Uzasadnienie
Skarżący na urzędowym formularzu z dnia 7 września 2018 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy – jak uściślił na późniejszym etapie postępowania – poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, uzyskującą dochód z działalności gospodarczej w wysokości 1200 zł netto, oraz pełnoletnim synem. Podkreślił, iż jego dochody ograniczają się do renty w wysokości 830,76 zł netto.
Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, skarżący stwierdził natomiast, że jego syn prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, uczy się w szkole dla dorosłych i uzyskuje dochody tytułem umowy zlecenia. Jak wyjaśnił, zarówno on, jak i syn zamieszkują w domu należącym do jego matki. Przedstawił w szczególności odręczne pisemne oświadczenie matki, określone jako "umowa za mieszkanie", dotyczące podziału kosztów utrzymania mieszkania pomiędzy skarżącego i jego syna oraz kserokopie: ewidencji przychodów jego żony za okres od stycznia do września bieżącego roku, lecz z pominięciem lipca i sierpnia (najwyższy przychód wykazano we wrześniu – 3296,50 zł, najniższy w czerwcu – 516 zł), potwierdzenia wypłaty renty skarżącego, zeznania podatkowe jego i żony, dokumentów poświadczających zapłatę kosztów utrzymania (większość z nich jest wystawiona na matkę skarżącego lub inną jeszcze osobę noszącą jego nazwisko) oraz leczenia, umowy zlecenia syna skarżącego z dnia 4 września 2018 r. oraz wyciągi z rachunki bankowego jego żony za rożne okresy, odnotowujące wpływy świadczeń wypłacanych przez ośrodek pomocy społecznej, stałe saldo ujemne i zadłużenie z tytułu przeterminowanego salda debetowego).
Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2015 r. ustanowiono dla skarżącego pełnomocnika w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1190/15.
Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje:
Na wstępie zaznaczyć trzeba, że skarżącemu przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia takich kosztów. tak samo jak, stosownie do art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a., strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa.
Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów był w rozpatrywanej sprawie zbędny i nie może być rozpoznany: niepodobna przecież wnioskodawcy ani przyznać tego, co i tak przysługuje mu z mocy ustawy, ani tym bardziej tego odmówić, oddalając jego wniosek. W takim przypadku postępowanie w przedmiocie prawa pomocy podlega umorzeniu na podstawie art. 249a P.p.s.a. i dlatego orzeczono jak w punkcie drugim sentencji.
Przystępując natomiast do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części, a zatem do wniosku o ustanowienie adwokata, zauważyć należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powinna zatem tę okoliczność udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego.
W powyższym kontekście wytknąć wypada skarżącemu niejasności w jego oświadczeniach oraz luki w przedstawionym przez niego materiale dowodowym. Niespójnie prezentuje on wszak skład swojego gospodarstwa domowego. We wniosku, a wcześniej w skardze twierdził mianowicie, że pozostaje w tym gospodarstwie z pełnoletnim synem, a odpowiadając na wezwanie – że syn ten prowadzi gospodarstwo odrębnie. Wniosek (z dnia 7 września 2018 r.) został przy tym sporządzony już po zawarciu przez tego syna umowy zlecenia (4 września 2018 r.), którą zatem we wniosku przemilczano. Podjęcie przez jednego z domowników działalności zarobkowej nie oznacza zresztą jeszcze samo przez się, że tworzy on oddzielne gospodarstwo domowe, świadczy natomiast bezsprzecznie o podniesieniu dochodów dotychczasowego takiego gospodarstwa.
Ponadto w świetle oświadczenia matki wnioskodawcy zamieszkuje on w należącej do niej nieruchomości, przy czym faktury i rachunki dotyczące tej nieruchomości wystawione są bądź na te matkę, bądź na inną jeszcze osobę o jego nazwisku, zapewne jego ojca, który stosownie do ustaleń poczynionych w uzasadnieniu przywołanego postanowienia z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1190/15 miał udostępniać mu miejsce zamieszkania na zasadach użyczenia. Nie wiadomo zatem, z jakimi osobami w istocie skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym, co wymaga podkreślenia w związku z faktem, że wezwanie obejmowało wszystkie te osoby, szczególnie ich dochody.
Wnioskujący nierzetelnie udokumentował dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej jego żony, skoro pominął ewidencję przychodów za lipiec i sierpień bieżącego roku. Można przypuszczać, że ze względu na profil tej działalności (produkcja m.in. waty cukrowej) przychody z niej w okresie wakacyjnym były wyższe niż w innych miesiącach, w których przypadku ewidencję ujawniono.
W ocenie rozpoznającego wniosek powyższe wątpliwości należy jednak rozstrzygnąć na korzyść skarżącego zgodnie z dyrektywami wypływającymi z prawa do sądu, skądinąd gwarantowanego m.in. przez instytucję prawa pomocy. Dochody uzyskiwane przez niego osobiście (renta) są bowiem skromne, tak samo jak dochody jego syna, natomiast jego żona wykazuje przychody (a więc kwoty niepomniejszone o koszty działalności) o nieregularnej wysokości, które nie pozwalają jej spłacić zadłużenia na rachunku bankowym. Wyciąg z tego rachunku odnotowuje nadal wpływy świadczeń z pomocy społecznej, co ma szczególne znaczenie, jeżeli zważyć na uzasadnienie postanowienia z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1190/15, w którym zasadnie uznano korzystanie z tych świadczeń przez wnioskującego i jego rodzinę za jedną z ważnych okoliczności przemawiającą na rzecz ustanowienia mu adwokata. Nie można też tracić z pola widzenia problemów zdrowotnych skarżącego, które powodują poważne dla niego wydatki.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji.