Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, M.P. zwrócił się o zwolnienie go do kosztów sądowych. W motywach wniosku odnotował, że obecnie nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie oraz rodziny.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wniosek ten został przez skarżącego złożony na urzędowym formularzu.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego we wspomnianym wyżej druku PPF, wynika, że skarżący mieszka w domu, który został sprzedany w drodze licytacji komorniczej. Posiada nadto nieruchomość przemysłową, którą również poddano licytacji. Skarżący odnotował, że posiada zadłużenie na łączną kwotę "500,00 tys. złotych z egzekucji komorniczej". Łączny dochód w jego gospodarstwie domowym oznaczył w kwocie 1.271,00 zł brutto, w tym uśredniony dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oznaczył w kwocie 30,92 zł miesięcznie. Końcowo zaakcentował, że ma problemy z kręgosłupem, a nadto schorzenia kardiologiczne. Z kolei żona jest inwalidką z uwagi na przewlekłą chorobę.
Referendarz sądowy pismem z dnia 7 listopada 2014 r. wezwał M.P. do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należy wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku itp); w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność;
- 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r. lub 2014 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku;
- 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym żony skarżącego; dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należy nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności;
- 4) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2013 r.; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych domowników;
- 5) udokumentowanie okoliczności podniesionych w druku PPF, tj.: a) zamieszkiwania w domu, który został zlicytowany; b) licytacji nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]; c) wydatków związanych z leczeniem chorej żony; d) zadłużenia na kwotę 500 tys. zł.
W wezwaniu pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Odpis wezwania, przesłany na adres wskazany w skardze, wskutek nieobecności skarżącego, pozostawiono we właściwym urzędzie pocztowym. Zawiadomienie o tym umieszczono w skrzynce na korespondencję dwukrotnie, pierwszy raz w dniu 18 listopada 2014 r. (co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru), drugi – w dniu 26 listopada 2014 r. (co wynika z wydruku z usługi śledzenia przesyłek Poczty Polskiej S.A.). W konsekwencji korespondencja Sądu została przez skarżącego odebrana w dniu 3 grudnia 2014 r.
Pismem procesowym z dnia 9 grudnia 2014 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu następnym, tj. 10 grudnia 2014 r. skarżący zwrócił się o przedłużenie o 60 dni terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W motywach tego pisma zaznaczył, że w wyznaczonym siedmiodniowym terminie nie jest w stanie zgromadzić wymaganych dokumentów, akcentując, że samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą i nie zatrudnia pracowników. Stwierdził przy tym, że "znaczna część dokumentów jest do pozyskania od instytucji państwowych i bankowych, gdzie obowiązują określone procedury administracyjne, które nie pozwalają uzyskanie dokumentów w trybie natychmiastowym".
Zarządzeniem z dnia 17 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przedłużenia terminu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z tej samej daty referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko podał, że skarżący nie wykazał, iż zachodzi wobec niego przesłanka uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy, bowiem nie wykonał wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku.
W terminowo złożonym sprzeciwie od tego orzeczenia skarżący oświadczył, iż referendarz sądowy wydając postanowienie nie uwzględnił jego słusznych i rzetelnych argumentów, przez co został pokrzywdzony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje.
Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.
Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie ze wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny.
O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s.319).
Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu.
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość opisanemu wyżej wymogowi, nie dokonał tego również po otrzymaniu orzeczenia Referendarza z dnia 17 grudnia 2014 r. w uzasadnieniu, którego jasno zostało wyjaśnione co było bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania mu prawa pomocy.
Tymczasem wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości i rodzi to po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Wezwanie takie oznacza więc w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. Stwierdzić zatem należy, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych - wyraźnie przytoczonych w wezwaniu skierowanym do skarżącego - uniemożliwia kontrolę twierdzeń wnioskodawcy oraz bezsprzeczną ocenę jego sytuacji finansowej, a co za tym idzie nie pozwala na uwzględnienie jego wniosku.
Nie można w szczególności ustalić jak w rzeczywistości przedstawia się sytuacja dochodowa gospodarstwa domowego skarżącego, a także na jakim poziomie kształtują się wydatki tego gospodarstwa i przez kogo są ponoszone. Podsumowując, niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 §1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.
W przedmiotowej sprawie nie może zatem znaleźć zastosowanie instytucja stanowiąca wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązująca w procedurach sądowych w tym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. działając oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.