Uzasadnienie
Decyzją z 3 listopada 2025 r., nr 2401-IOD-2.4104.95.2025 UNP: 2401-25-270803, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako organ odwoławczy, Dyrektor), działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 111 ze zm., dalej jako O.p.) oraz przepisów ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1774 ze zm., dalej jako u.p.s.d.), po rozpatrzeniu odwołania G. O. (dalej jako podatniczka, skarżąca), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej jako organ podatkowy) z 30 lipca 2025 r., [...] ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn w wysokości 11.420,00 zł.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Podatniczka mocą postanowienia z 15 marca 2024r. o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy K.-[...] w K. nabyła w całości z dobrodziejstwem inwentarza, na podstawie testamentu notarialnego z 30 kwietnia 2020 r. Rep. A nr [...], otwartym i ogłoszonym 8 marca 2024 r., spadek po zmarłym 29 listopada 2021r. ojcu R. M.. Postanowienie to uprawomocniło się z dniem 23 marca 2024 r. 21 listopada 2024 r. podatniczka złożyła zgłoszenie o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych SD-Z2 z tytułu nabycia ww. spadku przedmiotem którego jest lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość, położony w K. przy ul. [...] o powierzchni użytkowej 34.06 m objęty księgą wieczystą o nr [...] wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej, którego wartość określiła na kwotę 240.000,00 zł. Do zgłoszenia podatniczka dołączyła pismo, w którym wyjaśniła, że "po postanowieniu Sądu Rejonowego w K.-[...] z 08.2024roku" złożyła niezwłocznie wniosek o jego wydanie.
Przy czym wydanie tego postanowienia nastąpiło dopiero 28 maja 2024r. i data ta była motywem do złożenia wniosku SD-Z2 dopiero 21 listopada 2024 r. przed upływem 6 miesięcznego terminu na jego złożenie.
Organ podatkowy postanowieniem z 27 marca 2025 r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania w podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia rzeczy lub praw majątkowych w drodze dziedziczenia po zmarłym 29 listopada 2021 r. R. M.. W ramach tego postępowania organ podatkowy ustalił, że w skład nabytego przez podatniczkę majątku wchodzi lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość o powierzchni użytkowej 34.06 m2 wraz z udziałem w częściach wspólnych nieruchomości nr księgi wieczystej [...] oraz w nieruchomości gruntowej nr księgi wieczystej [...]. Celem ustalenia wartości rynkowej ww. nieruchomości będącej przedmiotem masy spadkowej, organ podatkowy wezwał podatniczkę do przedłożenia dokumentów potwierdzających stan techniczny tej nieruchomości.
Następnie, uwzględniając wyjaśnienia podatniczki i złożone dokumenty, w tym w zakresie stanu technicznego ww. lokalu mieszkalnego oraz w oparciu o notowania rynkowe będące w dyspozycji organu podatkowego (zestawienia 17 transakcji sprzedaży podobnych nieruchomości położonych w K. przy ul. [...] dokonanych w okresie od 23 marca 2023 r. do 23 marca 2024 r.), ustalił że wartość rynkowa tej nieruchomości z dnia nabycia, (tj. z dnia śmierci zmarłego R. M.) jest niższa niż zadeklarowana przez podatniczkę w zgłoszeniu SD-Z2 (240.000,00 zł) i wynosi 209.405,00 zł. Dlatego też pismem z 13 maja 2025 r. wezwał podatniczkę do określenia wartości przedmiotowej nieruchomości (lokalu mieszkalnego), wskazując że w razie nie udzielenia odpowiedzi w wyznaczonym terminie lub podania wartości nieodpowiadającej wartości rynkowej urząd skarbowy ustali wartość z uwzględnieniem opinii biegłych, zaznaczając jednocześnie, że jeżeli organ podatkowy powoła biegłych, a wartość ustalona w ten sposób przekroczy o 33 % wartość podanej przez nabywcę, koszty opinii biegłych ponosi spadkobierca.
W odpowiedzi na wezwanie pismem z 27 maja 2025 r. podatniczka przyjęła bez uwag wartość rynkową ww. lokalu w kwocie 209.405,00 zł. Wobec niespełnienia przez podatniczkę ustawowego warunku uprawniającego do skorzystania ze zwolnienia od podatku, które przysługuje członkom najbliżej rodziny wymienionym w art. 4a ust. 1 u.p.s.d., tj. niezgłoszenia tegoż nabycia w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego tj. od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, organ podatkowy dokonał opodatkowania tego nabycia na zasadach ogólnych, określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej, tak jak nakazuje dyspozycja art. 4a ust. 3 tej ustawy. Stosownie do art. 9 ust. 2 u.p.s.d., do podstawy opodatkowania organ podatkowy przyjął wartość w wysokości 209.405,00 zł, która odpowiada wartości rynkowej ustalonej na dzień powstania obowiązku podatkowego, tj. 23 marca 2024r. przy uwzględnieniu jej stanu technicznego.
Po uwzględnieniu kwoty wolnej od podatku w wysokości 36.120,00 zł - w związku z zaliczeniem podatniczki do I grupy podatkowej (zstępny- córka spadkodawcy) w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, nadwyżka podlegająca opodatkowaniu odpowiadała kwocie 149.620,00 zł. Podatek obliczony od tej nadwyżki - według skali określonej w art. 15 ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy przewidziany dla nabywców zaliczonych do I grup podatkowej - wyniósł 11.420,00 zł. Nie zastosowano wobec podatniczki ulg i zwolnień innych niż kwota wolna. W konsekwencji powyższego organ podatkowy wydał decyzję z 30 lipca 2025 r. ustalając podatniczce wysokość zobowiązania w tej kwocie.
W odwołaniu od powyższej decyzji podatniczka zarzuciła naruszenie art. 4a ust. 2 w zw. z art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. "polegający na nieuwzględnieniu faktu złożenia zgłoszenia nabycia własności lokalu wchodzącego w skład spadku naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym podatniczka dowiedziała się o dacie prawomocności postanowienia o nabyciu spadku z którego prawomocnością wiąże się fakt dowiedzenia się o nabyciu spadku".
W uzasadnieniu odwołania, podatniczka podniosła, że okoliczności w których dowiedziała się o prawomocności postanowienia o nabyciu praw do spadku po zmarłym ojcu opisała w oświadczeniu z 21 listopada 2024 r. W ocenie podatniczki zgłoszenie nabycia spadku dokonała w terminie 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się o dacie prawomocności postanowienia o nabyciu spadku, z którego prawomocnością wiąże się fakt dowiedzenia się o nabyciu spadku. Ponadto podatniczka zwróciła również uwagę na to, że postanowienie Sądu Rejonowego K.-[...] w K. z 15 marca 2024 r. o stwierdzeniu nabycia spadku wraz z klauzulą prawomocności zostało jej wydane dopiero 28 maja 2024 r. a zeznanie podatkowe SD-Z2 złożyła 21 listopada 2024 r., a więc w okresie 6 miesięcy od dnia odbioru postanowienia z klauzulą prawomocności.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organ odwoławczy uznał, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy w zaistniałym stanie faktycznym podatniczka uprawniona jest do skorzystania z całkowitego zwolnienia od podatku, na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 w związku z art. 4a ust. 2 u.p.s.d. Zdaniem Dyrektora z uwagi na niespełnienie przez podatniczkę ustawowego warunku uprawniającego do zwolnienia, nabycie to podlega opodatkowaniu na zasadach określonych przepisami tej ustawy. Organ odwoławczy odwołał się do art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 u.p.s.d. i stwierdził, że w świetle tych przepisów podatniczka jako spadkobierczyni zmarłego R. M., wymieniona w ww. prawomocnym postanowieniu sądu stwierdzającym nabycie spadku po nim, tzn. jako nabywca własności rzeczy i praw majątkowych wchodzących w skład masy spadkowej pozostałej po ww. zmarłym, podlega - na mocy powołanych powyżej przepisów - obowiązkowi podatkowemu w zakresie podatku od spadków i darowizn.
