/22 skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych. Sąd orzekający podziela w tym miejscu zapatrywanie prawne przyjęte w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 4 marca 2022 r. sygn. akt I FZ 282/21 i powołane tam orzecznictwo; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl), po myśli którego postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe. Skoro złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy – w razie jego uwzględnienia – wywołuje skutek od daty jego wniesienia, to oznacza, że nie obejmuje zwolnienia od kosztów sądowych, które strona miała obowiązek uiścić przed jego złożeniem.
Podsumowując, przyznane skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych może działać wyłącznie na przyszłość. Zważywszy zatem na okoliczność, iż skarżąca była prawomocnie zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi przed przyznaniem wzmiankowanego zwolnienia, należało wyciągnąć konsekwencje prawne będące następstwem nieuiszczenia należnych kosztów sądowych na określonym etapie postępowania.
Zauważyć również warto, iż wpis sądowy od skargi nie mógł zostać rozłożony skarżącej na raty, zgodnie ze złożonym przez nią wnioskiem. Jak bowiem stanowi art. 229 P.p.s.a. należności z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych oraz grzywien orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym, z wyjątkiem grzywien, o których mowa w art. 55 § 1, art. 149 § 2 oraz art. 154 § 1, mogą być umorzone lub zapłata tej należności może być odroczona albo rozłożona na raty, jeżeli jej ściągnięcie byłoby połączone z niewspółmiernymi trudnościami lub groziłoby dłużnikowi zbyt ciężkimi skutkami. W kontekście zaistniałego w sprawie stanu faktycznego oraz z uwagi na treść wyżej wskazanego przepisu, Sąd podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym przywołany wyżej przepis odnosi się do nieuiszczonych należności sądowych wskazanych w art. 219 § 1 P.p.s.a., jednakże nie ma zastosowania do opłat, w stosunku do których obowiązek ich uiszczenia powstaje z mocy prawa i których nieuiszczenie powoduje odrzucenie środka prawnego lub pozostawienie pisma bez rozpoznania.
Nieuiszczonego wpisu od skargi nie można uznać za nieuiszczoną należność orzeczoną przez sąd w rozumieniu art. 229 P.p.s.a., nie istnieje też prawna możliwość rozłożenia wpisu od skargi na raty, jego umorzenia lub odroczenia terminu jego zapłaty (por. postanowienie NSA z 12 października 2011 r. sygn. akt I OZ 764/11). Z tych też przyczyn, wniosek skarżącej o rozłożenie wpisu sądowego na raty, w realiach niniejszej sprawy, nie mógł odnieść skutku.
W następstwie zaistniałych okoliczności stwierdzić przyszło, że skarga obarczona jest brakiem fiskalnym, co uniemożliwia nadanie jej dalszego prawidłowego biegu.
W związku z powyższym, na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a., orzeczono, jak w punkcie 1 sentencji postanowienia.
O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi (pkt 2 sentencji postanowienia) orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy