Uzasadnienie
Skarżący, w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 lipca 2010 r., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych bądź o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał na trudną sytuację finansową firmy, obciążenia kredytowe i zobowiązania w wysokości około [...] zł miesięcznie. Nadto zeznał, że posiada również zobowiązania "dawno przeterminowane" wobec urzędu skarbowego w wysokości około [...] zł. Podkreślił, że odmowa zwolnienia go od kosztów sądowych może spowodować znaczne osłabienie sytuacji finansowej firmy i powiększenie zadłużenia. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z córką i narzeczoną, a na jego majątek składa się mieszkanie o pow. 34 m2 oraz zakupiony na kredyt budynek, w skład którego wchodzą biuro i myjnia samochodowa o łącznej pow. około 140 m2.
Nadto zeznał, że z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej osiąga dochód w kwocie około [...] zł, przy czym podkreślił, że z kwoty tej pokrywane są zobowiązania kredytowe. Dodatkowo wskazał, że spłata tych zobowiązania czasami ma miejsce po terminie. Pismem z dnia 1 września 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektryczna, telefon; koszty ubezpieczenia, podatku od nieruchomości, inne) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego;
- 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz firmowych z okresu ostatnich czterech miesięcy. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić aktualne potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty;
- 3) nadesłanie kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy (np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów, deklaracji VAT, raportów kasowych); w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności;
- 4) nadesłanie kserokopii zeznania podatkowego na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2009 bądź zaświadczenia właściwego
Naczelnika urzędu skarbowego o braku dochodów (wskazano, że ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym);
5) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów tytułów prawnych do następujących nieruchomości: D., ul. [...], Stacja paliw w Wielmoży, D., ul. [...]. W przypadku zbycia tytułu prawnego do którejkolwiek z tych nieruchomości należało tę okoliczność wykazać;
6) wykazanie deklarowanych w druku PPF obciążeń kredytowych np. za pomocą układów ratalnych. W przypadku wystąpienia zaległości w ich spłacie należało tę okoliczność udokumentować zaświadczeniami właściwych banków. W ww. wezwaniu, doręczonym skarżącemu w dniu [...] 2010 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Dodatkowo zobowiązano skarżącego do sprecyzowania, w terminie 7 dni, zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o art. 245 § 4 ppsa, zgodnie z którym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca w piśmie procesowym z dnia [...] 2010 r. oświadczył, że sytuacja majątkowa i rodzinna pozwala mu ponieść koszty sądowe (opłaty i wydatki) do kwoty w 1/3 części, tj. maksymalnie [...] zł.
Do pisma dołączono zawiadomienia o zajęciach z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S., Urzędu Skarbowego w C. oraz "przykładowe zajęcia z działalności gospodarczej". Skarżący oświadczył nadto, że posiada również zaległości wobec firmy leasingowej.
Postanowieniem z dnia 22 września 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.
Odpis tego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 28 września 2010 r. W dniu [...] 2010 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W treści uzasadnienia podkreślił, że skompletowanie w wyznaczonym siedmiodniowym terminie dokumentów, o które wzywał referendarz nie było możliwe jedynie z uwagi na krótki okres czasu, dlatego też przedstawił tylko te dokumenty, które zdołał zgromadzić. Polemizując z twierdzeniami referendarza oświadczył, że niezasadne jest twierdzenie jakoby przesłane w odpowiedzi na wezwanie dokumenty zostały selektywnie wybrane w celu wykazania jedynie jego zobowiązań. Do sprzeciwu nie dołączono wymaganych uprzednio dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei zgodnie z art. 245 § 4 ppsa częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od opłat sądowych i wydatków w części przekraczającej kwotę 500 zł.
Podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa.
W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Podstawę zaś do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa).
Wobec powyższego strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu. Przytoczone więc przez stronę okoliczności we wniosku, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy, będącego formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno bowiem mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Przechodząc do rozpoznania złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy odnotować, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący nie wykonał w pełni skierowanego do niego wezwania referendarza sądowego, w szczególności nie nadesłał istotnych dokumentów źródłowych, w tym zwłaszcza dotyczących wysokości dochodów uzyskiwanych przez niego oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Dokumenty te miały stanowić podstawę oceny wiarygodności oświadczeń skarżącego, złożonych na druku urzędowym.
Skarżący poprzestał jedynie na udokumentowaniu ciążących na nim zobowiązań, a zatem przedłożył dokumenty w sposób wybiórczy. Pozwala to podejrzewać, że przedłożył tylko takie dokumenty, które mogłoby przemawiać na rzecz jego wniosku, pomijając zaś te, które mogłyby ukazywać jego sytuację materialną w pozytywnym świetle.
Ponadto należy odnotować, iż skarżący miał możliwość zgromadzenia brakującej dokumentacji do momentu wniesienia sprzeciwu na postanowienie z dnia 22 września 2010 r., zatem do dnia [...] 2010 r. (data nadania pisma będącego sprzeciwem) oraz przedłożenia jej wraz ze złożeniem sprzeciwu, czego jednak nie uczynił.
Brak zatem działania ze strony skarżącego, w przedmiocie wykazania jego sytuacji materialnej skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy.
Ujawniona wyżej bierna postawa skarżącego musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05).
W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ppsa, orzeczono jak w sentencji.