Uzasadnienie
Skarżąca – M.P. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2011 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r.
Zarządzeniem Przewodniczącego z 10 stycznia 2012 r. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. W odpowiedzi na nie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowieniu adwokata. W uzasadnieniu podała, że prowadzi działalność gospodarczą i w związku z tym osiąga miesięczne dochody w wysokości 200 zł. Jednocześnie oświadczyła, że nie posiada ani rzeczy ruchomych ani nieruchomości.
W comiesięcznych kosztach utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej partycypuje jej konkubent, który osiąga przychody z tytułu pracy zagranicą w wysokości 1000 £.
Z otrzymywanych od niego pieniędzy skarżąca pokrywa znaczą część kosztów swojego utrzymania, w szczególności pieniądze te przeznacza na spłatę zobowiązań kredytowych, czynsz, opłaty za telefon.
Zarządzeniem z 25 stycznia 2012 r. Sąd wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni pod rygorem pominięcia dowodu:
- – wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącej i osoby wspólnie prowadzącej z nią gospodarstwo domowe z ostatnich 3 miesięcy,
- – oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków rodziny, obejmującego wyszczególnienie kwot przeznaczonych na poszczególne cele,
- – oświadczenia o miesięcznych obciążeniach związanych ze spłatą kredytów,
- – odpisów deklaracji w podatku od towarów i usług składanych przez skarżącą za ostatnie 3 miesiące,
- – zbiorczego zestawienia wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą za ostatnie 3 miesiące.
W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżąca przedłożyła: wyciąg ze swojego rachunku bankowego za właściwy okres, oświadczenie o miesięcznych obciążeniach związanych z utrzymaniem skarżącej i jej konkubina zagranicą oraz zestawienie przychodów osiąganych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedłożony przez skarżącą wyciąg z rachunku bankowego wskazuję na fakt, że saldo na dzień [...] października 2011 r. i [...] lutego 2012 r. wynosiło minus 10.000,00 zł. W oświadczeniu o miesięcznych obciążeniach skarżąca wskazała, że ma uruchomioną linię kredytową w koncie osobistym w wysokości 10.000 zł, łączna kwota spłacanych przez nią rat kredytów to 1157,67 zł. Prócz kredytów posiada dwie karty kredytowe, których minimalna spłata miesięcznie wynosi 600 zł. Spłaca także zaległość wobec ZUS – miesięcznie w wysokości 320 zł. Skarżąca ponosi także wydatki związane z użytkowaniem telefonu – 410 zł miesięcznie.
Pozostałe opłaty związane z utrzymaniem mieszkania skarżącej oraz jej wyżywienia wraz z bieżącymi kosztami własnego utrzymania ponosi jej konkubent. Skarżąca oświadczyła, że osiąga on miesięczne dochody w wysokości 1000 £. Zgodnie z przedłożonym przez skarżącą oświadczeniu o miesięcznych obciążeniach, wydatki jej konkubenta wynoszą 1090 £.
Skarżąca przedłożyła również zestawienie uzyskanych przez nią przychodów za ostatnie 3 miesiące. W 3 ostatnich miesiącach uzyskała odpowiednio: w styczniu 2012 r. – 220,38 zł, w grudniu 2011 r. – 382,18 zł, w listopadzie 2011 r. – 185,64 zł. Narastająco od początku 2011 r. do końca grudnia 2011 r. uzyskała przychód w wysokości 13.017,18 zł oraz wykazała koszty w wysokości 3976 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, zważył, co następuje
Prawo pomocy obejmuje zgodnie z art. 244 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym może być ono przyznane skarżącemu w zakresie całkowitym lub częściowym.
Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata.
Zgodnie z § 4 cytowanego artykułu częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej.
W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i swojej rodziny.
Prawo pomocy w istocie swej ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Jednak należy dodać, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku, FZ 478/04 (niepubl.) podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.
Z treści cytowanego wyżej przepisu wynika, iż ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej wniosek w zakresie przyznania tego prawa. Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie czy to nastąpiło należy do oceny sądu.
Poddając ocenie sytuację majątkową skarżącej Sąd uznał za zasadne przyznać jej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Analizując przedłożone przez skarżącą dokumenty i oświadczenia,
Sąd doszedł do przekonania, że jej obecny stan majątkowy nie pozwala jej na ponoszenie kosztów sądowych. Skarżąca comiesięcznie osiąga przychody z prowadzonej działalności gospodarczej (średnio 200 zł), które nie pozwalają jej na pokrycie kosztów swojego bieżącego utrzymania. Dlatego korzysta z pomocy finansowej konkubenta, który otrzymuje wynagrodzenie z tytułu pracy zagranicą. Z przedłożonego przez skarżącą zestawienia miesięcznych obciążeń i uzyskiwanych dochodów wynika, że wszystkie zarobione przez skarżącą i konkubenta środki finansowe są przeznaczane na spłatę zobowiązań wobec banków, ZUS oraz tytułem kosztów bieżącego utrzymania skarżącej w Polsce i jej konkubenta w Wielkiej Brytanii. To nie pozwala ani skarżącej ani jej konkubentowi na poczynienie bieżących oszczędności.
Jednakże analiza uzyskanych przychodów z działalności gospodarczej skarżącej w 2011 r. wskazuje w ocenie Sądu, że sytuacja finansowa skarżącej jest zmienna.
Od października do grudnia 2011 r. uzyskała przychód w wysokości 567,82 zł, ale już za pozostałe miesiące 2011 r. - 12.449,36 zł. W tym okresie wykazała także koszty w wysokości 3976 zł.
Uwzględnienia wymaga także okoliczność, iż skarżąca nie odniosła się w pełni do wezwania Sądu z 25 stycznia 2012 r. Mimo wezwania nie przedłożyła odpisów deklaracji w podatku od towarów i usług za ostatnie 3 miesiące oraz wyciągu z konta bankowego osoby wspólnie prowadzącej z nią gospodarstwo domowe. W zakresie deklaracji w podatku od towarów i usług nie złożyła również żadnego oświadczenia, dlaczego ich nie przedłożyła lub że nie jest płatnikiem podatku od towarów i usług.
Sąd nie ustanowił dla skarżącej pełnomocnika z urzędu. W ocenie Sądu M.P. nie wykazała, by nie była w stanie opłacić z własnych środków fachowego pełnomocnika. Wprawdzie obecnie uzyskiwane przez skarżącą przychody nie są wysokie i nie pozwalają jej na opłacenie kosztów sądowych, ale w złożonym oświadczeniu skarżąca sama wykazała, że tylko w ostatnich miesiącach jej przychody spadły, gdyż wcześniej były kilkakrotnie wyższe. Skarżąca mimo wspólnego gospodarowania środkami finansowymi z konkubentem, nie przedłożyła wyciągu z jego konta bankowego, choć była o to wzywana. Wskazała jedynie, że z pieniędzy przez niego zarobionych w Wielkiej Brytanii są spłacane raty zaciągniętych przez nią kredytów. Okoliczność, że skarżącej udzielono wiele kredytów (limity w koncie osobistym, karty kredytowe, kredyty ratalne) świadczy o tym, że skarżąca miała w ocenie banków zdolność finansowania ich spłaty. Doświadczenie życiowe wskazuje na to, że banki nie udzielają kredytów osobom, które nie mają zdolności kredytowej w wysokości gwarantującej ich spłatę.
W ocenie Sądu istnienie zobowiązań prywatnoprawnych (umowy kredytowe), a przez to ograniczenie zdolności płatniczych, nie może być powodem ustanowienia adwokata z urzędu, gdyż koszty reprezentacji adwokata występującego z urzędu, musiałyby zostać pokryte z budżetu Państwa. To oznaczałoby, że decyzja o zaciągnięciu kredytów bankowych pośrednio skutkowałaby przeniesieniem obowiązku opłacenia pomocy prawnej adwokata ze skarżącej na pozostałych podatników (por. postanowienie NSA z 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, publ. CBOIS).
Dlatego biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.