Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 16 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 80/23

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z 2 listopada 2022 r., znak COF.OUR.6375.15892.2022, Poczta Polska Centrum Obsługi Finansowej (dalej jako organ) utrzymało w mocy swoje wcześniejsze postanowienie z 12 sierpnia 2022 r. w przedmiocie zarzutów w postepowaniu egzekucyjnym wniesionych przez B. S. (dalej jako strona, skarżący).

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 – dalej jako kpa) i art. 144 kpa w związku z art. 18, art. 34 § 3 i art. 17 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1956 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 – dalej jako upea) oraz w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1689)

Stan sprawy:

Organ działając jako wierzyciel 29 kwietnia 2022 r. wystawił tytuł wykonawczy z tytułu nieuiszczonych przez stronę opłat abonamentowych za okres od stycznia 2017 r. do września 2021 r., a następnie w oparciu o ten tytuł dokonał czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym i wkładu oszczędnościowego. Strona wniosła zarzut nieistnienia obowiązku, który nie został uwzględniony przez organ po raz pierwszy rozpatrujący sprawę. W wyniku złożonego zażalenia organ wydał postanowienie zaskarżone do tutejszego Sądu.

Uzasadniając swoje stanowisko organ w pierwszej kolejności powołał przepisy regulujące obowiązki abonentów. Wskazał, że obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej rozpoczyna się od następnego miesiąca po dokonaniu rejestracji używanych odbiorników i trwa do dnia poprzedzającego dzień ich wyrejestrowania lub do miesiąca, w którym zgłoszono w placówce operatora wyznaczonego uprawnienia do zwolnienia od opłat abonamentowych bądź uzyskano zwolnienie z mocy prawa przysługujące z tytułu ukończenia 75 roku życia (na podstawie ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych - Dz, U. z 2015 r,, poz. 1324).

Skarżący wykonał ustawowy obowiązek rejestracji odbiorników radiofonicznego telewizyjnego, używanych pod adresem: ul. [...], [...] G. oraz otrzymał książeczkę radiofoniczną numer [...]. Imienna książeczka radiofoniczna posiadała druki: "Z" - odcinek służący do zgłaszania zmian formalno-prawnych np.: zmiana adresu zamieszkania, rodzaju posiadanych odbiorników, odcinek "W" - przewidziany do zgłoszenia wyrejestrowania odbiorników oraz odcinek "U" - służący do wystąpienia przez abonenta, który wyczerpał dowody wpłat, do uzyskania nowej książeczki radiofonicznej celem kontynuowania regulowania opłat abonamentowych.

Strona 9 sierpnia 1991 r. złożyła w placówce pocztowej odcinek "Z" z książeczki radiofonicznej numer [...], na podstawie którego wierzyciel w bazie danych o abonentach Poczty Polskiej S.A. dokonał aktualizacji danych adresowych na adres: ul. [...] [...] G.. Po wyczerpaniu dowodów wpłat w książeczce radiofonicznej, 9 marca 2000 r. strona złożyła Urzędzie Pocztowym G. odcinek "U" i otrzymała kolejną książeczkę radiofoniczną o numerze [...].

Organ wskazał, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami którejkolwiek z wymienionych ustaw bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie. Nie jest zatem zasadne twierdzenie skarżącego, jakoby nie istniał obowiązek uiszczania opłat. Opłata za posiadanie odbiorników radiofonicznych/ telewizyjnych nie jest bowiem związana z prawem własności do lokalu, zatem zbycie lub opuszczenie lokalu mieszkalnego nie stanowi, iż użytkownik odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych nie będzie ich używał w nowym miejscu zamieszkania. W przypadku zmiany miejsca zamieszkania użytkownik odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych winien niezwłocznie w placówce pocztowej dopełnić formalności aktualizacji danych adresowych i po zaktualizowaniu danych adresowych kontynuować opłaty abonamentowe. Natomiast w przypadku zaistnienia okoliczności z powodu których zaprzestano używać odbiorniki radiofoniczne/telewizyjne należało w placówce pocztowej dopełnić formalności ich wyrejestrowania zgodnie z obowiązującymi w danym okresie czasu aktami prawnymi.

Skarżący składając zarzut w piśmie z 24 czerwca 2022 r. podniósł, że próbował wyrejestrować odbiorniki RTV 28 grudnia 2004 r. w Urzędzie Pocztowym w G. przy ul. [...] na podstawie odręcznie sporządzonego pisma, gdyż nie posiadał książeczki opłat, która gdzieś w nieznanych mu okolicznościach zaginęła. Pracownica Poczty miała wówczas sugerować by skarżący wystąpił do Poczty Polskiej z wnioskiem o wydanie nowej książeczki i dopiero wówczas na podstawie załączonego w książeczce abonamentowej druku wyrejestrował się z ewidencji. Zdaniem strony taka procedura była dla niego bardzo uciążliwa z powodu całkowitego braku środków pieniężnych. Odnosząc się do tej argumentacji organ podniósł, że pracownik zaproponował sposób rozwiązania kwestii wyrejestrowania odbiorników na przewidzianym do tego druku tj. odcinku W znajdującym się w książeczce opłat. Choć taką książeczkę strona mogła uzyskać w placówce pocztowej, to jednak nie skorzystała z tej propozycji.

Organ zwrócił uwagę, że zarówno w książeczkach radiofonicznych, jak i na ustalonych rozporządzeniami formularzach, znajdowało się pouczenie dla abonenta wskazujące jak należy postąpić w zakresie np. aktualizacji danych adresowych, czy wyrejestrowania odbiorników. Zatem każdy użytkownik odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych miał dostęp do obowiązujących przepisów, a tym samym Poczta Polska S.A. spełniła wobec abonentów obowiązek informacyjny.

Odnosząc się do kwestii nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego organ podał, że niewątpliwie wysłał do abonenta pismo informujące o nadaniu takiego numeru. Nadanie numeru identyfikacyjnego w dacie 11 lipca 2008 r., potwierdza zdaniem organu, że odbiorniki nie zostały wyrejestrowane. Z uwagi na fakt zarejestrowania odbiorników, uprawnione było nadanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego tj. [...]. Przesyłka z zawiadomieniem o nadaniu ww. numeru została wysłana 11 lipca 2008 r. Prawodawca dla skuteczności nadana użytkownikowi odbiornika rtv numeru identyfikacyjnego nie wprowadził wymogu doręczenia zawiadomienia o jego przesłaniu. Zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie jest postanowieniem ani decyzją wierzyciela, od których przysługują środki odwoławcze. Zawiadomienie nie stanowi rozstrzygnięcia władczego, które rozstrzygałoby o sytuacji prawnej osoby do której zostało skierowane. Nie przydaje ono nowych praw i obowiązków, nie jest także oświadczeniem woli, a jedynie potwierdza konieczność wykonania już istniejącego obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych.

Poczta Polska S.A. posiada w swoich zasobach archiwalnych elektroniczną wersję "Zawiadomień o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/ telewizyjnych", bowiem nadanie indywidualnych numerów identyfikacyjnych i wygenerowanie zawiadomień informujących o tym fakcie następowało przy pomocy programów informatycznych zawierających bazę zarejestrowanych abonentów.

Na okoliczność odnotowania skierowanego do Pana zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, jakiego duplikat wierzyciel załączył do zaskarżonego postanowienia, załącza się do niniejszego postanowienia wydruk z bazy danych o abonentach Poczty Polskiej S.A, Organ przeanalizował również kwestię uzyskania zwolnienia z opłat abonamentowych ze względu na wiek. Przede wszystkim zaistnienie u osoby uprawnionej ustawowych przesłanek do zwolnienia od opłat abonamentowych nie powoduje zmiany stanu prawnego, do czasu, kiedy uprawnienia nie zostaną zgłoszone przez abonenta w placówce pocztowej, na podstawie dokumentu uprawniającego do zwolnienia. Zatem jedynie dopełnienie formalności w myśl art. 4 ust, 3 ustawy o opłatach abonamentowych powoduje, że zwolnienie od opłat abonamentowych w ww. przypadkach przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r, - Prawo pocztowe (tekst jednolity: Dz. U, z 2022 r. poz, 896) oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień.

W niniejszej sprawie formalności związane z uzyskaniem zwolnienia od opłat abonamentowych z tytułu ukończenia 60 lat oraz posiadanego prawa do emerytury, której wysokość nie przekracza miesięcznie kwoty 50% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym, ogłaszanego przez Prezesa GUS, skutecznie dopełnione zostały przez skarżącego 31 sierpnia 2022 r. w Urzędzie Pocztowym G..

Z tym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. W skardze wniesionej do tutejszego Sądu podniósł następujące zarzuty:

• pozbawienie skarżącego podstawowego prawa, jako strony w postępowaniu administracyjnym wynikających z kpa,
• pozbawienie skarżącego ustawowego prawa podczas egzekucji administracyjnej wynikających z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,
• podnoszenie zarzutu przeciwko skarżącemu przez Pocztę Polską S.A. jakoby zarzut o nieistnieniu obowiązku został podniesiony dopiero na etapie zażalenia z 7 września 2022 roku, nie znajduje potwierdzenia w dokumentach sprawy, w tym w postanowieniu WSA w Bydgoszczy z 26 września 2022 r.,
• nieuwzględnienie wniosku o wyrejestrowanie odbiorników RTV z 28 grudnia 2004 roku,
• nieuwzględnienie zdarzenia polegającego na tym, że Poczta Polska S.A. nie powiadomiła skarżącego o nadaniu numerze ewidencyjnym abonenta, co było warunkiem koniecznym zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 roku w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych,
• inne uchybienia i nieprawidłowości związane z wystawieniem nakazu egzekucyjnego z dnia 29 kwietnia 2022 r.

W oparciu o te zarzuty skarżący domagał się uchylenia obu postanowień wydanych w przedmiocie zarzutów oraz uchylenia tytułu wykonawczego.

Uzasadniając skargę podniósł, że został pozbawiony prawa do czynnego uczestniczenia w toku postępowania i udziału w każdym stadium postępowania przed wystawieniem tytułu wykonawczego, prawa wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań. Wskazał, że po zostawieniu w placówce pocztowej odręcznie sporządzonego wniosku (z powodu zaginięcia książeczki opłat RTV) o wyrejestrowanie odbiorników RTV 28 grudnia 2004 r. do 19 maja 2022 roku był przekonany, że doszło do skutecznego wyrejestrowania odbiorników RTV. Do tej daty nie otrzymał żadnej korespondencji z Poczty Polskiej S.A. w sprawie abonamentu RTV. Gdyby skarżący został poinformowany przez Pocztę Polską w latach 2005-2007 lub w latach 2007-2008 lub następnych o tym, że zalega z opłatą abonamentu RTV, to skorzystałby z ustawowego zwolnienia z wnoszenia z opłat, jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, a następnie, jako emeryt otrzymujący emeryturę w kwocie poniżej 50% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej ogłoszonego przez Prezesa GUS. Ponadto nie informując skarżącego wszczęciu postępowania w sprawie opłat abonamentowych, pozbawiono skarżącego skorzystania z możliwości złożenia wniosku do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o umorzenie w całości nienależnych, a według skarżącego nieistniejących roszczeń Poczty Polskiej S.A. We wskazanym wyżej okresie spełniał warunki do zwolnienia z obowiązku uiszczania opłat.

Skarżącemu doręczono tytuł wykonawczy i następnego dnia dokonano zajęcia środków na rachunku bankowym. W konsekwencji pozbawiono go możliwości zgłoszenia zarzutu w terminie 7 dni od daty zajęcia. O wszczęciu egzekucji dowiedział się 19 maja 2022 r., kiedy to bank zablokował środki na jego rachunku bankowym. Podczas wizyty w urzędzie skarbowym poradzono mu, by złożył wniosek o wstrzymanie egzekucji i zwolnienie zajętych środków. Wniosek taki jednak, wskutek błędnego pouczenia, złożył do Poczty Polskiej, bez obowiązkowego pośrednictwa Urzędu Skarbowego. Poprzez zaniedbania organu, który praktycznie od razu wyegzekwował należność, skarżący został pozbawiony możliwości złożenia zarzutu skutkującego wstrzymaniem czynności egzekucyjnych. Należność bowiem została wyegzekwowana następnego dnia po zajęciu, a przed upływem terminu do wniesienia zarzutu.

Po dokonanej egzekucji z konta bankowego skarżącego, skarżący zamierzał złożyć w terminie 30 dni zarzut po otrzymaniu uwierzytelnionych dokumentów, które były podstawą wystawienia przez Pocztę Polską S.A., o które skarżący wystąpił z wnioskiem z 19 maja 2022 r., i które zostały doręczone dopiero 31 sierpnia 2022 roku oraz jeden w dniu 02 listopada 2020 roku. Doręczenie skarżącemu przez Pocztę Polską S.A. 28 lipca 2022 roku nieuwierzytelnionych dokumentów, o które skarżący nie wnioskował we wnioskiem z 19 maja 2022 roku różniły od dokumentów uwierzytelnionych, które skarżącemu doręczyła Poczta Polska S.A. 31 sierpnia 2022 roku i 14 listopada 2022 roku. Doręczenie skarżącemu różniących się dokumentów i na raty wskazuje, że do wystawionego tytułu wykonawczego nie były dołączone ani jedne ani drugie, bo gdyby były to wniosek skarżącego o doręczenie uwierzytelnionych dokumentów, na podstawie, których wystawiono tytuł wykonawczy winien być wykonany w terminie kilku dni, a nie aż kilku miesięcy.

Podnoszenie zarzutu przeciwko skarżącemu przez Pocztę Polską S.A. jakoby zarzut o nieistnieniu obowiązku został podniesiony dopiero na etapie zażalenia z dnia 07 września 2022 roku, nie znajduje potwierdzenia w dokumentach sprawy i jest całkowicie chybiony. Skarżący zwrócił przy tym uwagę na bałagan panujący w organie, na doręczanie mu różniących się w treści dokumentów, które winny brzmieć jednakowo nie zależnie od tego, czy są kopią, czy też kopią uwierzytelnioną.

Podniósł nadto, że organ został przez niego poinformowany 23 maja 2022 r. (nadto 24 i 27 czerwca 2022 roku) o tym, że skarżący był i jest ustawowo zwolniony z wnoszenia opłat z tytułu abonamentu RTV. Organ mimo tego do 31 sierpnia 2022 r. nie zaprzestał naliczania opłat abonamentowych RTV.

Skarżący zwrócił również uwagę, że 28 grudnia 2004 r. dokonał wyrejestrowania odbiornika składając stosowne pismo w organie, lecz organ nie wziął tego pisma pod uwagę.

Podobna sytuacja miała miejsce 31 sierpnia 2022 r., kiedy to ponownie odmówiono przyjęcia oświadczenia skarżącego o spełnieniu warunków do ustawowego korzystania ze zwolnienia od opłat abonamentowych. Skarżący zmuszony był wysłać swoje oświadczenie z 31 sierpnia 2022 r. listem poleconym pomimo tego, że był w placówce Poczty, do której było skierowane oświadczenie skarżącego. Skarżący chcąc złożyć w placówce pocztowej oświadczenie z 31 sierpnia 2022 r. występował w nim nie o wyrejestrowanie odbiorników RTV, które uważał za skutecznie wyrejestrowane, lecz tylko i wyłącznie wnosił o zaprzestanie naliczania za kolejne miesiące opłat z tytułu abonamenty RTV, w związku z toczącym się postępowaniem w sprawie.

Dalej skarżący zaprzeczył, jakoby została mu doręczona przesyłka zawierająca indywidualny numer abonenta wskazując, że mieszka w budynku z 88 lokalami mieszkalnymi, w którym często dochodziło do pomyłek przy doręczaniu korespondencji.

Podniósł również zarzut przedawnienia zobowiązania za pierwszy kwartał 2017 r., gdyż w jego ocenie zobowiązania z tytułu opłat abonamentowych nie są należnościami podatkowymi.

Na zakończenie skarżący wskazał na stan swojego zdrowia, rany odniesione w okresie represji komunistycznych, których wyleczenie wymaga zabiegu operacyjnego. Wskazał, że wskutek dokonanej egzekucji należności abonamentowych zmuszony był przesunąć termin operacji oczu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy skarżącemu, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z przepisem tym powiązany jest art. 145 § 1 pkt1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej jako ppsa), zgodnie z którym Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Oznacza to, że sąd administracyjny nie bierze pod uwagę okoliczności takich jak stan zdrowia skarżącego, konieczność leczenia, działalność w opozycji antykomunistycznej, lecz wyłącznie kontroluje zgodność decyzji lub postanowienia z prawem materialnym i procesowym.

Odnosząc się do trzeciego zarzutu skargi, jakoby organ wskazał, że skarżący podniósł zarzut nieistnienia obowiązku dopiero w zażaleniu wskazać należy, że organ takie stwierdzenie odniósł do zarzutu braku doręczenia upomnienia o ile było wymagane. W obu postanowieniach to właśnie zarzut nieistnienia obowiązku był przedmiotem badania przez organ, a nie zarzut braku doręczenia upomnienia. Sąd nie miał zatem wątpliwości, że spór w rozpatrywanym przypadku sprowadza się do oceny zgodności z prawem postanowienia wierzyciela wydanego w przedmiocie zarzutu zgłoszonego przez skarżącego w sprawie egzekucji należności z tytułu opłat abonamentowych. Zarzut ten został sformułowany na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 upea i dotyczył nieistnienia obowiązku.

Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Stosownie do art. 33 § 2 upea, podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1. nieistnienie obowiązku;
2. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

1. orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
2. dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
3. przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3. błąd co do zobowiązanego;
4. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5. wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6. brak wymagalności obowiązku w przypadku:

1. odroczenia terminu wykonania obowiązku,
2. rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
3. wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Czyniąc spostrzeżenia natury ogólnej stwierdzić należy, że zgodnie z przepisami (art. 1 i art. 2 ust. 1 i ust.

2. ustawy o opłatach abonamentowych, w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2019 r., poz. 361 z późn. zm.), za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Opłaty te stanowią dochód publiczny. Domniemywa się przy tym, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. W świetle ww. uregulowań prawnych, zdolność do natychmiastowego odbioru programu przez odbiornik jest równoznaczna ze stwierdzeniem, że odbiornik jest używany, a to z kolei prowadzi do wniosku, że posiadacz jest obowiązany do wniesienia opłaty abonamentowej za jego używanie.

Godzi się również zauważyć, że według Trybunału Konstytucyjnego abonament RTV to "przymusowe, bezzwrotne świadczenie publicznoprawne, służące realizacji konstytucyjnych zadań państwa" (wyrok z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt K 2/03, OTK-A 2004/8/83; wyrok z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, OTK-A 2010/3/22).

Analiza przepisów ustawy o opłatach abonamentowych (art. 2 ust. 1 i 3, art. 3 ust. 1 i 4) wskazuje, że pobór abonamentu RTV odbywa się na zasadzie tzw. samoobliczenia - obowiązek uiszczania, wysokość oraz termin zapłaty opłaty abonamentowej wynika wprost z przepisów tej ustawy. Tryb decyzyjny ustawodawca zastrzegł jedynie w przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (art. 7 ust. 6-7). Również Trybunał Konstytucyjny uznał, że ustalanie wysokości należnego abonamentu - czy to w drodze samoobliczenia (gdy abonent sam ustala kwotę, którą winien uiścić na rachunek Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A za jeden albo kilka miesięcy), czy też w trybie pozaprocesowym przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej jest czynnością materialno-techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa, a zatem tryb decyzyjny nie jest konieczny. Z ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Innymi słowy, stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek.

W konsekwencji powyższych rozważań nie budziło wątpliwości Sądu stanowisko organu, że w poczet abonentów skarżący nie mógł zostać włączony z urzędu, tzn. bez jego wniosku. Wymagana jest rejestracja, która wiązała się z wydaniem książeczki RTV. W niniejszej sprawie skarżący nie kwestionował tego, że dokonał stosownej rejestracji.

Ponadto zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187, poz. 1342), wydanego na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych, dowodem zarejestrowania odbiorników, z zastrzeżeniem § 5, jest wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych (pkt 1) lub zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych (pkt 2). Zarazem § 5 tego rozporządzenia przesądzał, że dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia (ust. 1), a operator publiczny w tym terminie z urzędu nadaje posiadaczom tych książeczek indywidualny numer identyfikacyjny i powiadamia ich o nadaniu tego numeru, przesyłając wspomniane zawiadomienie (ust. 2).

Stosowne zawiadomienie zostało również do skarżącego wysłane. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że w świetle rozporządzenia z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r., nr 187, poz. 1342) operator nie musi dysponować potwierdzeniem odbioru powiadomienia o nadaniu numeru identyfikacyjnego. § 5 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia stanowi, że dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia. Zgodnie z § 5 ust. 2 tego rozporządzenia operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

Z treści przywołanych przepisów nie wynika, aby powiadomienie dokonywane poprzez przesłanie użytkownikowi zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, stanowiło warunek skuteczności dokonania czynności nadania takiego numeru. Przesłanie zawiadomienia nie kreuje i nie wpływa na skuteczność czynności operatora publicznego, który z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek indywidualny numer identyfikacyjny. Prawodawca nie wprowadza obowiązku, aby dla skuteczności nadania użytkownikowi odbiornika RTV numeru identyfikacyjnego, konieczne było doręczenie zawiadomienia o jego nadaniu. Przesłanie zawiadomienia ma wobec tego charakter wyłącznie informacyjny, wtórny do samego nadania numeru identyfikacyjnego, która to czynność dokonywana jest z urzędu, a organ nie jest zobowiązany do uzyskania potwierdzenia odbioru powiadomienia strony o jego nadaniu. Dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego, nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora dowodem nadania, czy też zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia (podobnie NSA w wyrokach z dnia: 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 913/15; z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 1297/15, z dnia 11 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GSK 3328/15, z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 3012/17, z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1343/16, 5 września 2018 r., sygn. akt I GSK 2271/18).

W aktach sprawy znajduje się wydruk zawiadomienia. Co więcej organ wyjaśnił, że zawiadomienie było generowane przez system elektroniczny, w którym odnotowywano fakt nadania korespondencji do skarżącego. To ten rejestr stanowił potwierdzenie, że korespondencja rzeczywiście została wysłana. Sąd te wyjaśnienia uznaje za wiarygodne, niezależnie od przytoczonych już wyżej stanowisk, że organ nie musi dysponować potwierdzeniem odbioru zawiadomienia o nadaniu numeru identyfikacyjnego. Wypełniając obowiązek nałożony powołanym wyżej rozporządzeniem Poczta Polska posłużyła się zautomatyzowanym procesem technologicznym. Realizacja obowiązku wygenerowania zawiadomień o nadaniu indywidualnych numerów identyfikacyjnych dla wszystkich zarejestrowanych użytkowników odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, odbywała się z wykorzystaniem systemu informatycznego. Indywidualny numer identyfikacyjny nadawany użytkownikowi został zawarty w numerze rachunku bankowego dedykowanego dla opłat abonamentowych (stanowi on osiem ostatnich cyfr numeru rachunku bankowego). Ww. zawiadomienia zostały podpisane z wykorzystaniem faksymile. Osoba podpisana na zawiadomieniu posiadała pisemne upoważnienie, wydane przez Dyrektora, które odnotowane zostało w rejestrach upoważnień Poczty Polskiej. Tym samym dokument ten był zgodny z załącznikiem Nr 2 do rozporządzenia.

Dalej, § 5 rozporządzenia określający tryb nadawanie i przesyłania użytkownikom odbiorników rtv zawiadomień o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, nie odwołuje się do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym w sprawie nie miały zastosowania przepisy o doręczaniu pism w postępowaniu administracyjnym, zawarte w rozdziale 8 "Doręczenia" kpa. Z tych względów niezasadny jest czwarty zarzut skargi. Skoro skarżący był zarejestrowanym abonentem RTV, posiadał książeczkę abonamentową o opisanym w części historycznej uzasadnienia numerze, to w konsekwencji nie budzi wątpliwości fakt, że został mu nadany indywidualny numer identyfikacyjny, a stosowna korespondencja, którą zawiadomiono skarżącego o nadaniu numeru, została doń wysłana.

Skoro organ wykazał dokonanie rejestracji odbiornika telewizyjnego, to abonent podnoszący nieistnienie obowiązku uiszczania opłat powinien wykazać z kolei wyrejestrowanie tegoż odbiornika (por. m.in. wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 650/14, z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 518/14; z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 376/13 oraz WSA w Poznaniu z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 57/14). Powyższe stanowisko znajduje oparcie w regulacjach zobowiązujących abonenta do powiadomienia urzędu pocztowego m.in. o zaprzestaniu używania odbiornika, czy zmianie danych adresowych. Na ciążący na użytkowniku odbiorników obowiązek niezwłocznego powiadomienia (przez złożenie w placówce "Formularza zgłoszenia danych") m.in. o zaprzestaniu używania odbiorników zwrócił uwagę także Trybunał Konstytucyjny, w powołanym powyżej wyroku z dnia 16 marca 2010 r.

Nadto, jak wskazał NSA w wyroku z dnia 29 października 2021 r., sygn. akt I GSK 637/21 konstrukcja powołanych wyżej uregulowań prawnych nakładających na abonenta obowiązek powiadamiania o zaprzestaniu używania odbiornika przesądza o obowiązku wykazania dokonania tego powiadamiania przez zobowiązanego, a obowiązek ten nie może być przerzucany na wierzyciela. Wyrejestrowanie odbiornika jest okolicznością kluczową dla bytu prawnego zaległych opłat abonamentowych i to w interesie zobowiązanego jest zabezpieczenie i przedstawienie dowodu na podnoszone w tym zakresie twierdzenia. Na wierzycielu nie ciąży prawny obowiązek przypominania zobowiązanemu o braku bieżących wpływów z opłat abonamentowych, wobec czego nawet długotrwały brak reakcji wierzyciela na zaleganie z opłatami abonamentowymi nie zwalnia abonenta z ich uiszczania (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I GSK 1518/19).

Skarżący konsekwentnie w zażaleniu i skardze twierdził, że wyrejestrował odbiornik składając stosowne pismo 28 grudnia 2004 r. Podał, że został poinformowany przez pracownika Poczty o konieczności dokonania wyrejestrowania poprzez wypełnienie stosownego odcinka książeczki RTV. Wobec braku tej książeczki, skarżący winien wystąpić o nowy jej egzemplarz, a następnie wyrejestrować odbiornik. Skarżący twierdził jednak, że nie dokonał sugerowanych mu czynności z dwóch przyczyn: po pierwsze, pismo złożone 28 grudnia 2004 r. było wystarczające do wyrejestrowania, po drugie, znajdował się w trudnej sytuacji materialnej, uniemożliwiającej skorzystanie z procedury proponowanej przez pracownika Poczty Polskiej.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, jednak wskazał, że gdyby skarżący przedstawił pismo z 28 grudnia 2004 r. z dowodem jego otrzymania przez Pocztę, to ocena skuteczności wyrejestrowania odbiornika mogłaby być inna, korzystna dla skarżącego.

Rozstrzygając ten spór wskazać należy, że w grudniu 2004 r., czyli wtedy, gdy skarżący miał wyrejestrować odbiornik, obowiązywało rozporządzenie Ministra Łączności z 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 1993 r., Nr 70, poz. 338). W § 2 ust. 2 postanowiono, że dowodem zarejestrowania jest imienna książeczka radiofoniczna. Z kolei § 4 zobowiązywał posiadacza książeczki radiofonicznej do powiadomienia urzędu pocztowego o zmianie nazwiska, miejsca stałego pobytu, zagubieniu lub zniszczeniu książeczki oraz o zaprzestaniu używania odbiornika.

Owszem żaden z powołanych przepisów nie wymaga, by wyrejestrowanie odbiornika winno następować wyłącznie przez wypełnienie stosownego odcinka książeczki RTV. Jednak należy mieć na uwadze, że książeczki RTV zawierały odcinki służące zgłoszeniu zmiany danych oraz wyrejestrowaniu odbiornika. Posłużenie się odcinkiem zapewniało porządek w dokumentacji organu, a abonent miał pewność, że jego oświadczenie o wyrejestrowaniu dotarło do organu; dysponował wszak stosownym potwierdzeniem naniesionym w książeczce RTV. Oceniając zatem zdarzenie z grudnia 2004 r., kiedy to skarżący zamierzał wyrejestrować odbiornik należy zwrócić uwagę na fakt, że organ pouczył skarżącego w jaki sposób winien dokonać wyrejestrowania odbiornika. Skarżący zresztą sam stwierdził, że pracownik Poczty polecił mu wystąpić o nową książeczkę RTV w miejsce utraconej, a następnie dokonać wyrejestrowania odbiornika poprzez wypełnienie stosownej karty w wydanej książeczce. Tymczasem skarżący nie skorzystał z proponowanej mu metody i jak twierdzi – pozostawił pismo w placówce pocztowej. Problem jednak w tym, że pozbawił się w ten sposób dowodu wyrejestrowania odbiornika. Nawet przedłożona przez niego kopia pisma z 8 grudnia 2004 r., które miał złożyć na Poczcie, nie zawiera żadnej informacji potwierdzającej, że pismo to rzeczywiście zostało przez skarżącego złożone. Na kopii tej nie ma potwierdzenia wpływu pisma do organu. Organ zaś wskazał w postanowieniu, że mimo przeszukania archiwum nie odnaleziono pisma, które skarżący miał złożyć.

Z tego względu zarzut czwarty nie jest zasadny. Skarżący nie został pozbawiony możności wyrejestrowania odbiornika. Co więcej, został pouczony w jaki sposób winien to uczynić, tym bardziej, że o nową książeczkę mógł się zwrócić w tym samym urzędzie pocztowym, w którym już się wówczas znajdował.

Sąd podziela stanowisko WSA w Gliwicach wyrażone w wyroku z dnia 11 lutego 2021 r. (sygn. akt I SA/Gl 1465/20), że na zobowiązanym ciąży obowiązek przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika, a więc dowodu ustania obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych, a także obowiązek wykazania w postępowaniu, że obowiązek ten ustał poprzez przedstawienie dowodu wyrejestrowania odbiornika. Dopóki posiadacz odbiornika telewizyjnego nie wyrejestruje tego odbiornika, nie zaoferuje dowodu że tego dokonał, dopóty ciąży na nim obowiązek uiszczania opłat abonamentowych (zob. np. wyrok NSA z dnia 8 marca 2019 r. sygn. I GSK 837/18).

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów kpa i w konsekwencji pozbawienia strony możności udziału w postępowaniu egzekucyjnym wskazać należy na art. 18 upea, który stanowi, że jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kpa. Odpowiednie stosowanie oznacza, że przepisy kpa o postępowaniu dowodowym muszą być stosowane z uwzględnieniem specyfiki postępowania egzekucyjnego. Organ rozpoznając zarzut nie prowadzi postępowania dowodowego w pełnym zakresie, a obowiązek zaznajomienia dłużnika z materiałem dowodowym doznaje ograniczenia.

Odnosząc się do zarzutów zajęcia rachunku bankowego przed upływem siedmiu dni od wszczęcia egzekucji wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 26 § 1 upea, postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym - w dniu wystawienia przezeń tytułu wykonawczego (art. 61 § 1 i 3 kpa w zw. z art. 18 upea). Z kolei wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego z wymienionych w art. 26 § 5 upea zdarzeń, tj. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Decyduje tu reguła wyprzedzenia - która z czynności została dokonana wcześniej. Nie budzi bowiem wątpliwości chociażby możliwość podjęcia czynności zmierzających do zajęcia rachunku bankowego dłużnika przed doręczeniem mu tytułu wykonawczego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 2 września 2004 r., I SA/Wr 3535/02). Jak wskazał NSA w wyroku z 16 stycznia 2013 r., II FSK 1043/11, przepis art. 26 § 5 upea stwarza alternatywę rozłączną i oznacza, że spełnienie jednego tylko warunku prowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 60/22 wyjaśnił, że egzekucja administracyjna odbywa się w ramach postępowania egzekucyjnego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne jest to ciąg czynności procesowych podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną (por. D. R. Kijowski [w:] E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, D. R. Kijowski, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2015, art. 1). Postępowanie egzekucyjne obejmuje zatem, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe, podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, w tym przez wierzyciela. Z kolei egzekucja administracyjna oznacza stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków egzekucyjnych służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych obowiązków o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 lutego 2007 r., III SA/Wa 3125/06).

Z powyższego wynika, że organ jest uprawniony do zastosowania środka egzekucyjnego bez konieczności czekania, czy dłużnik nie wniesie zarzutu. Co więcej, zgodnie z art. 33 § 5 pkt 1 upea, zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych. Oznacza to możliwość wniesienia zarzutu nawet po wyegzekwowaniu obowiązku. Pamiętać bowiem należy, że nadrzędną zasadą postępowania egzekucyjnego jest zasada celowości, która zakłada, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku. Pozostaje to w związku z inną zasadą postępowania egzekucyjnego - zasadą prawnego obowiązku prowadzenia egzekucji. Zgodnie z art. 6 § 1 upea, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych.

Nie można również mówić o pozbawieniu skarżącego prawa do udziału w postępowaniu egzekucyjnym, co miało się przejawić tym, że organ nie uwzględnił, że jest osobą uprawnioną do zwolnienia z opłat abonamentowych. Jak słusznie wskazał organ, skorzystanie ze zwolnienia wymaga dokonania stosownego zgłoszenia tego faktu. Skoro skarżący tych formalności dopełnił już po okresie, którego dotyczy spór w sprawie, to nie może wymagać od organu, by ten z urzędu niejako sprawdzał, czy wobec abonentów zachodzą przesłanki do zwolnienia z abonamentu. To rolą skarżącego było zgłoszenie tego faktu, lecz nie tyle w toku postępowania egzekucyjnego, co znacznie wcześniej, tj. w dacie, w której spełnił warunki do zwolnienia z abonamentu. Oceny tej nie zmienia przekonanie skarżącego, że dokonał skutecznego wyrejestrowania odbiornika w 2004 r. Zdaniem Sądu skarżący nie mógł pozostawać w przekonaniu, że dokonał skutecznie wyrejestrowania odbiornika, skoro nie dopełnił formalności z tym związanych.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostają te twierdzenia, które skupiają się na spóźnionej odpowiedzi na korespondencję skarżącego, ponieważ nie mają one wpływu na wynik sprawy. Jak już wyżej wskazano, postępowanie egzekucyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, a dalsza wymiana korespondencji nie wpłynęła na jego bieg.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.