Uzasadnienie
W urzędowym formularzu z dnia 10 sierpnia 2017 r. B. Z. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych, akcentując, że w chwili obecnej znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznała, że wspólne gospodarstwo tworzy z mężem. Skarżąca odnotowała, że posiada mieszkanie o pow. 49 m2. Dochód gospodarstwa został oszacowany na kwotę 3.294,83 zł, zaś zdeklarowane stałe miesięczne wydatki zamykają się w kwocie 1.409,00 zł, w tym spłata kredytu (259,58 zł), energia elektryczna (75,15 zł), czynsz za mieszkanie (933,53 zł) oraz składki na PZU (141,50 zł).
W ramach niniejszego wpadkowego postępowania wezwano następnie skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie materiałów źródłowych.
W oparciu o dokumentację źródłową nadesłaną przez skarżącą przy piśmie procesowym z dnia 2 października 2017 r. ustalono, co następuje. Łączny dochód gospodarstwa domowego skarżącej stanowi kwotę 3.298,69 zł. W 2016 r. skarżąca osiągnęła przychód ze stosunku pracy w kwocie 28.736,24 zł (patrz PIT-11), zaś jej małżonek uzyskał przychód z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie 26.808,34 zł (patrz PIT-40A). Dokumentacja źródłowa potwierdziła akcentowane wyżej stałe wydatki. Dodatkowo przyjęto, że skarżąca ponosi opłaty za usługi telekomunikacyjne w kwocie około 110 zł, jak również dokonuje stałych zleceń tytułem "rata" w kwotach 115,84 i 108,24 zł. Skarżąca wraz z małżonkiem posiadają jeden wspólny rachunek bankowy (nr [...]), zaś sama skarżąca ma dodatkowo trzy konta ([...], [...] i [...]). Na potrzebę rozpoznania wniosku nadesłano jedynie jednostkowy wyciąg ze wspólnego rachunku za okres od 17 sierpnia 2017 do 16 września 2017 r. oraz miesięczne wyciągi z rachunku nr [...], na którym realizowana jest transakcja uznaniowa na kwotę 259,58 zł pochodząca z innego rachunku skarżącej, z zamiarem spłaty zadłużenia kredytowego.
Z dokumentów źródłowych wynika nadto, że mąż skarżącej dokonuje każdego miesiąca wpłaty w kwocie około 350 zł na rachunek prowadzony w SKOK (konto [...]). W późniejszym terminie nadesłano nadto decyzję o uznaniu M. Z. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku.
Wpis sądowy od skargi stanowi kwotę 200 zł.
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
Tytułem wstępu należy podkreślić, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05; dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Odnosząc poczynione wyżej uwagi na grunt tej sprawy należy stwierdzić, że nie sposób sytuacji materialnej skarżącej postrzegać w kategoriach socjalnych standardów utrzymania, a tym samym skarżąca nie może być beneficjentem wnioskowanej pomocy. Uzasadnienie tej konstatacji wymaga dwutorowej analizy.
Po pierwsze, należy zwrócić uwagę na mankamenty dowodowe wniosku skarżącej. Pomimo wezwania, nie nadesłano w tej sprawie wszystkich wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej męża. Na podstawie udostępnionych materiałów źródłowych ustalono, że posiadają oni co najmniej cztery rachunki, a na potrzebę rozpoznania wniosku nadesłano jedynie szczątkowe fragmenty dwóch z nich. Nie przedstawiono m.in. wyciągu z rachunku prowadzonego w "A", na który małżonek skarżącej wpłaca każdego miesiąca kwotę około 350 zł. Z materiałów reklamowych ww. Kasy wynika, że formuła [...] stanowi rachunek o charakterze oszczędnościowym. Taki stan rzeczy prowadzi do konkluzji, że w gospodarstwie domowym skarżącej czynione są co miesiąc oszczędności w kwocie przekraczającej wysokość wpisu sądowego do skargi w tej sprawie. Pisząc dalej o rzeczonych mankamentach, nie sposób nie wspomnieć o braku rocznych zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych, wszak za takowe nie można uznać druku PIT-11, który jest jedynie informacją o wysokości zaliczek.
Po wtóre, ustalono, że stałe udokumentowane miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżącej zamykają się w kwocie około 1.740,00 zł. Należy jednak odnotować, że nie wszystkie pozycje obciążające budżet domowy skarżącej są kosztami o charakterze niezbędnym, w znaczeniu o jakim mowa o tym w art. 246 § 1 pkt 2. P.p.s.a. Nie należą do nich wszelkie zobowiązania kredytowe, a więc takie które mają charakter cywilnoprawny. Wielokrotnie na ten temat wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, twierdząc że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16). Spłata zobowiązań oznacza, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe.
Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając zatem na uwadze przybliżone wyżej stanowisko judykatury, należy negatywnie ocenić tę sferę czynności skarżącej, które pomniejszają jej budżet domowy.
W kontekście wszystkich podniesionych wyżej okoliczności negatywnie należało ocenić próbę przerzucenia przez skarżącą ciężaru kosztów tego konkretnego postępowania na Skarb Państwa, a w dalszej kolejności na innych podatników, będących częstokroć w relatywnie trudniejszej sytuacji życiowo-materialnej. Na zapadłe rozstrzygnięcie bez wpływu pozostaje także decyzja o uznaniu M. Z. za osobę bezrobotną, wszak osoba ta nie została w druku PPF wskazana jako wspólnie gospodarująca ze skarżącą.
W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.