Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 97/21

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. nr [...] [...] [...] Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A., po rozpatrzeniu zażalenia P. D. (dalej zwany: strona lub skarżący), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. Wydział Abonamentu RTV z [...] r. nr [...] [...] [...] w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. na podstawie tytułu wykonawczego z [...] r. nr [...].

Jako podstawę prawną postanowienia organ II instancji powołał w szczególności przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 poz. 256 ze zm. – dalej zwana: k.p.a.), art. 18, art. 34 § 2 i art. 17 § 1a ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. – dalej zwana: u.p.e.a.), a także art. 7 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1689 ze zm. – dalej zwana: ustawa abonamentowa).

Postanowienia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Z akt sprawy przedłożonych Sądowi wynika, że wierzyciel, tj. Poczta Polska S.A. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej, [...] r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległości skarżącego w opłatach abonamentowych za używanie odbiornika radiofonicznego/ telewizyjnego za okresy od stycznia 2015 r. do września 2019 r., kierując tenże tytuł do organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R., celem prowadzenia egzekucji administracyjnej. Odpis w/w tytułu wykonawczego doręczono stronie [...] r., co wynika z postanowienia organu egzekucyjnego z [...] r. Organ ten jednocześnie poinformował, że [...] r. zastosował wobec zobowiązanego środek egzekucyjny w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę.

Podaniem z 12 lipca 2020 r. skarżący wniósł do organu egzekucyjnego, na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 7 i 8 u.p.e.a., zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podnosząc, że na podstawie w/w tytułu wykonawczego prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne dotyczące nieuiszczenia opłat abonamentowych (RTV) za okresy od stycznia 2015 r. do września 2019 r. w lokalu zlokalizowanym w B. przy ul. [...] [...]. Zobowiązany oświadczył, że w lokalu pod powyższym adresem nie zamieszkiwał ani nie przebywał, a jedynie był tam zameldowany. Na stałe jest zatrudniony w R. i tam przebywa, co potwierdzają m.in. przedłożone zeznania podatkowe za lata 2014 – 2019 (pierwsze strony). Oświadczył także, że w całym wskazanym w tytule wykonawczym okresie nie mieszkał pod wskazanym adresem w B. i nie miał zarejestrowanego tam jakiegokolwiek odbiornika TV. Nie miał więc obowiązku opłacenia opłat abonamentowych.

Dodatkowo wyjaśnił, że pod w/w adresem do 15.10.2018 r. zamieszkiwała matka skarżącego, która korzystała z zarejestrowanego na siebie odbiornika TV i była zwolniona z opłat abonamentowych. Od śmierci mamy nikt nie mieszka pod wskazanym adresem i nie ma tam odbiornika TV. Skarżący dodał, że pod wskazanym adresem nie mieszkał, nie przebywał i żadnego odbiornika nie rejestrował ani nie użytkował. Pod w/w adresem nie otrzymał również żadnych pism informacyjnych, decyzji ustalającej opłaty, upomnienia bądź wezwania do dobrowolnego uregulowania należności. To oznacza, że zaistniały przesłanki z art. 33 § 1 pkt 1, 7 i 8 u.p.e.a., a mianowicie nieistnienie obowiązku, brak wcześniejszego doręczenia upomnienia o którym mowa w art. 15 § 1, zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Co więcej, jego zdaniem część opłat uległa przedawnieniu. W efekcie strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Pismem z [...] r. organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o ustosunkowanie się do zarzutów i wniosków strony.

W odpowiedzi udzielonej w postanowieniu z [...] r. wierzyciel uznał:

1. 1. za niezasadny zarzut nieistnienia obowiązku,
2. 2. za niezasadny zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.,
3. 3. za niezasadny zarzut przedawnienia obowiązku objętego opisanym na wstępie tytułem wykonawczym.

Uzasadniając swoje stanowisko wierzyciel wyjaśnił, że ustawa abonamentowa nakłada na posiadaczy odbiorników radiofonicznych/ telewizyjnych jednoznaczny obowiązek rejestrowania używanych odbiorników radiofonicznych/ telewizyjnych oraz uiszczania opłat abonamentowych począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano ich rejestracji. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych trwa do dnia poprzedzającego dzień wyrejestrowania, które może nastąpić wyłącznie w momencie zaprzestania korzystania z urządzeń RTV lub do miesiąca, w którym dopełniono w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych. Brak dopełnienia tychże czynności formalno-prawnych skutkuje naliczaniem opłat abonamentu, a wierzyciel jest uprawniony do żądania wykonania tego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej. Podstawę prawną do tego obowiązku stanowiła ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, a następnie ustawa z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych. Przepisy te przewidywały dokonywanie opłat na podstawie imiennych książeczek RTV.

Powołując się na rozporządzenie Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych (Dz. U. Nr 187, poz. 1342) wierzyciel podał, że Poczta Polska została zobowiązana do nadania z urzędu posiadaczom imiennych książeczek radiofonicznych indywidualnych numerów identyfikacyjnych i powiadomienia użytkowników o wprowadzonej zmianie. Poczta Polska z obowiązku tego wywiązała się. Taki indywidualny numer identyfikacyjny nadano też skarżącemu, wysyłając do niego [...] r. stosowne zawiadomienie w tej sprawie wraz ze spersonalizowanymi blankietami opłat abonamentowych. Nie odnotowano zwrotu tejże wysłanej korespondencji, ani reklamacji w związku z jakimikolwiek trudnościami w uiszczaniu opłat. Wierzyciel zaakcentował, że w/w rozporządzenie Ministra Transportu obligowało Pocztę Polską do "przesłania" zawiadomienia, a nie jego doręczenia.

Dalej wierzyciel zwrócił uwagę, że w przypadku zmiany miejsca zamieszkania lub zaprzestania korzystania z odbiorników RTV użytkownik powinien niezwłocznie powiadomić o tym Pocztę Polską. Wyłącznie wyrejestrowanie odbiornika radiofonicznego i telewizyjnego mogło doprowadzić do ustania obowiązku opłacania abonamentu. Jeżeli abonent tego nie dokonał, nadal jest zobowiązany do uiszczania opłat abonamentowych. Ponieważ skarżący nie zgłosił wyrejestrowania odbiorników RTV, ani nie zaoferował dowodu który taki fakt potwierdziłby, to jest zobowiązany do uregulowania zaległych opłat abonamentowych, co zarzut nieistnienia obowiązku – czyni bezzasadnym.

W tym zakresie wierzyciel dodał, odnosząc się jednocześnie do zarzutów zobowiązanego wskazujących na nieprzebywanie pod w/w adresem w B., że wbrew temu co skarżący stwierdził - w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że dokonał on rejestracji odbiorników radiofonicznego i telewizyjnego i w wyniku dokonania tej czynności została wydana książeczka radiofoniczna, która służyła do dokonywania opłat abonamentowych oraz stanowiła dowód potwierdzający dokonanie rejestracji. Natomiast w kwestii zamieszkiwania matki skarżącego pod adresem w B. wierzyciel podał, że niniejsze postępowanie dotyczy rejestracji odbiorników pod adresem w miejscowości P., w okolicach N., a nie w B. Ponieważ skarżący nie wykazał, że nie ciążył na nim obowiązek opłat abonamentowych ani nie przedstawił dowodów na okoliczność podnoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku (nie przedłożono dowodu wyrejestrowania odbiorników), należało uznać, że obowiązek ten istniał.

Odnośnie zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w przepisie art. 15 § 1 u.p.e.a., wierzyciel podał, że skarżący od 21.09.2006 r. jest zameldowany pod adresem w B. i na ten adres skierowano upomnienie z [...] r. nr [...]. Doręczenie tego upomnienia nastąpiło w trybie art. 44 k.p.a. Czyni to bezzasadnym zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia zobowiązanemu.

Co do zarzutu przedawnienia obowiązku wierzyciel wskazał, że należności z tytułu opłat abonamentowych są należnościami publicznoprawnymi i w tym zakresie zastosowanie znajduje ustawa z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020r., poz. 1325 ze zm. – dalej zwana: O.p.). Stanowi ona w art. 70 § 1, że zaległości z tego tytułu przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności. W tej sprawie termin powyższy nie został przekroczony.

Odnośnie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego wierzyciel wyjaśnił, że w złożonym wniosku do Naczelnika Urzędu Skarbowego nie wskazał konkretnego środka egzekucyjnego – jego wybór ciąży na organie egzekucyjnym. Z tej przyczyny wierzyciel zarzutu nie uznał.

Wierzyciel nie znalazł też podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a.

W zażaleniu strona podniosła, że zarzut nieistnienia obowiązku pozostaje aktualny. Zobowiązany nie pamięta o fakcie zarejestrowania odbiorników RTV pod adresem w miejscowości P., N., choć jednocześnie tego nie neguje. Wyjaśnił, że w istocie otrzymał mieszkanie służbowe w miejscowości P. gdzie zamieszkiwał z ówczesną żoną i dwiema córkami. Uiszczał także opłatę abonamentową, jednak w 2005 r. doszło do rozpadu małżeństwa, a w 2006 r. do rozwodu. W następstwie tego wyprowadził się do mieszkania matki w B. i z nią tworzył wspólne gospodarstwo domowe. Pod adresem w miejscowości P. w dalszym ciągu zamieszkiwała ówczesna żona z córkami.

Skarżący po wyprowadzeniu się z w/w adresu nie dokonał formalnego wyrejestrowania odbiorników, jednak opłaty RTV były nadal ponoszone. Była żona dokonała bowiem nowej rejestracji odbiorników i otrzymała od operatora zawiadomienie z 2012 r. o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Odbiorniki istniały więc w rejestrach operatora podwójnie.

Końcowo zobowiązany podniósł, że w momencie skierowania zawiadomienia z [...] r. o nadaniu numeru indywidualnego nie był zameldowany pod adresem wysyłki, tj. w miejscowości P., a w B. Operator nie dochował więc staranności w wysyłce w/w zawiadomienia, szczególnie biorąc pod uwagę, że – jak sam twierdzi - korzysta z dostępu do systemu ewidencji ludności. Z jednej więc strony wskazuje wierzyciel na ustawowy obowiązek informowania o wszelkich zmianach adresu spoczywający na abonencie, a z drugiej bez poczynienia niezbędnych ustaleń w zakresie adresu abonenta wysyła pismo o nadaniu numeru na nieaktualny adres, nie dając abonentowi możliwości wyrejestrowania odbiorników. Takie działanie narusza zasady wynikające z art. 7 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP. Do zażalenia strona załączyła kopię zawiadomienia o nadaniu byłej żonie indywidualnego numeru identyfikacyjnego oraz kopie potwierdzeń uiszczonych opłat.

Organ II instancji nie podzielił zarzutów zażalenia i utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w I instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że w świetle prawa zarejestrowanie odbiornika bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę do istnienia, wynikającego z ustawy obowiązku dokonywania opłat abonamentowych. W tej sprawie skarżący dokonał rejestracji odbiornika i nie powiadamiał operatora wyznaczonego o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników ani o zaprzestaniu używania odbiornika poprzez złożenie, w placówce pocztowej, formularza wypełnionego w części dotyczącej zmiany danych, wraz z podaniem indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownika lub z wykorzystaniem strony internetowej operatora wyznaczonego do wypełnienia zgłoszenia. Powyższe zasady postępowania zawarte były w książeczce radiofonicznej, a uregulowania prawne dotyczące obowiązku realizacji opłat abonamentowych dostępne są we wszystkich placówkach pocztowych oraz na stronie internetowej www.poczta-polska.pl. To oznacza, że ciąży na nim obowiązek zapłaty zaległego abonamentu.

