Uzasadnienie
J.T. złożyła skargę na wymienione w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W dniu 19 stycznia 2018 r. na urzędowym formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Z jej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że jest współwłaścicielką domu o powierzchni 107m2 położonego na działce 0,2441 ha. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów wartościowych. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Otrzymuje emeryturę w wysokości 2.315 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 209 zł. Wśród zobowiązań i stałych wydatków wskazała m.in. opłaty za telefon (60 zł), śmieci (45 zł), woda (15 zł), ubezpieczenia (66 zł), prąd (126 zł), gaz (635 zł), środki czystości (115 zł), żywność (450 zł), leki i suplementy (160 zł).
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – powoływanej dalej jako P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy).
Z kolei art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji prawa do sądu.
Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego.
Wobec powyższego, w ocenie referendarza, zasadne jest zwolnienie skarżącej od ponoszenia kosztów sądowych. Z akt postępowania wynika, że jest osobą w podeszłym wieku (85 lat), nie ma oszczędności a jej stałe, skromne wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżącą na uszczerbek utrzymania koniecznego.
Jednakże mimo trudnej sytuacji finansowej skarżącej brak jest podstaw do przyznania jej na obecnym etapie postępowania radcy prawnego. Wyjaśnić bowiem należy, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżąca nie musi być obowiązkowo reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Udział w rozprawie nie jest obowiązkowy, a skarżąca potrafi samodzielnie formułować pisma procesowe. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań.
Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 142/13, CBOSA).
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.