Następnie organ odwoławczy wskazał na odstępstwa wynikające od ogólnych zasad i odwołał się do art. 4a tej ustawy, w szczególności art. 4a ust. 1a u.p.s.d. wyjaśniając, że data wynikająca z tego przepisu ("uprawomocnienia się orzeczenia") ma istotne znaczenie, bowiem od niej rozpoczyna się bieg 6-miesięcznego terminu do dokonania zgłoszenia nabycia spadku w organie podatkowym i uzyskania zwolnienia od podatku. Przepis ten nie określa ustawowego zwolnienia lecz stwarza jedynie możliwość skorzystania ze zwolnienia w sytuacji łącznego spełnienia określonych w nim warunków. Jest to więc zwolnienie warunkowe, uzależnione od zachowania się nabywcy. Niespełnienie warunków, o których mowa w omawianym przepisie - tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - tzn. niezgłoszenie nabycia w terminie określonym w ustawie - skutkuje opodatkowaniem nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej, co wynika wprost z zapisu w art. 4a ust. 3 u.p.s.d.
Dyrektor podkreślił, że wskazany termin do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, określony w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., jest terminem prawa materialnego, a jego dotrzymanie jest bezwzględnym warunkiem zastosowania zwolnienia podatkowego. Skoro termin ten ma charakter materialnoprawny, to - niezależnie od przyczyn uchybienia - nie podlega przywróceniu na podstawie art. 162 O.p., gdyż przywrócenie na tej podstawie ma zastosowanie wyłącznie do terminów proceduralnych (art. 162 § 4 O.p.). Zdaniem Dyrektora, z treści przytoczonego art. 4a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy podatkowej jednoznacznie wynika, że jedynym kryterium wyznaczającym początek biegu sześciomiesięcznego terminu do zgłoszenia nabycia właściwemu organowi jest data uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z którą to datą - w myśl zapisu zawartego w art. 6 ust. 4 u.p.s.d. - powstaje obowiązek podatkowy w zakresie tego podatku.
Z akt sprawy wynika, że postanowienie Sądu Rejonowego K.-[...] w
K. z 15 marca 2024r., sygn. akt [...] uprawomocniło się z dniem 23 marca 2024 r. Mając zatem na względzie powyższe uregulowania – należało przyjąć, że w niniejszej sprawie dniem wyznaczającym początek biegu sześciomiesięcznego terminu do zgłoszenia nabycia, dla skorzystania ze zwolnienia określonego w art. 4a u.p.s.d., jest dzień 23 marca 2024 r. Tym samym termin do zgłoszenia tego nabycia (dla skorzystania przez podatniczkę z prawa do zwolnienia) upłynął z dniem 23 września 2024 r. Jednak - co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowy sprawy - w terminie tym podatniczka nie dopełniła niezbędnego warunku, tj. nie dokonała na formularzu SD-Z2 zgłoszenia nabycia rzeczy i praw majątkowych, tytułem dziedziczenia po ww. zmarłym, tracąc tym samym prawo do omawianego zwolnienia z podatku. Podatniczka zgłoszenie złożyła dopiero 21 listopada 2024 r.
W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że organ podatkowy prawidłowo orzekł, że nabycie przez podatniczkę spadku podlegało opodatkowaniu na ogólnych zasadach - dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.
Dalej, Dyrektor nadmienił, że wyjątek od powyższego wymogu, tj. spełnienia warunku zakreślonego w art. 4a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkującego zwolnieniem od podatku, stanowi jedynie sytuacja określona w art. 4a ust. 2 ustawy, przy czym - wbrew opinii podatniczki - nie występuje ona w tymi przypadku. Postępowanie spadkowe było zainicjowane przez podatniczkę, co wynika wprost z treści postanowienia z 15 marca 2024 r., sygn. akt [...]. Zgodnie z art. 925 w związku z art. 924 ustawy z Kodeks cywilny (w brzmieniu obowiązującym w 2024 r. j.t. Dz. U. 2023r. poz 1610 ze zm.) nabycie spadku przez spadkobiercę następuje z chwilą śmierci spadkodawcy. Prawo polskie łączy nabycie praw i obowiązków wchodzących w skład spadku ze zdarzeniem faktycznym, jakim jest śmierć spadkodawcy. Powyższe oznacza, że podatniczka nabyła spadek po zmarłym ojcu R. M. z chwilą jego śmierci, tj. w dniu 29 listopada 2021r. i co zostało następnie potwierdzone przez Sąd w ww. postanowieniu z 15 marca 2024r., prawomocnym z dniem 23 marca 2024r.
Jak wynika jednoznacznie z treści ww. postanowienia, to podatniczka była wnioskodawcą w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym R. M.. Niemożliwe zatem jest, aby podatniczka - osoba określona jako wnioskodawca, będąca powołana do spadku na mocy rozrządzenia testamentowego spadkodawcy (tj. sporządzonego 30 kwietnia 2020r. testamentu), w istocie nie posiadała wiadomości co do przedmiotu sprawy, w której wnioskuje o wszczęcie postępowania. W związku z powyższym twierdzenie, że datą dowiedzenia się o nabyciu spadku jest data nadania klauzuli prawomocności postanowieniu o stwierdzeniu nabyciu spadku (tożsama z datą wydania tego postanowienia) nie może zostać uwzględnione.
Opisane okoliczności stanu faktycznego jednoznacznie wskazują, że o nabyciu spadku podatniczka dowiedziała się przed upływem 6 miesięcznego terminu do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych czyli przed dniem 23 września 2024 r. Zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych SD-Z2 złożyła w urzędzie skarbowym 21 listopada 2024r., zatem po upływie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, tj. uprawomocnienia się orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku z dniem 23 marca 2024r. Nawet gdyby przyjąć wyjaśnienia podatniczki, że nabycie spadku nastąpiło 23 marca 2024r., tj. z dniem w którym postanowienie o nabyciu spadku stało się prawomocne, a wiedzę o tym (wiedzę o prawomocności postanowienia) powzięła ona 28 maja 2024r., tj. w dniu w którym otrzymała odpis postanowienia sądu wraz z klauzulą prawomocności, to okoliczność ta również zaistniała jeszcze przed upływem okresu 6 miesięcy do złożenia zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych SD-Z2, czyli w toku biegu terminu do złożenia tego zgłoszenia, który upływał 23 września 2024 r. Tym samym po uzyskaniu klauzuli potwierdzającej prawomocność postanowienia sądu i jego otrzymaniu miała podatniczka jeszcze możliwość złożenia w ustawowym 6 miesięcznym terminie zgłoszenia nabycia spadku po zmarłym ojcu (SD-Z2) w celu skorzystania ze zwolnienia podatkowego.
Zatem organ podatkowy zasadnie uznał, że przed upływem sześciomiesięcznego terminu do zgłoszenia nabycia spadku posiadała podatniczka wiedzę, zarówno w zakresie powołania do spadku po zmarłym ojcu oraz wydania ww. prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia tego spadku zmarłym ojcu, a ponadto o wchodzących w skład masy spadkowej składnikach majątkowych i następnie prawidłowo stwierdził brak przesłanek do zastosowania art. 4a ust. u.p.s.d.
Odnosząc się do argumentacji, z której wynika, że datą od której należy liczyć 6 miesięczny termin do złożenia zgłoszenia o nabyciu rzeczy i praw majątkowych SD-Z2 jest dzień 28 maja 2024 r. gdyż w tym dniu została naniesiona przez Sąd ww. postanowieniu klauzula prawomocności i w tym też dniu zostało podatniczce wydane to postanowienie, organ odwoławczy zauważył, że z treści powołanego wcześniej przepisu art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. skutek prawny w postaci biegu rozpoczęcia sześciomiesięcznego terminu do złożenia zgłoszenia o nabyciu rzeczy i praw majątkowych SD-Z2 wywołuje uprawomocnienie się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Ocena tego z jaką chwilą dochodzi do uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jest dokonywana w świetle przepisów ustawy z 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (j.t. Dz. U. z 2023r., poz. 1550 ze zm.). Tymczasem, że prawomocność orzeczenia i stwierdzenie jego prawomocności nie są pojęciami tożsamymi z uwagi na treść art. 363 § 1 i 364 k.p.c. Znajdujące się aktach sprawy postanowienie Sądu Rejonowego K. - [...] w K. z 15 marca 2024r. sygn. akt [...] opatrzone jest pieczęcią sądu podpisaną przez Sędziego Sądu Rejonowego K. - [...] w K. wyraźnie wskazującą, że postanowienie to uprawomocniło się z dniem 23 marca 2024 r. Natomiast w dniu 28 maja 2024 r. sędzia potwierdził jedynie fakt, że z dniem 23 marca 2024 r. postanowienie spadkowe stało się prawomocne.
Data 28 maja 2024 r. widniejąca na pieczęci Sądu Rejonowego K.-[...] w K. sygn. akt [...] jest datą poświadczenia, że to postanowienia stało się prawomocne i wykonalne z dniem 23 marca 2024 r. Zatem termin 6 miesięcy do złożenia zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych (SD-Z2) rozpoczął swój bieg od daty uprawomocnienia się postanowienia stwierdzającego nabycie spadku po zmarłym R. M., tj. od 23 maja 2024 r., a nie od daty, w której podatniczka odebrała z sądu ww. postanowienie z nadaną klauzulą prawomocności, która jest jednocześnie datą naniesienia przez sąd na postanowieniu klauzuli prawomocności.
W skardze na powyższą decyzję podatniczka, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła naruszenie:
- I. Przepisów prawa materialnego, tj.:
- 1) art. 4a ust. 2 w zw. z art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. poprzez nieprawidłowe zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu faktu złożenia zgłoszenia nabycia własności lokalu wchodzącego w skład spadku właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się o dacie prawomocności postanowienia o nabyciu spadku, z którego prawomocnością wiąże się fakt dowiedzenia się o nabyciu spadku. Sama bowiem klauzula prawomocności została przez Sąd naniesiona w dniu 28 maja 2024 r., a więc w tej samej dacie, w której skarżąca odebrała postanowienie z naniesioną klauzulą prawomocności, co wskazuje, że wcześniej nie mogła mieć wiedzy o powstaniu obowiązku podatkowego rozumianego w ten sposób, że "wynikającego z prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przez Skarżącą". Tymczasem Dyrektor wskazał, że termin należy liczyć od daty prawomocności orzeczenia mimo braku wiedzy o tej dacie z uwagi na "opóźnienie przez 2 miesiące naniesienie klauzuli prawomocności przez Sąd";
- 2) art. 4a ust. u.p.s.d. poprzez wadliwą wykładnię, polegającą na nieuwzględnieniu w procesie wykładni sformułowania "w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu i okoliczności, że dowiedzenie się o nabyciu spadku następuje z postanowienia o nabyciu spadku wraz z klauzulą prawomocności, co organy obu instancji pomijają, dokonując bezprawnej wykładni zawężającej wiążącej faktyczne nabycie jedynie z art. 4a ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Tymczasem nabywca - skarżąca dowiedziała się o nabyciu dopiero w dniu kiedy wydano jej odpis orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku z naniesioną klauzulą prawomocności. Dokonana wykładnia tego przepisu faktycznie powoduje jego pominięcie, co jest w procesie wykładni niedopuszczalne;
- 3) art. 4a ust. 3 u.p.s.d. poprzez nieprawidłowe zastosowanie, w sytuacji gdy skarżąca złożyła w zakreślonym przez przepisy terminie deklarację i spełniła warunki do skorzystania ze zwolnienia podatkowego w podatku od spadków i darowizn
- II. Przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 pkt 1 O.p., z uwagi na wadliwą kontrolę instancyjną.
Stawiając powyższe zarzuty pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi odwoławczemu, a także zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik pełnomocnik strony rozwinął sformułowane wcześniej w postaci punktów zarzuty i w odniesieniu do punktu pierwszego nie zgodził się ze stanowiskiem organów podatkowych obu instancji, że nie zostały spełnione warunki do skorzystania z ogólnego zwolnienia podatkowego dla najbliższych osób wynikającego z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz że w sprawie nie znajduje zastosowania przepis art. 4a ust. 2 tej ustawy. Wskazując na datę uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego K.-[...] w K. z 15 marca 2024r. o stwierdzeniu nabycia przez skarżącą spadku (23 marca 2024r.) oraz na datę naniesienia temu postanowieniu klauzuli prawomocności, tj. 28 maja 2024r., w której to dacie skarżąca odebrała postanowienie z Sądu, pełnomocnik dowodzi, że skarżąca wypełniła warunki do skorzystania ze zwolnienia podatkowego gdyż zgłoszenie SD-Z2 złożyła w terminie 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się o dacie prawomocności postanowienia (datę naniesienia postanowieniu Sądu klauzuli prawomocności, tj. 28 maja 2024r., w której to dacie odebrała to postanowienie z Sądu, należy przyjąć jako datę powstania obowiązku podatkowego i od tej daty należało liczyć 6 miesięczny termin do złożenia zgłoszenia SD-Z2).
Pełnomocnik zaznaczył, że z powyższego powodu Pani Osyra wcześniej nie mogła mieć wiedzy o powstaniu obowiązku podatkowego wynikającego z prawomocnego postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia przez nią spadku. Pełnomocnik zarzucił, że organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał, że termin należy liczyć od daty prawomocności orzeczenia mimo braku wiedzy podatniczki o tej dacie z uwagi na opóźnione przez dwa miesiące naniesienie klauzuli prawomocności przez Sąd. Odnośnie zarzutów przedstawionych w punktach drugim i trzecim skargi, to w jej uzasadnieniu powtórzył ich treść.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga podlega oddaleniu.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy wykładni art. 4a ust. 1a u.p.s.d. w zakresie w jakim wskazuje on na termin do złożenia zeznania SD-Z2 uprawniającego do zwolnienia podatnika z podatku od spadków i darowizn.
Zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia - w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4. W przypadku, gdy dokumentem potwierdzającym nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych jest akt poświadczenia dziedziczenia, termin 6 miesięcy liczy się od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 4a ust. 1a).
Jednocześnie art. 4a ust. 3 u.p.s.d. stanowi, że w przypadku niespełnienia warunków, o których mowa w ust. 1-2, nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.
Termin 6 miesięcy na dokonanie zgłoszenia SD-Z2 nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., ma charakter materialnoprawny (zob. wyrok NSA z 31 października 2024 r. III FSK 28/24). O takim jego charakterze przesądza nie tylko fakt, że został on określony w przepisach prawa materialnego, ale też i skutki, które wywołuje jego niezachowanie, określone w art. 4a ust. 3 u.p.s.d. Oznacza to, że bezskuteczny upływ terminu (niezłożenie zgłoszenia SD-Z2) powoduje, iż nie podlega on przywróceniu, lecz skutkuje utratą zwolnienia podmiotowego i opodatkowanie uprawnionego na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej. Materialnoprawny charakter tego terminu zaaprobował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 czerwca 2014 r., P-43/11 (OTK-A 2013/5, poz. 55; Dz.U. z 2013 r. poz. 692).
Zwrócić także należy uwagę, że ustawodawca w art. 4a ust. 1a u.p.s.d. posłużył się określeniem "od dnia uprawomocnienia się orzeczenia", nie zaś "od daty doręczenia odpisu orzeczenia ze stwierdzeniem prawomocności" czy "od daty stwierdzenia prawomocności". Powyższy zabieg jest uzasadniony w świetle art. 363 § 1 i art. 364 § 1 k.p.c. Z art. 363 § 1 k.p.c. wynika, że orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Natomiast w myśl art. 364 § 1 k.p.c. prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek strony sąd pierwszej instancji, a dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie drugiej instancji - ten sąd. Z przepisów tych jednoznacznie zatem wynika, że prawomocność to stan, w którym nie ma możliwości zakwestionowania orzeczenia. Stwierdzenie prawomocności z kolei to czynność sądu mająca na celu potwierdzenie takiego stanu i co równie istotne, następuje na wniosek strony, zatem jest uzależnione od jego woli. Stąd też nie może budzić wątpliwości, że sześciomiesięczny termin z art. 4a ust. 1a u.p.s.d. należy liczyć od daty uprawomocnienia się orzeczenia, nie zaś od daty stwierdzenia prawomocności.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że postanowienie Sądu Rejonowego K.-[...] w K. z 15 marca 2024 r. o stwierdzeniu nabycia spadku uprawomocniło się z dniem 23 marca 2024 r., a zatem od tej daty zaczął biec ww. termin.
Odnosząc się do kwestii dotyczącej okoliczności dowiedzenia się przez skarżącą o nabyciu spadku wskazać należy, że NSA w wyroku z 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 4891/21 wskazał, że "Ustawodawca podatkowy wprowadzając warunek zgłoszenia wskazał jednocześnie na rozwiązania szczególne określone w art. 4a ust. 2 i ust. 4 u.p.s.d. Spełniając zatem warunek zgłoszenia trzeba uwzględnić unormowania z art. 4a ust. 2 i 4a ust. 4 u.p.s.d. Z punktu widzenia przedmiotu niniejszej sprawy istotne staje się wskazanie sposobu rozumienia art. 4a ust. 2 u.p.s.d., który stanowi doprecyzowanie warunku zgłoszenia. Doprecyzowanie to dotyczy sytuacji, gdy nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub ust. 1a. Wówczas zatem zwolnienie to ma zastosowanie gdy nabywca zgłosi te rzeczy lub prawa majątkowe naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu, oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu.
Należy zatem podkreślić, że doprecyzowanie tego ustawowego warunku, które polega de facto na wydłużeniu terminu realizacji warunku zgłoszenia, z konsekwencją w postaci zastosowania tego zwolnienia, ma miejsce jedynie wówczas, gdy nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminów wskazanych w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. i art. 4a ust. 1a u.p.s.d. Stąd też dla sytuacji, gdy nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych przed upływem tych terminów, regulacja dotycząca doprecyzowania warunku zgłoszenia, a zatem także wydłużenia terminu realizacji warunku zgłoszenia nie ma zastosowania. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd tego Sądu wyrażony w wyroku z dnia 7 września 2021 r., sygn. akt III FSK 4111/21, gdzie przyjęto, że "Z treści art. 4a ust. 2 u.p.s.d. wynika, że chodzi w nim o sytuacje w których nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub ust. 1a.
Tylko w takich sytuacjach bieg terminu 6 miesięcy na dokonanie zgłoszenia biegnie od początku. Jeżeli podatnik dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych w trakcie biegu pierwotnego terminu na zgłoszenie, ust. 2 art. 4a u.p.s.d. nie ma w ogóle zastosowania".
W tym zakresie zgodzić się należy z organami, że z postanowienia Sądu Rejonowego K.- [...] w K. z 15 marca 2024 r. o stwierdzeniu nabycia spadku wynika wyraźnie, że postępowanie spadkowe toczyło się z wniosku skarżącej, a zatem nie sposób uznać, że w dacie jego wydania ze stwierdzeniem prawomocności podatniczka dowiedziała się o tym, że nabyła spadek. nawet gdyby przyjąć argumentację pełnomocnika, że nabycie spadku przez skarżącą nastąpiło 23 marca 2024 r., tj. z dniem w którym postanowienie o nabyciu spadku stało się prawomocne, a wiedzę o tym (wiedzę o prawomocności postanowienia) ww. powzięła 28 maja 2024r., tj. w dniu w którym otrzymała odpis postanowienia sądu wraz z naniesioną klauzulą prawomocności, to okoliczność ta również zaistniała jeszcze przed upływem okresu 6 miesięcy do złożenia zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych SD-Z2, czyli w toku biegu terminu do złożenia tego zgłoszenia, który upływał 23 września 2024 r.
W konsekwencji powyższego złożenie przez podatniczkę zeznania SD-Z2 w dniu 21 listopada 2024 r. nastąpiło z uchybieniem terminu uprawniającego do zwolnienia podatniczki z podatku od spadków i darowizn. Konsekwencją powyższego było wydanie decyzji przez organ podatkowy ustalającej wysokość zobowiązania w tym podatku.
Mając powyższe na wglądzie Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.