W kwestii nieistnienia egzekwowanego obowiązku z uwagi na rejestrację odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych i uiszczanie opłat abonamentowych przez inną osobę (byłą żonę) pod adresem w miejscowości P. oraz zamieszkiwanie zobowiązanego z matką pod adresem w B., która dokonała rejestracji odbiornika radiofonicznego/ telewizyjnego, organ II instancji wskazał, że wyłącznie prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z w/w osobami pod wskazanymi adresami znosiłoby wobec skarżącego obowiązek świadczenia. Tymczasem, jak przyjął wierzyciel, w okresie wskazanym w tytule wykonawczym skarżący nie mieszkał i nie przebywał ani pod adresem w B., ani pod adresem w miejscowości P. i nie był tam domownikiem. W tej sytuacji nie ma podstaw do skonsolidowania numerów abonentów i tym samym dokonania korekty zaległości w opłatach abonamentowych.

Organ II instancji stwierdził więc, że zobowiązany nie dopełnił formalności wyrejestrowania odbiorników i posiada status formalno-prawny, który obliguje go do uiszczania opłat abonamentowych. Dodał także, że w dniu [...] r. Poczta Polska skutecznie przesłała zobowiązanemu zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego na adres rejestracji odbiorników, tj. w miejscowości P. Uprzednio zweryfikowała i ustaliła aktualny adres zobowiązanego, co zarzut nieistnienia obowiązku czyni bezzasadnym, szczególnie, że zobowiązany nie przedstawił dowodu na okoliczność zgłoszenia wyrejestrowania odbiorników, a w dokumentacji Poczty Polskiej S.A. brak jest potwierdzenia dokonania tych formalności.

Dalej organ II instancji wskazał, że zaprzestanie wnoszenia opłat abonamentowych, pomimo istnienia obowiązku, spowodowało skierowanie do zobowiązanego upomnienia z [...] r. obejmującego zaległości w opłatach abonamentowych za okres od 01/2014 r. do 09/2019 r. Upomnienie to zostało zwrócone wierzycielowi jako niepodjęte w terminie, tym niemniej zostało ono doręczone w trybie art. 44 § 4 k.p.a. Czyni to zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia nieuzasadnionym.

Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej nie uwzględnił również zarzutu przedawnienia roszczeń z tytułu opłat abonamentowych wskazując, że terminy z art. 70 O.p. nie zostały przekroczone.

Nie zaistniały także przesłanki wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a. do umorzenia postępowania.

W skardze na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie, a także uchylenie poprzedzającego je postanowienia w całości, na podstawie art.145 § 1 pkt1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podniosła zarzuty:

1. I. naruszenia przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy i treść wydanego postanowienia, tj.:
2. 1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 8 i art. 80 k.p.a. poprzez:
3. a) niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu (np. wysłuchania lub dowodu z dokumentów będących w posiadaniu organów):
4. - potwierdzającego, że skarżący nie jest stroną w tej sprawie wobec nieistnienia obowiązku,
5. - potwierdzającego, że w spornym okresie nie posiadał skarżący i nie użytkował jakiegokolwiek innego odbiornika, niż ten za który została już w całości uiszczona opłata abonamentowa (a który był użytkowany przez inną osobę),
6. - potwierdzającego, że opłata abonamentowa za sporny okres (za odbiornik zlokalizowany pod adresem: P.) została w całości uiszczona przez inną osobę;
7. b) błędną ocenę zebranego w sprawie, niekompletnego, materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnych ustaleń, że skarżący był zobowiązany do ponoszenia opłat abonamentowych od zarejestrowanego odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego pod adresem w miejscowości P., podczas gdy za odbiorniki użytkowane pod tym adresem opłata abonamentowa została w całości odprowadzona, a organy nie wykazały w żaden sposób, że skarżący posiadał i użytkował inne odbiorniki (zarejestrowane lub niezarejestrowane), za które powinienem uiszczać stosowne opłaty.
8. 2. art. 10 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącego możliwości czynnego udziału w sprawie na każdym etapie tego postępowania. Mianowicie organ zarzuca nieudowodnienie i niewykazanie braku obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych za odbiornik użytkowany pod adresem w miejscowości. podczas gdy skarżący nie miał wiedzy i świadomości czego dotyczy tytuł wykonawczy wystawiony przez Pocztę Polską, a tym samym nie mógł skutecznie zgłosić zarzutów do tego tytułu tym zakresie.
9. II. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:
10. 1. art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy o opłatach abonamentowych poprzez przyjęcie domniemania prawnego - bez udowodnienia tego faktu - że skarżący był w spornym okresie posiadaczem i użytkownikiem odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego. Przepis ten stanowi, że domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika i jest uiszczana za używanie odbiornika ewentualnie posiadanie zdatnego do używania odbiornika. W niniejszej sprawie nie zostało w żaden sposób udowodnione, że skarżący dokonał rejestracji odbiornika, jak też kiedy ten fakt miał miejsce. Nie można więc przyjmować domniemania, że każdy obywatel tego kraju posiada odbiornik radiowy lub telewizyjny, bowiem domniemanie prawne z tego przepisu dotyczy nie faktu posiadania odbiornika, tylko faktu jego używania, gdy już zostanie udowodnione, że ktoś taki odbiornik posiada.
11. 2. § 5 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 187 poz. 1342) poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że w/w przepis pozwalał Poczcie Polskiej na powiadomienie użytkownika o nadaniu mu numeru identyfikacyjnego zwykłym zawiadomieniem, a nie listem poleconym, oraz wynikające z tej wykładni twierdzenie, że Poczta Polska nie musi w żaden sposób udowodnić - potwierdzić, że faktycznie taka przesyłka została do adresata przesłana. Tym samym do przerzucenia ciężaru dowodu na zobowiązanego. Określenie "powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie" oznacza doręczenie adresatowi przesyłki, a nie tylko jej wysłanie, bowiem z literalnego punktu widzenia pojęcia doręczenia i przesłania sprowadzają się do tej samej czynności, czyli dostarczenia przesyłki adresatowi. W tej sprawie "zawiadomienie", to tylko wygenerowany z systemu dokument z datą [...] r. bez udowodnienia w jaki sposób i kiedy został on wysłany.

W uzasadnieniu skarżący w szczególności argumentował, że wbrew wcześniejszym sugestiom, w rzeczywistości nie pamięta aby dokonywał rejestracji odbiornika pod adresem w miejscowości P. W istocie przyjął, że skoro urząd twierdzi, że skarżący dokonał rejestracji, to taka rejestracja faktycznie miała miejsce, a tenże urząd posiada na to dowód, który okaże. Tymczasem Poczta dowodu takiego nie posiada, przyjmując, że dowodem na zarejestrowanie odbiornika (co jest podstawą powstania obowiązku uiszczania opłat abonamentowych) jest fakt, że w dniu [...] r. Poczta Polska przesłała (a nie doręczyła) na adres w miejscowości P. zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru użytkownika odbiorników radiowych/telewizyjnych. W tym zakresie skarżący zwrócił uwagę, że w 2005 roku wyprowadził się z mieszkania pod tym adresem i zameldował w mieszkaniu matki w B. W obu tych lokalach pozostawały zarejestrowane odbiorniki, od których uiszczano należne opłaty abonamentowe.

W pierwszym z nich rejestracji w 2012 r. dokonała była żona, która opłaty uiszczała, a w drugim lokalu matka, która była ustawowo zwolniona z opłat. W tej sytuacji Poczta Polska domaga się opłat abonamentowych, które już otrzymała. Nie wykazała przy tym, aby doszło do rejestracji przez skarżącego odbiornika znajdującego się pod adresem w miejscowości P. Podsumowując skarżący podniósł, że nie zostały przeprowadzone przez Pocztę Polską żadne dowody, które pozwoliłyby precyzyjnie ustalić, że w spornym okresie ciążył na nim obowiązek dokonywania opłat za używanie odbiorników radiowych/telewizyjnych. Na poparcie prezentowanych w skardze argumentów skarżący powołał przykłady orzeczeń sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Na wstępie wyjaśnić trzeba, że sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej zwana: p.p.s.a.).

Skargę należało uwzględnić, jednakże w głównej mierze z przyczyn innych niż w skardze wskazane.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie).

Sąd administracyjny, badając zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem stwierdził, że organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości.

Przedmiotem skargi jest drugoinstancyjne postanowienie wierzyciela z [...] r., którym – za postanowieniem Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. Wydział Abonamentu RTV z [...] r. - uznano za nieuzasadnione zarzuty;

1) nieistnienia obowiązku, 2) braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., 3) przedawnienia obowiązku objętego opisanym na wstępie tytułem wykonawczym. Wyjaśniono też przyczyny nieuznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy u.p.e.a., przy czym zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070), która weszła w życie 30 lipca 2020 r., do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1. 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;
2. 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;
3. 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;
4. 4) błąd co do osoby zobowiązanego;
5. 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
6. 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;
7. 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;
8. 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
9. 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
10. 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Skarżący zgłosił zarzuty na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, pkt 7 i pkt 8 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 34 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 - organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (§ 1). Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (§ 4).

Jedną z zasadniczych kwestii, którą w badanej sprawie należało poddać kontroli sądowej, zgodnie ze zgłoszonym zarzutem, jest dopuszczalność egzekucji w kontekście obowiązku wierzyciela uprzedniego doręczenia zobowiązanemu pisemnego upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Niezrealizowanie przez wierzyciela tego ustawowego obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego skutkuje w istocie niedopuszczalnością wszczęcia tego postępowania, a w przypadku jego prowadzenia bez wcześniejszego doręczenia upomnienia - zachodzi konieczność jego umorzenia na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Doręczenie upomnienia rzutuje bowiem na formalną poprawność wszczęcia postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z 18.10.2019 r. sygn. II FSK 960/19).

Jak wynika z treści postanowienia wierzyciela, za niezasadny uznał on zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Wskazał na jego skuteczne doręczenie w trybie art. 44 § 1-4 k.p.a., tj. na tzw. fikcję doręczenia. Zgodnie z tym przepisem, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i art. 43 k.p.a., operator pocztowy w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata.

W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa wyżej, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

Przechodząc do badania kwestii doręczenia upomnienia i w tym kontekście dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego przypomnieć należy, że zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie zawierające wezwanie do wykonania zobowiązania z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Nie budzi więc wątpliwości, że ustawodawca w art. 15 § 1 u.p.e.a. wprost przewidział możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ale dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Brak doręczenia upomnienia stanowi podstawę skutecznego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji, określonego w art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Innymi słowy, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postepowania egzekucyjnego jest niedopuszczalne, to niezbędne jest zbadanie skuteczności doręczenia upomnienia, poprzedzającego doręczenie tytułu wykonawczego. Owo doręczenie stanowi pierwszą czynność wierzyciela, która jest konieczna do skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej, a następnie podjęcia skutecznych działań prawnych zmierzających do przymusowego wyegzekwowania należności z tytułu opłat abonamentowych.

Skuteczne wszczęcie postępowania egzekucyjnego uzależnione jest więc od zachowania wymogów określonych m.in. w art. 15 § 1 w zw. z art. 26 § 5 u.p.e.a. (który ustala moment wszczęcia egzekucji administracyjnej) i ma nie tylko zasadniczy wpływ na sytuację procesową zobowiązanego, ale także na skuteczność działań organu podejmowanych w toku postępowania egzekucyjnego, gdyż dopiero z chwilą prawidłowego wszczęcia egzekucji, a więc zgodnie z przepisami prawa (art. 15 § 1 w zw. z art. 26 § 5 u.p.e.a.), dochodzić może do podejmowania skutecznych działań w toku postępowania egzekucyjnego, przewidzianych prawem.

Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według określonego wzoru. Z kolei, stosownie do art. 27 § 1 pkt 12 u.p.e.a., jednym z obligatoryjnych elementów tytułu wykonawczego jest wskazanie daty doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podstawę prawną tego obowiązku.

Z powyższych regulacji wynika, że wymagane przepisem art. 15 § 1 u.p.e.a. upomnienie jest dokumentem urzędowym, którego przesłanie do zobowiązanego zawsze musi poprzedzać wszczęcie egzekucji administracyjnej, chyba że przepisy szczególne tego nie wymagają (co nie ma miejsca w tej sprawie). Teść upomnienia przypomina o powinności wykonania obowiązku, będąc realizacją zasady zagrożenia, której celem jest dążenie do dobrowolnego wykonania istniejącego już obowiązku przez uświadomienie zobowiązanemu następstw jego niezrealizowania. Przy czym, co wynika z treści tego przepisu, samo skierowanie upomnienia nie jest wystarczającą przesłanką do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, gdyż konieczne jest jego skuteczne doręczenie. Co istotne, obowiązek dołączenia do tytułu wykonawczego dowodu doręczenia upomnienia, jako jeden z wymogów dopuszczalności egzekucji administracyjnej, ciąży na wierzycielu wobec organu egzekucyjnego, co uzasadniają wyżej przywołane przepisy art. 27 § 1 pkt 12, a także art. 29 § 2 u.p.e.a.

W tej sprawie, zdaniem Sądu, nie doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu upomnienia. W aktach administracyjnych przedstawionych Sądowi znajduje się upomnienie wierzyciela z [...] r. skierowane do skarżącego, a także koperta będąca przesyłką zawierającą to upomnienie, z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". Koperta zawiera naniesione na niej adnotacje doręczyciela pocztowego o bezskutecznym dwukrotnym awizowaniu przesyłki. Brak jednak pośród tych dowodów zwrotnego potwierdzenia odbioru pozwalającego ustalić i stwierdzić dopełnienie przez doręczyciela wymogów, o których mowa w art. 44 § 1-4 k.p.a. Chodzi tu w szczególności o dowód na okoliczność zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma na okres siedmiu dni w placówce pocztowej, wskazania miejsca pozostawienia tego zawiadomienia (w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata).

Podobnie w przypadku powtórnego zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Dopiero wówczas, po dopełnieniu tych ustawowych wymogów, można uznać doręczenie za dokonane z upływem ostatniego dnia w/w czternastodniowego okresu, a zatem przyjąć tzw. fikcję doręczenia. Akta sprawy dowodów w tym zakresie jednak nie zawierają, co nie pozwala przyjąć – wbrew stanowisku wierzyciela – że doszło do skutecznego doręczenia upomnienia, które to doręczenie stanowi warunek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jak to już wyżej wykazano. Już z tej przyczyny sporne postanowienie nie mogło się ostać i podlegało uchyleniu.

Niezależnie od tego nie można nie zauważyć, że w aktach brak jest dowodu rejestracji odbiornika radiofonicznego/ telewizyjnego przed 2008 r. Skarżący przyznał wprawdzie, że rejestracji prawdopodobnie dokonał, jednak w skardze okoliczność tę poddał w wątpliwość, a nawet negował. Powyższe ma w tej sprawie istotne znaczenie, bowiem skarżący wskazał, że w lokalu w miejscowości P. już w 2012 r., a zatem przed okresem objętym postępowaniem egzekucyjnym, doszło do zgłoszenia odbiorników RTV i wnoszenia opłaty abonamentowych przez innego użytkownika. Skarżący natomiast od 2005 r. tworzył, jak twierdzi, wspólne gospodarstwo domowe z matką, która również dokonała zgłoszenia odbiorników RTV (była zwolniona z opłaty abonamentowej). Niewątpliwie zgodzić się trzeba z organem, że do 15 czerwca 2005 r. problematykę opłat abonamentowych oraz obowiązek rejestracji odbiorników regulowały przepisy ustawy z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (tj.: Dz. U. z 2019, poz. 361 ze zm.), gdzie ustawodawca połączył obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych z faktem posiadania odbiornika w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji.

Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie ustawa z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (tj.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1801 ze zm.), w której ustawodawca ustanowił obowiązek ponoszenia opłat w stosunku do osób, które dokonały rejestracji odbiorników RTV w okresie od wejścia w życie ustawy oraz osób, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym.

Wykazanie tego obowiązku w dniu wejścia w życie ustawy w odniesieniu do skarżącego ma zatem istotne znaczenie, czego organ w tej sprawie zaniechał.

Wprawdzie na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 187 poz. 1342) operator publiczny, w terminie dwunastu miesięcy od dnia jego wejścia w życie, z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek indywidualny numer identyfikacyjny, a o nadaniu numeru powiadamia użytkownika przesyłając stosowne zawiadomienie (§ 5 ust. 2), jednak aby tak się stało niezbędne jest wykazanie, że w dniu wejścia w życie powyższego rozporządzenia (a więc w grudniu 2007 r.) skarżący był zarejestrowanym abonentem RTV. W aktach sprawy brak jednak dowodów na tę okoliczność. To zaś oznacza, że zarzut nieistnienia obowiązku nie został należycie zbadany (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.).

Odnośnie argumentów organu, co do doręczenia zawiadomienia o nadaniu skarżącemu numeru indywidualnego, Sąd nie kwestionuje, że przesyłka zawiadamiająca skarżącego o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego została zaadresowana na jego adres. Powyższe może wywołać jednak skutek potwierdzający istnienie obowiązku skarżącego w opłacie abonamentowej, jeżeli zobowiązany zgłosił uprzednio użytkowanie odbiorników RTV, co w świetle braku dowodu na tę okoliczność – nie zostało przez organ wystarczająco ustalone i wykazane.

W efekcie Sąd uwzględnił zarzuty skargi naruszenia art. 7, 8 oraz art. 77 i 80 K.p.a.

Nie uwzględnił Sąd natomiast zarzutu naruszenia art. 10 K.p.a., bowiem wyrażona w nim zasada zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania odnosi się do jej realizacji przed wydaniem decyzji, na co wskazuje literalne brzmienie tego przepisu. Obowiązku tego nie można rozciągać na kwestie objęte postanowieniem.

Rozpatrując sprawę ponownie Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. winien ustalić i wykazać dowodowo, że doszło do skutecznego doręczenia upomnienia w rozumieniu przepisów ar. 44 k.p.a., które to doręczenie stanowi warunek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jak to już wyżej Sąd szerzej wyjaśnił.

Dalej konieczne będzie wykazanie za pomocą stosownych dowodów, w szczególności zgłoszenia rejestracyjnego, że skarżący był zarejestrowanym abonentem RTV przed nadaniem mu w 2008 r. systemowego numeru indywidualnego. Wierzyciel winien przy tym zbadać kwestię argumentów skarżącego o zgłoszeniu w 2012 r. pod tym samym adresem w miejscowości P. odbiornika przez inną osobą, która wnosiła opłaty. Dopiero poczynienie ustaleń w tym zakresie pozwoli zająć stanowisko co do słuszności podnoszonych przez skarżącego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżone postanowienie narusza przepisy prawa procesowego, co uniemożliwia właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego - w stopniu który mógłby lub miał istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt1 lit. a i c p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzony zwrot kosztów postępowania składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł.