Uzasadnienie
Odpowiadając w zakreślonym terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, skarżący złożył pismo z dnia 2 marca 2010 r., w którym wniósł o zwolnienie go "w całości od uiszczenia wpisu od złożonej skargi (...), gdyż w [jego] obecnej sytuacji finansowej nie jest[em] w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych". Uzasadniając wniosek, oświadczył, że jest osobą pozostającą bez pracy, "na utrzymaniu rodziny".
Z uwagi na to, że wniosek nie został wyrażony w przewidzianej prawem formie, referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia go na urzędowym formularzu w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
W dniu 6 kwietnia 2010 r. (data nadania) skarżący złożył w terminie urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W treści uzasadnienia powtórzył argumentację zawartą w piśmie z dnia 2 marca 2010 r. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej, oraz z synem. Ponadto poinformował, że posiada dom o powierzchni [...] m2, przy czym "2/6 części zajęte przez komornika sądowego". Syn wnioskodawcy jest współwłaścicielem ww. nieruchomości w 1/6 części. Nadto podał, że jego żona prowadzi działalność gospodarczą, nie wskazał natomiast ile wynosi miesięczny dochód brutto jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
Pismem z dnia 12 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektryczna, telefon; koszty ubezpieczenia, podatku od nieruchomości, inne), jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto wskazać, kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu tych kosztów; nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz firmowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; wskazanie wysokości miesięcznych dochodów brutto E. R.; nadesłanie kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez żonę skarżącego działalności gospodarczej w okresie od grudnia 2009 r. do marca 2010 r. (np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; nadesłanie kserokopii zeznania podatkowego na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2008 (ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym) oraz za rok 2009 (jeśli zostały sporządzone); nadesłanie kopii tytułu prawnego do nieruchomości położonej w T. przy ul. [...]; wykazanie okoliczności zajęcia przez komornika sądowego udziału we współwłasności ww. nieruchomości; nadesłanie zaświadczenia właściwego urzędu pracy o bezrobociu skarżącego i jego syna.
Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wymogów wezwania w terminie 7 dni i w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący w piśmie z dnia 11 maja 2010 r., oświadczył że żona uzyskuje dochody brutto w kwocie [...] zł. Podkreślił przy tym intercyzę małżeńską, w związku z którą żona nie udzieliła mu pozostałych informacji dotyczących jej dochodów. Skarżący oświadczył dalej, że żona nie informuje go o "swoich źródłach dochodu, dochodach, jak i o swojej działalności gospodarczej". J. R. podniósł, że ani on, ani jego żona nie posiadają rachunku bankowego. Rachunek takowy posiada jego syn, zaś on został ustanowiony do niego pełnomocnikiem.
Do pisma z dnia 11 maja 2010 r. wnioskodawca załączył szereg dokumentów źródłowych, w tym m.in. faktury dotyczące opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, na podstawie których ustalono dodatkowo, że miesięczne, udokumentowane koszty utrzymana gospodarstwa domowego skarżącego stanowią około [...] zł. Syn skarżącego otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł (w tej wysokości do czerwca 2010 r., a później w kwocie [...] zł do dnia 16 października 2010 r.). Z nadesłanych dokumentów wynika również, że syn wnioskodawcy uzyskał w 2009 r. dochód brutto w kwocie [...] zł, zaś żona – odpowiednio - [...] zł. Ponadto skarżący załączył pełnomocnictwo bankowe z dnia 15 października 2008 r. udzielone mu przez jego syna.
Postanowieniem z dnia 18 maja 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 25 maja 2010 r.
W dniu 1 czerwca 2010 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W treści uzasadnienia wnioskodawcy polemizował z twierdzeniami referendarza dotyczącymi oceny wykonania przez niego wezwania do złożenia dokumentów źródłowych. W jego ocenie uczyniono to w sposób "optymalnie staranny, rzetelny". Kolejny raz wskazał, że ma z żoną rozdzielność majątkową. Oświadczył przy tym, że brak rachunków bankowych syna stanowi niedopatrzenie z jego strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Podstawę zaś do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa).
Taka sytuacja miała miejsce w omawianej sprawie. Skarżący nie wykonał jednak w całkowitym zakresie kierowanego do niego wezwania, nie nadesłał wszystkich dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie odnośnie jego wniosku. Trzeba zatem odnotować, że nie udokumentował dochodów jego żony, pomimo wyraźnie sformułowanego w tym zakresie wezwania. Nadesłanie kserokopii zeznań podatkowych nie można uznać za wystarczające w tym zakresie. Jest tak dlatego że oświadczenia składane przez skarżącego potęgują wątpliwości w tej kwestii. Przede wszystkim bowiem skarżący w druku PPF oświadczył, że nie zna dochodów żony, a następnie określił je na kwotę [...] zł, przy czym z nadesłanych dokumentów za lata 2008-2009 wynika, że dochód ten wyniósł odpowiednio [...] zł i [...] zł. Powoływanie się zaś przez skarżącego na umowę ustanawiającą rozdzielność majątkową nie zwolniło go z obowiązku nałożonego wezwaniem.
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, przy czym na obowiązek ten nie ma wpływu łączący małżonków ustrój majątkowy. Podkreślić także trzeba, że małżonkowie – zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23), zobowiązani są do wzajemnej pomocy, w tym – finansowej. Ponadto, co zostało już utrwalone w orzecznictwie i doktrynie, ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie zwalnia małżonka z obowiązku takiej pomocy i to również w zakresie postępowania sądowego. Rozdzielność majątkowa odnosi się bowiem nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Trzeba wreszcie podnieść, że Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak więc niezbędnych dokumentów obrazujących sytuację finansową żony wnioskodawcy, nie pozwala jednoznacznie i bez wątpliwości ocenić, czy w jego przypadku można zastosować instytucję prawa pomocy.
Negatywnie należy także ocenić postawę skarżącego w kwestii dotyczącej nadesłania żądanych wyciągów z rachunku bankowego syna. Wyciągów tych skarżący nie załączył również do sprzeciwu, ograniczając się jedynie do oświadczenia, że ich brak jest jego niedopatrzeniem i że jeżeli "będzie taka potrzeba dokona[m] uzupełnienia wyciągów z rachunku syna". Przyjedzie zatem w tym miejscu odnotować, że skarżący został o wyciągi wzywany, a nadto ich brak wytknął mu referendarz sądowy w swoim postanowieniu, a pomimo tego skarżący w dalszym ciągu ich nie nadesłał. Ponadto brak jest dokumentów świadczących o zajęciu posiadanego przez skarżącego udziału w nieruchomości oraz zaświadczenia urzędu pracy, potwierdzającego status skarżącego jako osoby bezrobotnej.
Na wnioskodawcy ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący miał zatem świadomość, że jego postawa może skutkować niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem. Należy w tym miejscu podkreślić, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/4, LEX 203331).
Reasumując, wnioskodawca nie wykonał w pełni skierowanego do niego wezwania, nie przedłożył tym samym wszystkich niezbędnych dokumentów.
Z przedstawionej zaś dokumentacji nie wynika w sposób jednoznaczny, że w stosunku do jego osoby spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji.