Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 24 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 931/11

Uzasadnienie

Dyrektor Izby Skarbowej w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14.

1. 06. 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej Kpa) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 7 ustawy z dnia 17.

1. 06. 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. z 2005 r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej zwana ustawą lub u.p.e.a.) postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] (Nr [...]) określające wysokość kosztów egzekucyjnych na kwotę [...] zł. i obciążające wierzyciela Burmistrza Miasta B. kwotą [...] zł. z tytułu nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych od zobowiązanej A S.A. wraz z ustawowymi odsetkami, a wygenerowanych na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] 2010 r. wystawionego przez Burmistrza Miasta B. (Nr [...]).

W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazano, że w oparciu o ww. tytuł wykonawczy, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec A S.A., którego celem było przymusowe ściągnięcie zaległości w podatku od nieruchomości za miesiąc styczeń 2006 r. wynikającej z decyzji z dnia [...] 2010 r., której postanowieniem z dnia [...] 2010 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Zawiadomieniem z dnia [...] 2010 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności tj. w B S.A. z siedzibą w K.. Zawiadomienie to zobowiązana Spółka otrzymała w dniu 14.

1. 12. 2010 r. Egzekucja z tytułu wykonawczego numerze [...] została zakończona w dniu 16.

1. 12. 2010 r. z uwagi na całkowite wyegzekwowanie kwoty.

Pismem z dnia 10.

12. 2010 r. A S.A złożyła zarzuty na postępowanie egzekucyjne. Jako podstawę wniesienia zarzutów wskazano naruszenie art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. nieistnienie obowiązku.

Burmistrz Miasta B. postanowieniem z dnia [...] 2011 r. (Nr [...]) uznał zarzuty A za częściowo uzasadnione w zakresie nienależnie wyegzekwowanych odsetek za zwłokę za okres od 14 do 15 lipca 2010 r. w kwocie [...] zł.

Pismem z dnia 13.

01. 2011 r. A S.A. wniosła zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego na powyższe postanowienie wierzyciela z dnia [...] 2011 r. SKO w K. postanowieniem z dnia [...] 2011 r. (Nr [...]) uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i uznało za uzasadniony zarzut nieistnienia zobowiązania zapłaty odsetek wskazanych w tytule wykonawczym o numerze [...] z dnia [...] 2011 r. sporządzonym przez Prezydenta Miasta B..

W związku z otrzymanym rozstrzygnięciem SKO Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia [...] 2011 r., (Nr [...]) uznał złożone zarzuty za zasadne i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] z dnia [...] 2011 wystawionym przez wierzyciela.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia [...] 2011 r. (Nr [...]) określił wysokość kosztów egzekucyjnych na kwotę [...] zł. i obciążył wierzyciela Burmistrza Miasta B. kwotą [...] zł. z tytułu nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych od zobowiązanej A S.A. wraz z ustawowymi odsetkami, a wygenerowanych na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] 2011 r. wystawionego przez Burmistrza Miasta B. (Nr [...]).

Burmistrz Miasta B. pismem z dnia 8.

07. 2011 r. złożył zażalenie na ww. postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] 2011 r. w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych i obciążenia nim wierzyciela, któremu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez zaniechanie zbadania przez organ egzekucyjny wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego i brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego co skutkowało przyjęciem błędnych ustaleń stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że tytuł wykonawczy miał wady, a wina w zakresie nieprawidłowego wystawienia tytułu wykonawczego leży wyłącznie po stronie wierzyciela. Zarzucił ponadto naruszenie art. 64c § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wyłącznie wierzyciel. Burmistrz Miasta B. zarzucił ponadto brak wyjaśnienia stopnia przyczynienia się zobowiązanego do wygenerowania kosztów egzekucyjnych "w przedmiotowych postępowaniach" oraz niezastosowanie w sprawie miarkowania wysokości kosztów egzekucyjnych.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] 2011 r. w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych i obciążenia nimi wierzyciela.

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej w K. podkreślił, że zgodnie z art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Wskazano ponadto, iż organ egzekucyjny mając na uwadze przepis art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji miał obowiązek umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone do tytułu wykonawczego z dnia [...] 2010 r. (Nr [...]). Podano, iż przepis ten stanowi, że organ egzekucyjny po otrzymaniu ostatecznego w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Podkreślono, iż w związku z tym, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z dnia [...] 2011 r. (Nr [...]) uznało za uzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku zapłaty odsetek wskazanych w tytule wykonawczym z dnia [...] 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. zasadnie obciążył Burmistrza Miasta B. kosztami egzekucyjnymi, gdyż wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji, określając w tytule wykonawczym w części nieistniejący obowiązek, a co w sposób jednoznaczny wskazało na istnienie winy.

W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...].2011 r. w sprawie określenia kosztów postępowania egzekucyjnego Burmistrz Miasta B. (dalej zwany skarżącym) zarzucił:

1. 1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 77 § 1, 80 Kpa w związku z art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez:
2. - zaniechanie zbadania przez organ egzekucyjny wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego i brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co w konsekwencji skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń stanu faktycznego poprzez przyjęcie, iż tytuł wykonawczy zawierał wady, a wina w zakresie nieprawidłowego wystawienia tytułu wykonawczego leży wyłącznie po stronie wierzyciela;
3. - przyjęcie, że to wyłącznie na wierzycielu spoczywa ryzyko następczej wadliwości decyzji podczas gdy w zaistniałym stanie faktycznym nie została ostatecznie wyjaśniona kwestia przyczynienia się zobowiązanego (nieprawidłowości w rozliczeniu podatku od nieruchomości za 2006 r.) oraz kwestia zawinienia zobowiązanego w zakresie doprowadzenia do wszczęcia i prowadzenia postępowania podatkowego, wydania decyzji oraz wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego;
4. - brak wyjaśnienia stopnia przyczynienia się zobowiązanego do wygenerowania kosztów egzekucyjnych w przedmiotowych postępowaniach oraz niezastosowanie w przedmiotowej sprawie miarkowania kosztów egzekucyjnych
5. 2) naruszenie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w szczególności: art. 64 c § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wyłącznie wierzyciel, a w konsekwencji poprzez niesłuszne obciążenie wierzyciela całą kwotą kosztów postępowania egzekucyjnego, zamiast kwotą proporcjonalna, po uprzednim wyjaśnieniu i uwzględnieniu stopnia przyczynienia się do wygenerowania tych kosztów. Podkreślono przy tym, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono, że tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogłoby być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, tym samym w sprawie nie ma zastosowania dyspozycja art. 64c § 3 ustawy.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji ze względu na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, czy i w jakim stopniu zobowiązany przyczynił się do wygenerowania kosztów egzekucyjnych. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Dla poparcia swojej argumentacji skarżący przywoływał wyroki tutejszego Sądu z dnia 2.

1. 02. 2011 r. (sygn. akt I SA/Gl 1093/10) i z dnia 27.

1. 02. 2008 r. (sygn. akt I SA/Gl 711/07).

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu.

Na rozprawie w dniu 24.

1. 07. 2012 r. pełnomocnik organu wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę akcentując, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji nastąpiło z winy wierzyciela.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] 2011 r. w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...] zł. powstałych w wyniku prowadzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku A S.A. na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] wystawionego przez Burmistrza Miasta B. i obciążenia nimi wierzyciela.

Strona skarżąca – kwestionując zasadność tego rozstrzygnięcia – akcentowała głównie dwie okoliczności tj. niezasadność umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości, a nie jak wnioskowała w części oraz w konsekwencji niezasadność obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Należy także wskazać, że:

1. – po pierwsze, stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia pozostaje poza sporem,
2. – po drugie, że tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 932/11 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2011 r. (Nr [...]) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] 2011 r. (Nr [...]) o uznaniu zarzutów za zasadne i umarzające postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku A S.A. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] 2011 r. wystawionego przez Burmistrza Miasta B. (Nr [...]).

Uchylając ww. postanowienie, Sąd wskazał m. in., że art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej nie stanowi samodzielnej podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, a warunki umorzenia winny zostać zweryfikowane na podstawie art. 59 ww. ustawy. Innymi słowy mówiąc umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej, stanowić musi jedną z form umorzenia wymienioną w art. 59 ww. ustawy. Sąd wskazał ponadto, że wbrew stanowisku organu nadzoru, częściowe uwzględnienie wykonania nałożonego obowiązku, stanowi podstawę częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 1 i 2 ustawy). Podobny pogląd został wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FSK 585/10. NSA za prawidłowe uznał stanowisko tut. Sądu, iż art. 34 § 4 u.p.e.a. nie stanowi samodzielnej podstawy umorzenia postępowania w administracji. Umorzenie bowiem na podstawie tego przepisu może nastąpić w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 59 u.p.e.a.

Tym samym, Sąd ten przesądził zasadniczy przedmiot sporu, a to taki, że przepis art. 34 § 4 u.p.e.a. – w sytuacji, gdy tylko część obowiązku nie istnieje, a została objęta tytułem wykonawczym, stanowiącym przedmiot zarzutu – uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego w części, w jakiej zarzut jest zasadny, a nie całego prowadzonego postępowania".

Akceptując pogląd wyrażony w ww. wyroku, Sąd za zasadny uznaje zatem zarzut naruszenia art. 64c § 3 u.p.e.a., przy czym – co wymaga podkreślenia – w związku z przyjętą przez organ podstawą powiązania tego przepisu z art. 34 § 4 ustawy. Jak wskazał bowiem organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zasadne było umorzenie postępowania egzekucyjnego, a to z tej przyczyny, że przepis art. 34 § 4 u.p.e.a. nie przewiduje częściowego umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Jak przyjął przy tym organ nadzoru, fakt bezprawnego wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego z wniosku Burmistrza Miasta B. został potwierdzony postanowieniem organu egzekucyjnego i organu nadzoru, a to uzasadniało obciążenie wierzyciela/skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 64 c § 3 u.p.e.a.

W sytuacji natomiast uchylenia przez Sąd ww. postanowienia, cała argumentacja zaskarżonego postanowienia, a zwłaszcza legalności umorzenia postępowania egzekucyjnego, traci zasadność.

Pozostaje zatem udzielenie odpowiedzi na pytanie: czy organ egzekucyjny prawidłowo zastosował art. 64 c § 3 u.p.e.a. i zgodnie z prawem obciążył wierzyciela kosztami prowadzonej egzekucji. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a.

W tym miejscu warto zauważyć, że ustalenie, iż niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel ciąży na organie egzekucyjnym wydającym stosownej treści postanowienie. Organ egzekucyjny musi wykazać, że nikt inny tylko wierzyciel spowodował sprzeczne z przepisami ustawy egzekucyjnej wszczęcie a następnie prowadzenie egzekucji.

Niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie egzekucji oznacza sytuację, w której organ egzekucyjny wykonał czynność opisaną w art. 26 § 5 ustawy egzekucyjnej mimo istnienia okoliczności, o których mowa w art. 29 § 2 tej ustawy nieznanych organowi egzekucyjnemu, z wyłączeniem przypadku wymienionego w art. 64c § 2 ustawy egzekucyjnej. Niezgodne z przepisami ustawy prowadzenie egzekucji to podejmowanie czynności egzekucyjnych mimo braku podstaw prawnych do ich przeprowadzenia.

W warunkach opisanych w art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej zarówno niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie jak i prowadzenie egzekucji musi być spowodowane działaniem lub zaniechaniem wierzyciela, a więc takim jego postępowaniem, które narusza przepisy ustawy nakazujące lub zakazujące wierzycielowi podejmowania określonych czynności przed lub w trakcie prowadzonej egzekucji. W badanej sprawie, w istocie całość argumentacji organu nadzoru została oparta o fakt, że ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej, skutecznie zostało umorzone postępowanie egzekucyjne, a czego powodem był błąd w zakresie naliczenia odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. Organ nadzoru, nie badając przesłanek określonych w art. 64c § 3 ww. ustawy na tle całego stanu faktycznego przedmiotowej sprawy – w sposób niejako automatyczny przyjął, że umorzenie postępowania egzekucyjnego, przesądza o niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji z winy wierzyciela.

Wyeliminowanie zatem postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z obrotu prawnego przesądza o konieczności wyeliminowania także postanowienia w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego, gdyż to ostatnie postanowienie, oparte zostało o fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Rozpoznając sprawę ponownie organ drugiej instancji ustali czy organ egzekucyjny – obciążając wierzyciela – kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego wykazał istnienie przesłanek określonych w art. 64 c § 3 u.p.e.a. tj. czy wykazał, że to Burmistrz Miasta B. był winien bądź to niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego bądź niezgodnego z prawem jego prowadzenia, ze wskazaniem okoliczności, które zdecydowały o wypełnieniu tych przesłanek i to przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy. Dodatkowo odniesie się do wszystkich podniesionych w zażaleniu kwestii i dokona ich analizy.

W ocenie Sądu dokonane w tym względzie ustalenia mają charakter arbitralny, a wywody w tym względzie nie odnoszą się do wszystkich okoliczności związanych z postępowaniami związanymi z przedmiotową sprawą, o których pisał w uzasadnieniu kontrolowanego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej.

Na koniec wypada powtórzyć, że dla zastosowania przepisu art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej poza innymi opisanymi tam przesłankami, konieczne jest stanowcze ustalenie, że niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, a nie żaden inny podmiot. W myśl przepisów ustawy egzekucyjnej gospodarzem tego postępowania jest organ egzekucyjny, na którym ciążą określone obowiązki, w tym czuwanie nad prawidłowym jego przebiegiem.

Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ drugiej instancji naruszyły art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a nadto reguły postępowania nakazujące tym organom działanie zgodne z prawem i na podstawie rzetelnie zgromadzonego i wyczerpująco rozpatrzonego materiału dowodowego. Obciążając bowiem Burmistrza Miasta B. z tytułu całości należnych organowi kosztów egzekucyjnych, de facto nie wziął pod uwagę i nie ocenił okoliczności, że kwota wynikająca z decyzji organu a dochodzona tytułem wykonawczym o numerze [...] pozostawała poza sporem, a tym samym zarówno wszczęcie, jak i prowadzenie egzekucji w tym zakresie, nie wyczerpywało przesłanki określonej w art. 64 c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Z tych przyczyn Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.